Sinh viên phụ thuộc AI: Giảng viên cần thay đổi cách dạy và đánh giá ra sao?
(Sóng trẻ) - Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công cụ hỗ trợ quen thuộc trong học tập, nhưng cũng đặt ra nguy cơ sinh viên phụ thuộc vào những câu trả lời có sẵn, thiếu khả năng tư duy độc lập. Trao đổi với phóng viên Sóng trẻ, PGS. TS Hà Minh Tuấn cho rằng, sự phát triển của AI đòi hỏi giảng viên phải đổi mới phương pháp giảng dạy, đồng thời chú trọng đánh giá năng lực thực chất thay vì chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng.
PV: Thưa thầy, khi AI có thể giải quyết nhiều bài tập chỉ trong vài giây, thầy nhìn nhận thế nào về nguy cơ sinh viên ngày càng phụ thuộc vào công nghệ?
PGS. TS Hà Minh Tuấn: Theo tôi, vấn đề không nằm ở việc sinh viên sử dụng AI nhiều hay ít, mà ở cách các em sử dụng công cụ này. AI có thể hỗ trợ tìm kiếm tài liệu, giải thích kiến thức và gợi ý phương án giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, nếu sinh viên sử dụng AI để thay thế hoàn toàn quá trình suy nghĩ, việc học sẽ khó đạt được mục tiêu thực chất.
Điều đáng lo ngại là sinh viên có thể tạo ra một bài làm hoàn chỉnh nhưng không thực sự hiểu nội dung. Khi quá quen với việc nhận câu trả lời có sẵn, các em có nguy cơ giảm khả năng tự đặt câu hỏi, phân tích và giải quyết những tình huống mới.
Tôi cho rằng, cần phân biệt rõ giữa việc tiếp cận thông tin và năng lực làm chủ tri thức. AI có thể giúp chúng ta tìm ra câu trả lời, nhưng người học vẫn phải biết kiểm chứng, đánh giá và chịu trách nhiệm về những thông tin mình sử dụng.
PV: Theo thầy, dấu hiệu nào cho thấy sinh viên đang sử dụng AI như một công cụ thay thế tư duy thay vì hỗ trợ học tập?
PGS. TS Hà Minh Tuấn: Một dấu hiệu đáng chú ý là sự chênh lệch giữa chất lượng sản phẩm và khả năng giải thích của người học. Sinh viên có thể nộp một bài viết được trình bày tốt, lập luận tương đối đầy đủ nhưng lại lúng túng khi được yêu cầu giải thích cách hình thành những nhận định trong bài.
Điều này không đồng nghĩa mọi bài làm tốt đều có sự can thiệp thiếu phù hợp của AI. Tuy nhiên, nó cho thấy giảng viên cần quan tâm nhiều hơn đến quá trình sinh viên tiếp cận vấn đề, lựa chọn thông tin và hình thành kết luận.
Nếu sinh viên chỉ chú trọng có được đáp án mà bỏ qua quá trình tìm hiểu, các em có thể hoàn thành nhiệm vụ trước mắt nhưng chưa chắc đã phát triển được năng lực cần thiết cho học tập và công việc sau này.
PV: Sự phổ biến của AI đang đặt ra thách thức gì đối với phương pháp giảng dạy truyền thống ở bậc đại học?
PGS. TS Hà Minh Tuấn: Trước đây, giảng viên thường giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp và giải thích kiến thức. Hiện nay, sinh viên có thể tiếp cận một lượng thông tin lớn từ Internet và các công cụ AI. Điều đó đòi hỏi phương pháp giảng dạy phải có sự điều chỉnh.
Theo tôi, nếu bài giảng chỉ dừng lại ở việc truyền đạt những kiến thức mà sinh viên có thể dễ dàng tìm thấy, người học sẽ khó nhận ra giá trị của quá trình học tập trên lớp.
Giảng viên cần tạo ra những tình huống buộc sinh viên phải suy nghĩ, tranh luận và vận dụng kiến thức. Thay vì chỉ yêu cầu tìm ra kết quả, người dạy có thể đặt thêm những câu hỏi như: Vì sao lựa chọn cách giải quyết đó? Nếu điều kiện thay đổi, kết luận có còn phù hợp không?
Khi ấy, lớp học không chỉ là nơi tiếp nhận thông tin mà trở thành môi trường để sinh viên rèn luyện khả năng tư duy và bảo vệ quan điểm của mình.
PV: Khi AI có thể hỗ trợ sinh viên hoàn thành tiểu luận và bài tập, việc kiểm tra, đánh giá cần thay đổi như thế nào để phản ánh đúng năng lực người học?
PGS. TS Hà Minh Tuấn: Tôi cho rằng, đây là một trong những vấn đề cần được quan tâm trong giáo dục đại học hiện nay. Nếu chỉ đánh giá thông qua sản phẩm cuối cùng, giảng viên có thể gặp khó khăn trong việc xác định mức độ đóng góp và hiểu biết thực sự của sinh viên.
Vì vậy, cần chú trọng hơn đến quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập. Bên cạnh bài viết hoặc sản phẩm được nộp, giảng viên có thể yêu cầu sinh viên trình bày cách tiếp cận, giải thích lựa chọn của mình và trả lời những câu hỏi phản biện.
Các hình thức như thuyết trình, vấn đáp, làm việc theo dự án hoặc giải quyết tình huống thực tiễn cũng có thể được kết hợp tùy theo đặc thù học phần. Điều quan trọng không phải là loại bỏ hoàn toàn AI khỏi hoạt động đánh giá, mà là thiết kế những yêu cầu giúp nhận diện được năng lực thực chất của người học.
Một bài làm tốt cần cho thấy sinh viên hiểu vấn đề, biết vận dụng kiến thức và có khả năng chịu trách nhiệm trước những kết luận mình đưa ra.
PV: Có ý kiến cho rằng việc hạn chế sinh viên sử dụng AI là cần thiết để bảo vệ khả năng tư duy độc lập. Thầy đánh giá thế nào về quan điểm này?
PGS. TS Hà Minh Tuấn: Tôi nghĩ việc hạn chế AI trong một số hoạt động học tập có thể cần thiết, nhất là khi mục tiêu là đánh giá năng lực tự thực hiện nhiệm vụ của sinh viên. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào các biện pháp cấm đoán thì khó giải quyết được vấn đề lâu dài.
AI đang ngày càng hiện diện trong học tập và công việc. Vì vậy, sinh viên cần được trang bị khả năng sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm, thay vì chỉ tìm cách tránh xa công nghệ.
Điều quan trọng là xác định rõ khi nào sinh viên được phép sử dụng AI, được sử dụng đến mức độ nào và phải thể hiện sự đóng góp của bản thân ra sao. Những quy định này cần gắn với mục tiêu của từng hoạt động học tập.
Sinh viên cũng cần hiểu rằng, AI có thể hỗ trợ quá trình tìm kiếm câu trả lời nhưng không thể thay mình chịu trách nhiệm về tính chính xác và giá trị của kết quả.
PV: Theo thầy, làm thế nào để giảng viên đổi mới phương pháp giảng dạy mà không biến việc sử dụng công nghệ thành một áp lực hình thức?
PGS. TS Hà Minh Tuấn: Theo tôi, đổi mới không có nghĩa là đưa càng nhiều công cụ công nghệ vào lớp học càng tốt. Điều cần quan tâm trước tiên là công nghệ có thực sự giúp sinh viên hiểu sâu hơn, chủ động hơn và phát triển năng lực tốt hơn hay không.
Mỗi học phần có mục tiêu, nội dung và đặc thù riêng. Vì vậy, giảng viên cần lựa chọn phương pháp phù hợp, thay vì chạy theo những công cụ mới chỉ vì tính phổ biến của chúng.
Bản thân người dạy cũng cần liên tục cập nhật kiến thức, trao đổi chuyên môn và học hỏi từ thực tiễn giảng dạy. Tuy nhiên, quá trình đổi mới cũng cần có sự hỗ trợ từ cơ sở đào tạo, đặc biệt về tập huấn, học liệu và điều kiện triển khai.
Thước đo của đổi mới không phải là người thầy sử dụng bao nhiêu công cụ hiện đại, mà là sinh viên học được gì và trưởng thành như thế nào sau mỗi học phần.
PV: Trong bối cảnh AI ngày càng phát triển, theo thầy, đâu là giá trị cốt lõi mà giáo dục đại học cần giữ vững?
PGS. TS Hà Minh Tuấn: Tôi cho rằng, giá trị của giáo dục đại học không chỉ nằm ở việc truyền đạt kiến thức. Quan trọng hơn, môi trường đại học cần giúp người trẻ hình thành tư duy khoa học, khả năng đánh giá thông tin, năng lực giải quyết vấn đề và tinh thần trách nhiệm.
AI có thể giúp chúng ta tìm ra câu trả lời, nhưng giáo dục phải giúp người học biết câu trả lời nào đáng tin cậy, khi nào nên sử dụng và ai sẽ chịu trách nhiệm về nó.
Vì vậy, sự phát triển của công nghệ không làm giảm vai trò của giảng viên, mà đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách thực hiện vai trò ấy. Người thầy cần giúp sinh viên biết đặt câu hỏi, suy nghĩ độc lập và sử dụng công nghệ để mở rộng năng lực của bản thân.
PV: Xin cảm ơn thầy về cuộc trao đổi!


