Sinh viên báo chí trước yêu cầu làm chủ công nghệ trong thời đại số

(Sóng trẻ) - AI và công nghệ số đang làm thay đổi cách thức sản xuất báo chí, đặt ra những yêu cầu mới về năng lực chuyên môn và khả năng thích ứng của sinh viên.

Thích ứng với cách làm báo mới

Sự phát triển của công nghệ số đang làm thay đổi cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Một vấn đề có thể được phản ánh qua tin, bài, hình ảnh, video hay các sản phẩm đồ họa tương tác. Công chúng cũng ngày càng có nhiều lựa chọn tiếp cận thông tin qua báo chí, các nền tảng trực tuyến hoặc mạng xã hội. Sự thay đổi ấy đòi hỏi người làm báo phải linh hoạt hơn trong cách thể hiện nội dung và tiếp cận độc giả.

Với sinh viên báo chí, những chuyển biến này khiến yêu cầu về kỹ năng nghề nghiệp ngày càng rộng hơn. Người học không chỉ cần viết tốt mà còn phải từng bước làm quen với nhiều công đoạn sản xuất một sản phẩm báo chí, từ tìm kiếm thông tin, phỏng vấn, viết tin bài đến chụp ảnh, quay dựng video và sản xuất nội dung trên các nền tảng khác nhau.

Theo thầy Lương Đông Sơn - giảng viên Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, sinh viên cần chủ động tìm hiểu và thử nghiệm những công nghệ mới, đặc biệt là các công cụ AI, để hỗ trợ những công đoạn phù hợp trong quá trình học tập và tác nghiệp. Điều quan trọng là biết lựa chọn công cụ phù hợp với mục đích công việc, thay vì sử dụng công nghệ theo tâm lý chạy theo xu hướng.

Những yêu cầu mới của nghề nghiệp cũng đặt ra bài toán đổi mới đối với các cơ sở đào tạo. Tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nhiều hội thảo, tọa đàm về chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ trong học tập, nghiên cứu được tổ chức, tạo diễn đàn để giảng viên, nhà khoa học và sinh viên cùng trao đổi về những thay đổi của môi trường truyền thông.

Từ những diễn đàn này, việc ứng dụng công nghệ được nhìn nhận rộng hơn, không chỉ ở khả năng tiếp cận công cụ mới mà còn gắn với phương pháp học tập, năng lực tư duy và trách nhiệm của người học. Đây cũng là cơ sở để hoạt động đào tạo từng bước cập nhật trước những thay đổi của môi trường truyền thông, đưa yêu cầu thực tiễn của nghề báo đến gần hơn với sinh viên.

Học cách làm chủ AI

Nếu kỹ năng nghiệp vụ giúp sinh viên tạo ra sản phẩm báo chí, thì khả năng sử dụng công nghệ có kiểm soát góp phần bảo đảm chất lượng của sản phẩm ấy. AI hiện có thể hỗ trợ tìm kiếm tài liệu, gợi ý ý tưởng, hệ thống hóa thông tin, xử lý dữ liệu hay biên tập nội dung. Nhờ đó, người học có thêm phương tiện để tiết kiệm thời gian và thử nghiệm những cách làm mới.

Dù vậy, tốc độ xử lý và khả năng tạo nội dung của AI không đồng nghĩa với độ chính xác của thông tin. Trong hoạt động báo chí, một dữ kiện sai, một nguồn tin thiếu kiểm chứng hay một chi tiết bị diễn giải lệch đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng và độ tin cậy của sản phẩm. Vì vậy, sinh viên cần hình thành thói quen kiểm tra thông tin, đối chiếu nguồn và đánh giá kết quả do AI cung cấp, thay vì sử dụng nguyên văn những nội dung được tạo ra.

Chia sẻ về vấn đề này, bạn Quỳnh Trang (21 tuổi, ngành Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) cho biết: “AI giúp mình tiết kiệm thời gian khi tìm kiếm và tổng hợp tài liệu, đồng thời gợi mở thêm những hướng tiếp cận đề tài mà đôi khi mình chưa nghĩ tới”. Tuy nhiên, Quỳnh Trang cho rằng người học không nên phụ thuộc vào những nội dung AI tạo ra mà cần chủ động kiểm chứng nguồn tin, đối chiếu dữ liệu và tự chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình.

Theo thầy Lương Đông Sơn, điều quan trọng không nằm ở số lượng công cụ sinh viên biết sử dụng, mà ở khả năng làm chủ chúng. Người học cần giữ được tư duy độc lập, biết phân tích và đánh giá thông tin trước khi đưa vào sản phẩm báo chí. Thầy nhấn mạnh: “Công nghệ và AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, con người mới là chủ thể quyết định và chịu trách nhiệm về sản phẩm báo chí”.

Thầy Sơn cũng lưu ý nguy cơ sinh viên trở nên thụ động khi quá phụ thuộc vào AI. Những câu trả lời có sẵn đôi khi khiến người học bỏ qua các bước quan trọng như tự tìm tòi, đặt câu hỏi, kiểm chứng dữ kiện và hình thành chính kiến. Về lâu dài, điều này có thể làm suy giảm khả năng phân tích, sáng tạo và giải quyết vấn đề.

Do đó, làm chủ công nghệ không có nghĩa là chạy theo mọi công cụ mới, mà là biết lựa chọn và sử dụng chúng đúng mục đích. Sinh viên có thể tận dụng AI để gợi mở hướng tiếp cận, hỗ trợ xử lý dữ liệu hoặc rà soát bản thảo, nhưng việc xác minh thông tin, lựa chọn góc khai thác và chịu trách nhiệm về nội dung vẫn thuộc về người làm báo.

Trong môi trường truyền thông liên tục biến đổi, kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ và năng lực công nghệ cần được tích lũy song song. Sinh viên có thể chưa thành thạo mọi công cụ ngay từ đầu, nhưng cần giữ tinh thần chủ động học hỏi, sẵn sàng thử nghiệm và không ngừng rèn luyện tư duy nghề nghiệp. Chất lượng thông tin và trách nhiệm với công chúng vẫn là những giá trị cốt lõi mà người làm báo cần giữ vững.