Bức tượng ‘Vua cõng Phật’ độc nhất vô nhị giữa lòng Hà Nội

(Sóng trẻ) - Ẩn mình trong không gian tĩnh lặng của chùa Hòe Nhai, bức tượng “Vua cõng Phật” với tạo hình một vị vua quỳ rạp, để Phật ngự trên lưng, khiến nhiều người không khỏi tò mò. 

Chùa Hòe Nhai (Hồng Phúc Tự), tọa lạc tại số 19 Hàng Than, phường Ba Đình, Hà Nội, là một trong những ngôi chùa cổ có lịch sử lâu đời, được hình thành từ thời Lý (thế kỷ XI). Qua nhiều lần trùng tu, diện mạo kiến trúc của chùa dần được hoàn thiện, khẳng định vai trò là một trung tâm Phật giáo quan trọng ở miền Bắc, gắn với thiền phái Tào Động. Với những giá trị lịch sử và văn hóa đặc sắc, năm 1989, chùa được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Điểm nổi bật tại chùa là pho tượng “Vua cõng Phật” - một hình tượng độc bản, hiếm gặp trong hệ thống tượng thờ Phật giáo Việt Nam. Tượng khắc họa một vị vua trong tư thế quỳ gập người đầy cung kính, trên lưng là hình ảnh Phật Thích Ca Mâu Ni ngồi thiền tĩnh tại. 

Theo các tư liệu, pho tượng gắn với câu chuyện về vua Lê Hy Tông (1662 - 1716), trong bối cảnh Phật giáo tại Đàng Ngoài suy giảm do ảnh hưởng của Nho giáo. Trước những phản ánh về việc tăng sĩ vi phạm giới luật, nhà vua đã có thời điểm ban hành những chính sách hà khắc, khiến đời sống Phật giáo rơi vào giai đoạn trầm lắng, nhiều chùa chiền trở nên vắng vẻ.

Trong hoàn cảnh ấy, thiền sư Chân Dung Tông Diễn đã khéo léo dâng sớ trong hộp “ngọc quý” để giãi bày giá trị của Phật giáo đối với đời sống và xã hội, từ việc nuôi dưỡng đạo đức đến góp phần giữ yên xã tắc qua nhiều triều đại. Sau khi đọc tờ sớ, vua Lê Hy Tông bừng tỉnh, nhận ra những hệ lụy từ quyết định trước đó và thu hồi sắc lệnh hạn chế Phật giáo. Để bày tỏ sự thành tâm, nhà vua còn cho tạc pho tượng “vua sám hối” với hình ảnh chính mình quỳ dưới chân Phật.

Pho tượng cao hơn 3 mét, được tạo tác cân đối với hình ảnh Phật tĩnh tại phía trên và nhà vua quỳ phía dưới trong tư thế quy phục. Toàn bộ được sơn son thếp vàng, mang phong cách nghệ thuật Đại Việt cuối thế kỷ XVII - đầu thế kỷ XVIII. Dù ít nhiều đã phai dấu, bức tượng vẫn toát lên vẻ trang nghiêm.

Điều khiến pho tượng trở nên đặc biệt không chỉ ở tạo hình độc đáo, mà còn ở thông điệp mà nó truyền tải. Hình ảnh một bậc quân vương cúi mình trước Phật Thích Ca Mâu Ni gợi nhắc về việc mỗi con người cần tự soi xét và điều chỉnh chính mình, nhất là những người nắm giữ quyền lực. Qua thời gian, hình tượng “Vua cõng Phật” được xem như biểu tượng cho sự thức tỉnh nhận thức và hướng thiện.

Bên cạnh bức tượng đặc biệt, ngôi chùa còn sở hữu hệ thống chạm khắc tứ linh, cửa võng sơn son thếp vàng cùng gần 68 pho tượng với nhiều chất liệu như gỗ, đất, đồng làm phong phú diện mạo kiến trúc và phản ánh đời sống tinh thần của người Việt qua nhiều thế hệ.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, Chùa Hòe Nhai hiện vẫn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử. Pho tượng “Vua cõng Phật” là một hình tượng hiếm, góp phần phản ánh dấu ấn lịch sử và ý nghĩa biểu tượng của Phật giáo Việt Nam, đồng thời giúp người dân và du khách có thêm góc nhìn về đời sống tín ngưỡng.