Giữ nghề bánh cuốn Thanh Trì trước sự thay đổi của thời gian

(Sóng trẻ) - Nằm tại căn nhà nhỏ trên phố Thanh Đàm (phường Vĩnh Hưng, Hà Nội), bà Hoàng Thị Lan vẫn ngày ngày cần mẫn lưu giữ hương vị bánh cuốn Thanh Trì, một nét đẹp đầy dấu ấn của ẩm thực Hà Thành.

Hơn 50 năm bập bùng khói bếp 

Đặt chân đến cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan, thực khách lập tức bị hấp dẫn bởi hương thơm ngào ngạt tỏa ra từ những nồi bánh nghi ngút khói. Từng lớp bánh cuốn trắng mỏng được người làm khéo léo tráng trên khuôn vải, xếp đều lên đĩa, tạo nên món ăn dân dã mang đậm hương vị truyền thống của vùng đất Thanh Trì. 

Đứng sau cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan là bà Hoàng Thị Lan (71 tuổi), người dành 55 năm cuộc đời gắn bó và lưu giữ nghề truyền thống của làng Thanh Trì. Qua nhiều thập kỷ, bí quyết của nghề đã được bà gìn giữ và lưu truyền cho các thành viên trong gia đình. 

Nửa thế kỷ làm nghề của bà Lan cũng ghi dấu bằng nhiều kỷ niệm đáng nhớ. Gia đình bà từng tham gia các hội thi bánh cuốn Thanh Trì và đạt nhiều giải thưởng như giải Nhất, giải Nhì, giải Khuyến khích. Bên cạnh đó, cửa hàng còn góp mặt tại nhiều hội chợ do thành phố Hà Nội tổ chức, từng được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội mời tham gia trưng bày tại Lễ hội Văn hóa Thế giới. 

Nhớ lại những ngày đầu khi học nghề từ mẹ, bà Lan cho biết công việc khi ấy vất vả hơn nhiều so với hiện tại. Các công đoạn đều được thực hiện thủ công với dụng cụ thô sơ. Bà phải tự xay gạo bằng cối đá, tráng bánh trên bếp củi, tốn nhiều thời gian và công sức. Theo thời gian, gia đình bà từng bước ứng dụng máy móc vào một số công đoạn để phù hợp hơn với tình hình thực tế. 

Dù vậy, việc cải tiến phương thức sản xuất không đồng nghĩa với thay đổi những kỹ thuật cốt lõi làm nên đặc trưng của món ăn. Bánh cuốn Thanh Trì vẫn được tráng thủ công bằng tay trên những chiếc nồi nhỏ, đòi hỏi người làm phải có sự khéo léo và cảm nhận tốt về độ chín của bánh.

Theo bà Lan, bánh cuốn Thanh Trì có độ trắng, mỏng, nhỏ cùng độ dai giòn đặc trưng. Để giữ được hương thơm tự nhiên của gạo, người làm không ngâm gạo quá lâu trước khi xay bột. Bánh thường được tráng trên những chiếc nồi có đường kính khoảng 25 - 30cm, tạo nên nét khác biệt so với bánh cuốn ở nhiều vùng miền khác.

Không dừng lại ở việc duy trì hương vị truyền thống, gia đình bà còn chú trọng lựa chọn nguyên liệu để bảo đảm chất lượng sản phẩm. Thịt, mộc nhĩ, nấm hương, hành lá đều được lựa chọn kỹ lưỡng từ những nguồn cung cấp uy tín. Với bà Lan, mỗi công đoạn luôn đòi hỏi sự tỉ mỉ và cái tâm của người làm nghề, từ khâu chuẩn bị nguyên liệu đến khi hoàn thiện sản phẩm để tạo nên chất lượng của một đĩa bánh cuốn Thanh Trì.  

Tiếp nối “lửa nghề” qua những thế hệ

Từ những kinh nghiệm được truyền dạy, những thế hệ sau này trong gia đình bà Lan cũng tiếp nối nghề truyền thống của làng. Chị Nguyễn Thị Lan Hương (con gái bà Lan) đã có hơn 20 năm gắn bó với nghề bánh cuốn Thanh Trì. Là thế hệ thứ ba trong gia đình, chị cùng các thành viên duy trì những kỹ thuật chế biến đã được trao truyền qua nhiều năm.

Trong quá trình làm nghề, chị Hương vẫn giữ nguyên những nguyên tắc quan trọng trong lựa chọn nguyên liệu và chế biến. Thịt phải tươi ngon, thay vì sử dụng thịt vụn hay thịt cũ. Các loại nguyên liệu đi kèm cũng phải đảm bảo chất lượng. Máy móc hiện đại được đưa vào hỗ trợ những công đoạn như xay bột, nhưng kỹ thuật tráng bánh thủ công bằng tay vẫn phải duy trì để làm nên “chất riêng” của bánh cuốn Thanh Trì. 

Đầu năm 2026, nghề làm bánh cuốn Thanh Trì được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự kiện này mang đến niềm vui và niềm tự hào cho những người đã dành nhiều năm gắn bó với nghề, trong đó có gia đình bà Lan và chị Hương. “Nghề truyền thống của địa phương được ghi nhận là một dấu mốc có ý nghĩa đối với những người làm nghề. Đây cũng là động lực để gia đình tôi tiếp tục duy trì công việc, đồng thời giới thiệu món ăn truyền thống đến đông đảo khách hàng và bạn bè quốc tế”, chị Hương chia sẻ. 

Dù vậy, một trong những thách thức đối với các nghề truyền thống hiện nay là việc truyền nghề. Theo chị Hương, không phải ai được truyền dạy cũng có thể theo nghề, bởi công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và đặc biệt là tình yêu dành cho những giá trị truyền thống.

Thế nhưng, chị Hương cũng nhận thấy sự quan tâm của thế hệ trẻ đối với nghề bánh cuốn Thanh Trì đang có những chuyển biến tích cực. Cửa hàng thường xuyên đón học sinh trung học cơ sở, trung học phổ thông và sinh viên đại học đến tìm hiểu, thu thập tư liệu phục vụ học tập và các dự án nghiên cứu. Những cuộc gặp gỡ ấy giúp người trẻ có thêm cơ hội tiếp cận với nghề thủ công truyền thống, hiểu hơn về công sức của những người đang ngày ngày gìn giữ nghề.

Từ đôi bàn tay của người mẹ đến sự tiếp nối của con cháu, hành trình hơn nửa thế kỷ của gia đình bà Hoàng Thị Lan cho thấy sức sống của một nghề truyền thống được nuôi dưỡng bằng tình yêu và sự bền bỉ. Giữa những đổi thay của nhịp sống hiện đại, mỗi chiếc bánh cuốn được tráng ra không đơn thuần là một món ăn, mà còn mang theo câu chuyện về ký ức, văn hóa và trách nhiệm gìn giữ những giá trị đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.