Phía sau 4 năm duy trì một dự án thu gom rác

(Sóng trẻ) - Phía sau những bao rác được phân loại ngăn nắp tại Tagom là chuỗi ngày xoay xở từng khoản chi và bài toán nhân sự đầy áp lực để duy trì một "trạm xanh" cho Hà Nội.

Sau hơn 4 năm hoạt động, Tagom đã trở thành một trong những mô hình thu gom và phân loại rác cộng đồng quen thuộc với nhiều người dân Hà Nội. Không chỉ duy trì đều đặn hoạt động thu gom khoảng một tấn rác tái chế mỗi tuần, dự án còn phối hợp, triển khai nhiều chương trình giáo dục môi trường tại trường học, doanh nghiệp. Bên cạnh đó, Tagom còn hỗ trợ xây dựng, tư vấn các mô hình trạm phân loại rác cộng đồng tại một số địa phương như Hội An, Thái Nguyên, góp phần lan tỏa thói quen phân loại rác tại nguồn.

Thế nhưng ít ai biết rằng, để duy trì một "trạm xanh" như thế, là hành trình kéo dài nhiều năm với không ít áp lực về tài chính, nhân sự và cả những hoài nghi về tính bền vững của một dự án cộng đồng. Phóng viên đã có cuộc trò chuyện với chị Nguyễn Thị Thùy Linh, đồng sáng lập tổ chức môi trường Tagom, về góc khuất và những áp lực của người đứng đầu một dự án xã hội.

“Kinh phí luôn là bài toán khó"

PV: Chào chị Thùy Linh. Được biết hiện tại chị đã đồng hành cùng dự án Tagom được 4 năm. Cơ duyên nào đã đưa chị đến việc sáng lập dự án Tagom?

Chị Thùy Linh: Trước khi Tagom ra đời, tôi từng tham gia nhiều dự án môi trường khác nhau. Những trải nghiệm đó rất tuyệt vời, nhưng tôi nhận ra một khoảng trống: Nhiều dự án khi đó chưa tập trung sâu vào việc hướng dẫn người dân thực hành phân loại rác hằng ngày, và cũng chưa có một đơn vị nào thu gom được đa dạng các loại rác để người dân tiện mang đến gửi.

Vì vậy, tôi cùng các cộng sự đã xây dựng Tagom - cái tên ban đầu kết hợp giữa “tái chế” và “thu gom”. Về sau, mọi người lại hay dịch đáng yêu thành “chúng ta cùng gom”. Đó chính là cái đích chúng tôi hướng tới: Một trạm xanh nơi ai cũng có thể tự tay phân loại rác hằng ngày.

PV: Khi bắt đầu xây dựng Tagom, khó khăn lớn nhất mà chị và các cộng sự phải đối mặt là gì?

Chị Thùy Linh: Kinh phí là một bài toán rất khó. Ngay từ đầu, chúng tôi xác định đây là một dự án xã hội cần đi đường dài nên cần tối ưu chi phí. Giai đoạn đầu có một thành viên đóng vai trò như nhà đầu tư cho dự án. Tuy nhiên, song song với việc đó, cả nhóm luôn tìm cách tiết kiệm tối đa chi phí. Chúng tôi tận dụng mọi nguồn lực có thể từ cộng đồng như mượn xe, mượn kho hoặc nhờ sự hỗ trợ của những người đồng hành. Bởi thực tế, đã có rất nhiều dự án môi trường xuất hiện rồi dừng lại sau một thời gian. Chúng tôi không muốn đi vào vết xe đổ đó.

PV: Hiện nay nguồn thu của Tagom đến từ đâu?

Chị Thùy Linh: Hoạt động tại trạm chủ yếu mang ý nghĩa giáo dục cộng đồng. Để duy trì vận hành, chúng tôi còn thực hiện các dịch vụ thu gom rác cho doanh nghiệp, tổ chức workshop tái chế, các sự kiện môi trường hoặc chương trình về phát triển bền vững. Mục tiêu của Tagom là tạo ra nguồn thu đủ để nuôi chính hoạt động của mình.

Chúng tôi vẫn sẵn sàng hợp tác với doanh nghiệp nếu có sự phù hợp về mục tiêu và giá trị. Tuy nhiên, điều Tagom hướng tới là khả năng tự chủ.

Nguồn tài trợ luôn là nguồn lực bên ngoài và không phải lúc nào cũng ổn định. Chúng tôi luôn đặt câu hỏi rằng nếu một ngày nguồn tài trợ kết thúc thì dự án có thể tiếp tục hay không. Vì thế, chúng tôi muốn tự lực nhiều hơn.

PV: Ngoài câu chuyện tiền bạc, người ta thường nói "nhân sự" ở các tổ chức phi lợi nhuận là thứ dễ biến động nhất. Chị đã giải bài toán này thế nào khi các hoạt động của Tagom hầu hết dựa trên tinh thần tự nguyện?

Chị Thùy Linh: Đây chính là cũng là một trong những thách thức lớn mà Tagom phải đối mặt. Khó khăn lớn nhất của các hoạt động xã hội là duy trì một đội ngũ ổn định. Các bạn cộng tác viên phần lớn là sinh viên, hoạt động dựa trên tinh thần tự nguyện. Vì thế, cứ vào mùa thi hay những dịp bận rộn, số lượng nhân sự tại trạm lại sụt giảm đáng kể.

Để khắc phục, chúng tôi phải linh hoạt bằng cách mời chính những người dân, những bạn trẻ mang rác đến trạm cùng tham gia hỗ trợ như một cộng tác viên tại chỗ. Việc này vừa giúp Tagom giảm áp lực nhân sự, vừa biến người tham gia từ thế "bị động" sang "chủ động", cùng lan tỏa tinh thần trách nhiệm.

Bản lĩnh của người đứng đầu
PV: Đã bao giờ áp lực tài chính khiến dự án đứng trước nguy cơ phải dừng lại?

Chị Thùy Linh: Chưa đến mức phải dừng hoạt động nhưng chắc chắn đã có những thời điểm rất áp lực. Khi tổ chức các sự kiện lớn, có những lúc đối tác chưa thanh toán ngay. Thành viên phụ trách tài chính của dự án phải ứng tiền trước, thậm chí đi vay để đảm bảo công việc không bị gián đoạn. 

Có thể anh ấy không chia sẻ hết với mọi người, nhưng là người trong nhóm, chúng tôi hiểu những áp lực đó và luôn cố gắng tính toán sao cho mọi khoản chi đều được tối ưu nhất.

PV: Với cá nhân chị, áp lực lớn nhất khi là một trong những người sáng lập là gì?

Chị Thùy Linh: Có lẽ áp lực là giai đoạn đầu. Khi đó dự án còn nhỏ, chưa ai biết đến và cũng chưa thể hình dung tương lai sẽ đi đến đâu. Người thân, bạn bè đều mong muốn mình có một công việc ổn định hơn. Bản thân tôi cũng phải cân nhắc rất nhiều.

Nhưng đến hiện tại, tôi không còn cảm thấy áp lực theo cách đó nữa. Tôi tin vào lựa chọn của mình vì thấy những gì Tagom đang làm thực sự mang lại giá trị cho cộng đồng.

PV: Để duy trì một dự án cộng đồng suốt nhiều năm, chắc hẳn chị cũng phải đánh đổi không ít thời gian cho cuộc sống cá nhân? 

Chị Thùy Linh: Tôi nghĩ là có. Phần lớn hoạt động của Tagom diễn ra vào cuối tuần, trong khi đó lại là khoảng thời gian mọi người thường dành cho gia đình hoặc nghỉ ngơi. Trước đây gần như tôi dành trọn cuối tuần cho trạm. Trong tuần đi làm công việc chính, cuối tuần lại là lúc đông người đến phân loại và gửi rác nhất.

Sau này, khi đội ngũ có thêm thành viên hỗ trợ, chúng tôi mới có thể luân phiên để ai cũng có thời gian nghỉ ngơi. Tôi nhận ra rằng nếu cứ cuốn vào công việc liên tục thì rất dễ kiệt sức. Đôi khi chính những khoảng nghỉ mới giúp mình nhìn lại mọi thứ rõ hơn, có thêm ý tưởng mới và tiếp tục giữ được năng lượng để đi đường dài với dự án. 

PV: Nhìn vào sự phát triển của Tagom hiện tại, chị có kỳ vọng gì vào chặng đường 5 năm tới?

Chị Thùy Linh: Mục tiêu của chúng tôi trong 5 năm tới là tối ưu hóa mô hình hiện tại và nhân rộng thêm nhiều điểm thu gom tại khắp các quận ở Hà Nội để người dân tiếp cận thuận tiện hơn. Về lâu dài, chúng tôi rất mong muốn có sự phối hợp với chính quyền địa phương, bởi chính quyền có sức lan tỏa trên diện rộng rất tốt. Sự kết hợp giữa chuyên môn của dự án xã hội và truyền thông địa phương sẽ tạo ra hiệu quả đột phá.

PV: Xin cảm ơn những chia sẻ của chị Thùy Linh!