Khi sinh viên mệt mỏi vì môn nào cũng ‘teamwork’

(Sóng trẻ) - Làm việc nhóm vốn được kỳ vọng giúp sinh viên rèn kỹ năng phối hợp, trao đổi và giải quyết những nhiệm vụ lớn. Tuy nhiên, khi “teamwork” xuất hiện dày đặc ở nhiều môn học, trong khi công sức giữa các thành viên không được đánh giá tương xứng, bài tập nhóm lại trở thành nỗi ám ảnh với không ít sinh viên.

Mệt vì học hay mệt vì… làm nhóm?

Mới bước vào giảng đường khoảng một tuần, Ngọc Quỳnh, sinh viên năm nhất Đại học Hà Nội (HANU), đã được yêu cầu chọn nhóm và bắt đầu làm bài ở một số môn. Khi các thành viên trong lớp thậm chí còn chưa nhớ hết tên nhau, việc phải nhanh chóng tìm người, lập nhóm rồi phân chia công việc khiến Quỳnh khá bối rối. “Lúc đó mình hơi bối rối vì các bạn chưa có thời gian làm quen, cũng chưa biết ai có điểm mạnh, điểm yếu như thế nào thì tự nhiên phải chọn nhóm và làm việc với nhau ngay”, Quỳnh kể.

Khó khăn không dừng lại ở việc chọn thành viên. Một bài tập nhóm thường kéo theo hàng loạt công việc từ thống nhất lịch họp, tìm tài liệu, chia phần, kiểm tra tiến độ đến chỉnh sửa, ghép bài và chuẩn bị thuyết trình. Nếu chỉ xuất hiện ở một vài môn, đây có thể được xem là một phần bình thường của quá trình học. Nhưng khi nhiều học phần cùng áp dụng cách đánh giá tương tự, không ít sinh viên cảm thấy thời gian dành cho việc “vận hành” nhóm đôi khi còn nhiều hơn thời gian thực sự nghiên cứu kiến thức.

Trên mạng xã hội, những lời than về bài tập nhóm cũng xuất hiện khá thường xuyên. Một sinh viên từng chia sẻ: “Đi học cứ suốt ngày môn nào cũng phải thuyết trình, teamwork, chán thực sự, không học nổi cái gì”. Bên dưới, nhiều người kể lại tình cảnh chạy deadline, ghép bài, làm slide liên tục hay phải làm thay cho thành viên khác nhưng cuối cùng vẫn nhận chung một mức điểm.

Một sinh viên khác bày tỏ: “Thực sự tôi rất mệt việc đi học cứ suốt ngày môn nào cũng phải thuyết trình, teamwork. Mọi người nói làm việc nhóm giúp mình rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, nhưng làm nhóm kéo điểm hoài, sao chịu nổi? Đã vậy còn cho thuyết trình lấy điểm không thi giữa kỳ”.

Dù vậy, điều khiến nhiều sinh viên bức xúc không hẳn là bản thân việc làm nhóm. Vấn đề nằm ở chỗ bài tập nào thực sự cần nhiều người cùng thực hiện, mỗi thành viên học được gì từ quá trình đó và công sức cá nhân có được phản ánh đúng trong điểm số hay không.

Khi một người làm, cả nhóm cùng hưởng điểm

Linh Ngân, sinh viên năm cuối Đại Học Kinh Tế Quốc Dân (NEU), đã quen với những bài tập nhóm sau nhiều năm học đại học. Theo Ngân, làm việc cùng người khác vẫn mang lại nhiều lợi ích: sinh viên có thể trao đổi để nhìn một vấn đề từ nhiều hướng, người chưa hiểu có thể hỏi người hiểu hơn và hoạt động thuyết trình cũng giúp rèn khả năng trình bày.

Tuy nhiên, trải nghiệm khiến Ngân nhiều lần cảm thấy mệt mỏi lại là tình trạng “gánh team”. Có thành viên nhận nhiệm vụ nhưng làm chậm, làm sơ sài hoặc đến gần hạn nộp vẫn chưa hoàn thành. Để sản phẩm chung kịp tiến độ, những người còn lại buộc phải sửa hoặc làm thay. Trong khi đó, nếu giảng viên chấm một mức điểm chung, sự khác biệt về mức độ đóng góp gần như không được thể hiện.

Theo Tiến sĩ Cao Thùy Linh, giảng viên Khoa Kinh doanh, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), việc đưa bài tập nhóm vào chương trình đại học là điều bình thường và có cơ sở. Sau khi tốt nghiệp, phần lớn sinh viên đều phải làm việc với người khác. Một số dự án như nghiên cứu thị trường hay xây dựng kế hoạch kinh doanh cũng có khối lượng lớn, khó để một cá nhân hoàn thành toàn bộ trong một học kỳ.

Vấn đề, theo bà, không nằm ở việc có nên làm nhóm hay không mà ở cách nhiệm vụ được thiết kế và đánh giá. Trong một nhóm, tình trạng thành viên đóng góp ít nhưng vẫn được hưởng kết quả chung thường được gọi là “free rider”. Hiện tượng này liên quan đến “social loafing”, tức xu hướng một cá nhân giảm nỗ lực khi làm việc tập thể do trách nhiệm bị phân tán và phần đóng góp của từng người khó được nhận diện.

Khi tất cả cùng chịu trách nhiệm cho một sản phẩm, một thành viên có thể cho rằng nếu phần của mình chưa hoàn thiện, những người khác rồi sẽ bù vào. Điều đáng nói là hệ quả không chỉ dừng ở sự bức xúc của người phải làm nhiều hơn. Nếu tình trạng này lặp lại, chính những thành viên tích cực cũng có thể giảm động lực, bởi họ nhận ra rằng làm nhiều hay ít đôi khi vẫn dẫn tới một kết quả điểm số tương tự.

Để điểm nhóm không che mất năng lực cá nhân

Theo Tiến sĩ Cao Thùy Linh, trước khi giao bài tập nhóm, giảng viên cần xác định nhiệm vụ đó có thực sự phù hợp để nhiều người cùng thực hiện hay không. Bà dẫn khung phân loại nhiệm vụ nhóm của Ivan Steiner năm 1972, trong đó có những loại bài dễ khiến việc chia nhóm không đạt được mục tiêu học tập ban đầu.

Một trường hợp là nhiệm vụ chỉ cần tìm ra một đáp án đúng. Chẳng hạn, năm sinh viên cùng được giao tính NPV và IRR cho một dự án đầu tư. Nếu trong nhóm chỉ có một người biết cách làm, người đó có thể giải toàn bộ bài, còn những người khác sử dụng kết quả để nộp chung. Điểm số cuối cùng có thể cao, nhưng điều đó không đồng nghĩa cả năm thành viên đều hiểu công thức hay có khả năng tự thực hiện phép tính.

Ở chiều ngược lại là những nhiệm vụ mà toàn bộ sản phẩm phụ thuộc vào việc tất cả các thành viên đều hoàn thành tốt phần của mình. Ví dụ, một tài liệu chuyên ngành dài 20 trang được chia cho năm người, mỗi người dịch bốn trang. Nếu bốn phần được làm tốt nhưng một phần có nhiều lỗi, chất lượng chung của tài liệu vẫn bị ảnh hưởng, đồng nghĩa những người làm tốt có thể bị kéo điểm bởi phần việc mà họ không trực tiếp thực hiện.

Hai cách giao bài này tạo ra hai vấn đề khác nhau. Một kiểu có thể che giấu những người gần như không đóng góp, trong khi kiểu còn lại lại khiến thành viên làm tốt phải chịu hệ quả từ phần việc yếu hơn của người khác.

Quy mô nhóm cũng là yếu tố đáng lưu ý. Theo bà, năng suất không tăng tương ứng với số thành viên. Khi nhóm quá đông, lợi ích từ việc có thêm người có thể bị giảm bởi thời gian phối hợp, trao đổi và sự suy giảm động lực của từng cá nhân. Trong môi trường giáo dục, bà ưu tiên nhóm khoảng 3-5 sinh viên vì mức độ đóng góp của từng người dễ nhận diện hơn, việc phân công rõ hơn và các thành viên cũng thuận lợi hơn trong quá trình trao đổi.

"Thay vì loại bỏ bài tập nhóm, tôi cho rằng cần thay đổi cách thiết kế nhiệm vụ. Những bài phù hợp hơn với teamwork là dạng công việc trong đó sản phẩm cuối cùng được tạo nên từ nhiều phần đóng góp có thể nhận diện", bà cho biết.

"Chẳng hạn, với một báo cáo kinh doanh, từng thành viên có thể lần lượt phụ trách thị trường, tài chính hay vận hành. Các phần phải kết nối với nhau để tạo thành sản phẩm chung, nhưng vai trò của từng người vẫn có thể được xác định", Tiến sĩ Cao Thùy Linh gợi ý.

Trong trường hợp buộc phải sử dụng dạng bài chỉ có một lời giải, mỗi thành viên có thể được yêu cầu tự trình bày lại cách giải bằng lời của mình. Với những nhiệm vụ mà một phần yếu có thể ảnh hưởng đến toàn bộ sản phẩm, nhóm cần có bước kiểm tra chéo trước khi ghép thành bản cuối cùng.

Cách chấm điểm cũng không nhất thiết chỉ dừng ở một con số chung cho cả nhóm mà có thể được chia thành hai cấu phần: điểm cho chất lượng sản phẩm chung và điểm cá nhân dựa trên hỏi đáp trực tiếp hoặc đánh giá chéo giữa các thành viên. Sau khi nhóm nộp bài, giảng viên có thể hỏi riêng từng sinh viên về phần mình phụ trách để xác định người học có thực sự hiểu nội dung hay chỉ dựa vào phần việc của thành viên khác.

Một môn học cũng không nhất thiết phải lựa chọn giữa hoàn toàn cá nhân hoặc hoàn toàn làm nhóm. Những nội dung nền tảng, cần tư duy có thể được đánh giá qua bài kiểm tra hoặc bài luận riêng. Trong khi đó, những dự án lớn cuối kỳ, cần kết hợp nhiều kỹ năng và khối lượng công việc lớn sẽ phù hợp làm nhóm.

Một bài tập nhóm tốt không chỉ kết thúc bằng một bộ slide đẹp hay một phần thuyết trình trôi chảy. Quan trọng hơn là sau quá trình làm việc, từng thành viên thực sự hiểu thêm kiến thức, biết tranh luận, lắng nghe, phối hợp và chịu trách nhiệm với phần việc của mình. Nếu một người làm gần hết, một người chỉ xuất hiện lúc thuyết trình, còn những người khác đến phút cuối mới ghép nội dung, sản phẩm ấy có thể vẫn được gọi là “teamwork”, nhưng mục tiêu của việc học nhóm gần như đã không còn.