Sinh viên báo chí làm gì khi bí đề tài

(Sóng trẻ) - Bí đề tài là “cơn đau đầu” quen thuộc của nhiều sinh viên báo chí, trước áp lực mỗi người lại có cách riêng để tìm lại ý tưởng và vượt thái bế tắc.

Theo nghiên cứu Thực trạng stress của sinh viên Khoa Y tại Trường Đại học Công nghệ Đồng Nai năm 2023, có 51% sinh viên có nguy cơ stress trong học tập . Trong khi đó, nghiên cứu Tình hình stress và nhu cầu tư vấn tâm lý của sinh viên Trường Đại học Y Dược Cần Thơ cho thấy tỷ lệ sinh viên bị stress lên tới 69,5% .

Các nghiên cứu này chỉ ra rằng áp lực học tập, khối lượng công việc lớn và yêu cầu liên tục hoàn thành nhiệm vụ là những yếu tố khiến sinh viên dễ rơi vào trạng thái căng thẳng. Với sinh viên báo chí nhóm phải thường xuyên sản xuất ý tưởng và nội dung áp lực này không chỉ dừng lại ở việc hoàn thành bài tập, mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng tư duy sáng tạo, dẫn đến tình trạng “bí đề tài”.

Trong môi trường đào tạo báo chí, nghịch lý xuất hiện ngày càng rõ: sinh viên không thiếu thông tin, mà ngược lại đang “quá tải thông tin”. Khi mọi thứ đều có thể trở thành đề tài, việc chọn lọc, định hình góc nhìn và đào sâu vấn đề lại trở thành thử thách lớn nhất.

Không phải thiếu ý tưởng, mà không kịp tiêu hoá ý tưởng

Từ góc nhìn của Hà Ngân (sinh viên năm cuối, Cao đẳng VTV), tình trạng bí đề tài phần lớn đến từ việc sinh viên đang tiếp cận quá nhiều thông tin nhưng thiếu thời gian để ngẫm nghĩ. “Có những lúc mình cảm giác đầu mình có rất nhiều thứ, nhưng lại không thể gọi tên một đề tài cụ thể nào. Kiểu như biết nhiều, nhưng không biết chọn cái gì để làm”, bạn chia sẻ.

Ngân cho thấy một hướng đi khá thực tế: bắt đầu từ chính bản thân. “Mình thường nghĩ xem gần đây mình quan tâm điều gì, thấy cái gì thú vị. Những thứ đó gần mình nhất nên cũng dễ khai thác nhất”, bạn nói. Bên cạnh đó, các cuộc trò chuyện với người xung quanh cũng trở thành nguồn gợi mở quan trọng.

Đặc biệt, một kinh nghiệm đáng chú ý mà Ngân rút ra là việc tìm đến những người ngoài lĩnh vực báo chí khi bí ý tưởng. Những câu hỏi tưởng chừng đơn giản từ người không làm báo đôi khi lại giúp mở ra một hướng tiếp cận mới - điều mà người trong nghề dễ bỏ qua vì đã quen với lối tư duy cũ.

Từ trải nghiệm từng “làm đại” để chạy deadline nhưng không tạo được dấu ấn, Ngân nhận ra: một đề tài tốt không nằm ở độ lớn, mà nằm ở mức độ hiểu và cách nhìn của người viết. “Nếu mình thực sự hiểu và có quan điểm, thì đề tài nhỏ vẫn có thể trở nên có ý nghĩa”, bạn nhấn mạnh.

Cái khó không phải là thiếu đề tài, mà là thiếu góc nhìn

Trong khi đó, Hà Vy (sinh viên năm 3 ngành Báo Mạng điện tử, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) lại nhìn nhận vấn đề ở một khía cạnh khác: sự trùng lặp trong cách tiếp cận. Theo Vy, việc quá phụ thuộc vào mạng xã hội khiến sinh viên dễ rơi vào “vùng an toàn thông tin” nơi mọi người cùng nhìn vào một vấn đề theo những cách giống nhau.

“Không phải là không có đề tài, mà là cái gì cũng đã có người nói rồi. Nếu mình không có góc nhìn khác thì rất dễ bị trôi”, Vy chia sẻ. Bên cạnh đó, việc thiếu trải nghiệm thực tế cũng khiến nhiều bạn khó nhận ra những mâu thuẫn, những lát cắt sâu hơn của đời sống, yếu tố quan trọng để hình thành một đề tài có chiều sâu.

Điểm đáng chú ý trong cách làm của Vy là không dừng lại ở việc “xem thông tin”, mà chuyển sang “đọc phản ứng”. Bạn thường tìm ý tưởng từ phần bình luận trên mạng xã hội là nơi thể hiện rõ nhất quan điểm, cảm xúc và sự va chạm giữa các góc nhìn khác nhau. Từ đó, Vy đặt câu hỏi “tại sao” để lần ngược lại vấn đề.

Tuy nhiên, Hà Vy cũng thẳng thắn thừa nhận những lần từ bỏ trước khó khăn: chọn lại một đề tài đã có, khai thác nhanh mà không đào sâu. Kết quả là những sản phẩm an toàn nhưng thiếu sức nặng, dễ bị đánh giá là nhạt và không có giá trị mới. 

Từ đó, Vy rút ra một nguyên tắc rõ ràng rằng đề tài không cần lớn, nhưng phải có góc tiếp cận cụ thể và khả thi. “Nếu mình chọn một vấn đề nhỏ nhưng đi sâu được, thì nó vẫn có giá trị hơn là ôm một cái quá rộng mà không chạm được vào đâu”.

Ý tưởng không nằm ở cái mới, mà ở cách nhìn lại cái cũ

Khác với hai góc nhìn trên, Thảo Linh (sinh viên năm 3 ngành Báo Mạng điện tử, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) tiếp cận việc tìm ý tưởng theo hướng hệ thống hơn. Với Linh, nguyên nhân khiến sinh viên bí đề tài không chỉ đến từ áp lực sản xuất liên tục, mà còn nằm ở việc thiếu thói quen quan sát và tổng hợp thông tin.

“Có những thứ mình đã thấy, đã đọc, nhưng lại không giữ lại để dùng. Đến lúc cần thì lại thấy mình không có gì”, Linh chia sẻ. Vì vậy, thay vì cố tìm cái mới hoàn toàn, Linh thường bắt đầu bằng việc rà soát lại những đề tài cũ, kết hợp với việc theo dõi xu hướng để tìm ra hướng khai thác khác.

Một điểm đáng chú ý trong cách làm của Linh là việc “lưu trữ ý tưởng”. Những vấn đề, xu hướng hay câu chuyện đời sống đều được ghi lại, từ đó tạo thành một “kho dữ liệu cá nhân” có thể sử dụng khi cần. Điều này giúp giảm đáng kể áp lực khi phải nghĩ đề tài trong thời gian ngắn.

Từ trải nghiệm cá nhân, Linh nhấn mạnh ba yếu tố quan trọng của một đề tài: tính thời sự, góc nhìn rõ ràng và đặc biệt là tính khả thi. “Nếu mình không tiếp cận được nhân vật, không có dữ liệu, thì dù ý tưởng hay đến đâu cũng không thể triển khai”, bạn nhận định.

Từ những chia sẻ trên, có thể thấy “bí đề tài” không đơn thuần là thiếu ý tưởng, mà là hệ quả của nhiều yếu tố: quá tải thông tin, thiếu trải nghiệm, áp lực thời gian và cả cách tư duy chưa đủ linh hoạt. Điểm chung giữa các sinh viên là họ đều nhận ra rằng ý tưởng không nằm ở những điều xa vời, mà bắt đầu từ việc quan sát kỹ hơn đời sống, đặt nhiều câu hỏi hơn và dám nhìn một vấn đề quen thuộc theo cách khác.

Trong hành trình học báo, có lẽ không ai tránh khỏi những ngày không có tin tức. Nhưng chính những ngày như vậy lại là lúc người làm báo học cách chậm lại, lọc thông tin và tìm ra tiếng nói riêng, điều quan trọng hơn bất kỳ một đề tài cụ thể nào.