Phía sau những bức hình giữa lằn ranh sinh tử

(Sóng trẻ) - “Bom đạn mấy khi thả trúng người, trúng chưa chắc đã chết mà chết chưa phải là hết”, đó là lời chia sẻ đầy tếu táo của nhà báo Lương Nghĩa Dũng. Nhưng đúng như lời ông nói, những bức hình được để lại vẫn đang tiếp tục kể lại những câu chuyện lịch sử hào hùng.

Tìm góc máy giữa làn bom đạn

Để ghi lại được khung hình chân thực về chiến trường, phóng viên mặt trận không chỉ cần sự nhạy bén mà còn phải có lòng can đảm để tiến gần hơn đến nơi nguy hiểm. Như vào trưa 4/7/1967, nhà báo Lương Nghĩa Dũng đã tác nghiệp tại trận địa pháo cao xạ tại Hải Dương, nơi đồng loạt khai hỏa, chống trả máy bay Mỹ. 

Ở trận đánh hôm đó, khẩu đội 2, phân đội 174 đã bắn rơi tại chỗ 2 máy bay Mỹ. Những quầng lửa bật lên giữa cuộn khói dày đặc nhưng trong làn bom đạn mịt mù, nhà báo Lương Nghĩa Dũng vẫn thu được vào ống kính của mình khoảnh khắc lịch sử qua bức ảnh “Lửa vây máy bay Mỹ”. 

Nhưng để có được khung hình đẹp bao quát trận địa là sự đánh cược về tính mạng. Nhà báo Lương Nghĩa Dũng phải đứng tại vị trí trên đài quan trắc radar. Góc máy ấy giúp ghi lại toàn cảnh trận đánh và đồng thời cũng là vị trí nguy hiểm khi có thể dễ dàng bị kẻ địch phát hiện. 

Tuy nhiên, nhà báo thấy khó không hề nản. Ông vẫn lựa chọn đánh cược với số phận để chụp ảnh ở vị trí có thể bị bom đạn rơi trúng bất cứ lúc nào. Bởi vậy, phía sau bức ảnh đầy dữ dội của trận địa cho thấy một tinh thần dấn thân của người cầm máy: tiến gần hiện thực để ghi lại khoảnh khắc chân thực.

Vẻ đẹp quả cảm giữa “tọa độ lửa” Ngư Thủy

Ở một lát cắt khác của chiến tranh, “Nữ pháo binh Ngư Thủy” của nhà báo lại nói về vẻ đẹp bình dị của những cô gái miền biển. Bức ảnh ghi lại khoảnh khắc 2 nữ dân quân đầu trần, mái tóc thấp thoáng những chiếc cặp ba lá bằng thép, đang hối hả làm nhiệm vụ.

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, Quảng Bình (nay là Quảng Trị) là hậu phương trực tiếp của chiến trường miền Nam. Trước tình hình chiến sự căng thẳng, ngày 20/11/1967, Tỉnh đội Quảng Bình thành lập Đội nữ pháo binh Ngư Thủy, thường được gọi thân mật là “C gái”. Ban đầu, đơn vị có 37 cô gái từ 16 đến 20 tuổi thuộc ba xã miền biển; về sau phát triển lên 91 người, luân phiên tham gia nhiệm vụ.

Ngày 7/2/1968, đơn vị giành thắng lợi trong trận đánh đầu tiên, làm trọng thương một tàu khu trục Mỹ. Bà Ngô Thị Thanh Thới, một nữ pháo binh Ngư Thủy, cho biết nhà báo Lương Nghĩa Dũng đã ghi lại “một cách chân thực, sinh động nhất” cuộc sống, sinh hoạt và những thời khắc chiến đấu của đơn vị. Qua ống kính của ông, những nữ dân quân Ngư Thủy hiện lên đầy kiên cường, quả cảm trong tư thế luôn sẵn sàng xông pha. 

Ghi lại những gian khó phía sau trận đánh

Cuối năm 1971, trên tuyến đường phía Đông Trường Sơn, nhà báo Lương Nghĩa Dũng thực hiện bức ảnh “Đưa xe tăng vào trận địa”. Nhưng giờ đây không có những quầng lửa hay khoảnh khắc đối đầu trực diện với quân địch, bức ảnh này ghi lại cảnh bộ đội và dân quân phối hợp đưa xe tăng vượt qua đoạn đường lầy. Những người lính, người dân lặn lội trong bùn, khiêng vác gỗ để hỗ trợ xe vượt qua địa hình trắc trở.

Đằng sau hành trình đưa xe tăng ra trận là biết bao nhọc nhằn. Bằng việc hướng ống kính vào khoảnh khắc ấy, nhà báo Lương Nghĩa Dũng không chỉ ghi lại diễn biến nơi chiến trường cam go mà còn lưu giữ sự góp sức âm thầm, bền bỉ của những người lính và dân quân trên hành trình bảo vệ Tổ quốc.

Theo sát mũi xung kích ở cao điểm 365

Năm 1972, vừa trở về từ chiến trường Lào và chưa kịp hồi sức, nhà báo Lương Nghĩa Dũng nhận lệnh lên đường tham gia cuộc chiến đấu bảo vệ Quảng Trị. Ngày 30/3/1972, trong trận mở màn, ông được Bộ Tư lệnh mặt trận đồng ý cho đi cùng mũi xung kích đánh chiếm cao điểm 365.

Khi 3 chiến sĩ lao lên cửa lô cốt giữa khói đạn mù mịt, ông nhanh chóng lấy khuôn hình và bấm máy. Theo nhà báo Chu Chí Thành, đó là thời điểm đặc biệt nguy hiểm khi phía trong bắn ra còn phía ngoài lại bắn vào. Bức ảnh “Đánh chiếm cứ điểm 365” ghi lại sự quả cảm của những người lính xung kích, đồng thời cho thấy người phóng viên mặt trận ấy vẫn luôn bám sát đội hình ở nơi ranh giới sinh tử trở nên mong manh.

Sau khoảnh khắc ấy, nhà báo Lương Nghĩa Dũng vẫn tiếp tục theo sát bộ đội tiến vào thị xã Quảng Trị (nay là phường Quảng Trị, tỉnh Quảng Trị). Cho đến mùa hè năm 1972, ông hy sinh tại mặt trận thành cổ đỏ lửa, khép lại hành trình cầm máy hơn sáu năm.

Bốn bức ảnh kể trên đã góp phần dựng lại diện mạo cuộc chiến qua góc nhìn người trong cuộc. Và cùng với hơn 2.200 tấm phim ảnh khác về kháng chiến chống Mỹ, những khoảnh khắc chân thực nhất về chiến tranh đã được lưu giữ. Để dẫu thời gian lùi xa bao lâu, chúng sẽ tiếp tục nhắc nhớ ta về một giai đoạn khốc liệt mà hào hùng, nơi không chỉ có chiến sĩ cụ Hồ xả thân mà mà còn có những người phóng viên đã đi qua chiến tranh bằng tất cả lòng can đảm và trách nhiệm với sự thật.