Quy định mới về trách nhiệm cung cấp thông tin cho báo chí: tăng trách nhiệm của cơ quan nhà nước, mở rộng kênh tiếp cận cho phóng viên
(Sóng Trẻ) - Từ ngày 1/7/2026, Nghị định số 244/2026/NĐ-CP của Chính phủ về phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước chính thức có hiệu lực. Những quy định mới về trách nhiệm của người phát ngôn, hình thức cung cấp thông tin và cơ chế phối hợp nội bộ được kỳ vọng góp phần nâng cao tính chủ động, minh bạch trong hoạt động thông tin. Đồng thời, các quy định này cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với quá trình tiếp cận, khai thác và kiểm chứng thông tin của nhà báo, phóng viên.
Thay đổi từ cơ chế phát ngôn đến trách nhiệm cung cấp thông tin
Ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 244/2026/NĐ-CP quy định chi tiết việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước. Văn bản có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế khuôn khổ quy định trước đây tại Nghị định số 09/2017/NĐ-CP.
Một trong những điểm đáng chú ý là phạm vi điều chỉnh và đối tượng thực hiện được cụ thể hóa theo cơ cấu tổ chức hành chính mới. Bên cạnh Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND cấp tỉnh, quy định còn đề cập đến các cục, chi cục, sở, thanh tra thuộc UBND cấp tỉnh và UBND cấp xã.
Việc đưa UBND cấp xã vào phạm vi điều chỉnh có ý nghĩa đáng chú ý đối với hoạt động báo chí tại cơ sở. Đây là cấp chính quyền trực tiếp giải quyết nhiều vấn đề gắn với đời sống dân sinh như đất đai, môi trường, trật tự đô thị, an sinh xã hội và các thủ tục hành chính. Việc xác định trách nhiệm cung cấp thông tin ở cấp này tạo thêm cơ sở để phóng viên tiếp cận thông tin chính thức ngay tại địa bàn phát sinh sự việc.
Theo Điều 5 Nghị định 244/2026/NĐ-CP, hoạt động phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí được thực hiện thông qua 5 hình thức: tổ chức họp báo trực tiếp hoặc trực tuyến; đăng tải thông tin trên cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử và các kênh truyền thông chính thức; phát ngôn trực tiếp hoặc trả lời phỏng vấn; gửi thông cáo báo chí, văn bản hoặc thư điện tử; cung cấp thông tin thông qua trao đổi trực tiếp và các cuộc giao ban báo chí.
So với quy định trước đây, việc bổ sung rõ các trang, kênh, tài khoản mạng xã hội và nền tảng số chính thức vào hệ thống hình thức cung cấp thông tin là một điểm thay đổi đáng quan tâm. Điều này phản ánh sự thích ứng của hoạt động thông tin công với môi trường truyền thông số, nơi tốc độ lan truyền thông tin ngày càng nhanh và các cơ quan báo chí cần nhiều phương thức tiếp cận nguồn tin chính thống hơn.
Đáng chú ý, các trang, kênh và tài khoản mạng xã hội được sử dụng để phát ngôn chính thức phải được công bố trên cổng thông tin điện tử hoặc trang thông tin điện tử của cơ quan. Quy định này giúp nhận diện rõ hơn đâu là kênh thông tin chính thức, hạn chế tình trạng nhầm lẫn giữa thông tin được cơ quan nhà nước công bố với nội dung từ các tài khoản không được xác thực.
Trách nhiệm cung cấp thông tin được cụ thể hóa đến từng cấp
Không chỉ mở rộng phương thức truyền tải, Nghị định 244/2026/NĐ-CP còn quy định cụ thể hơn trách nhiệm cung cấp thông tin định kỳ của từng nhóm cơ quan hành chính nhà nước.
Theo Điều 6, đối với Chính phủ, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ chủ trì, phối hợp với các bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ và chủ tịch UBND cấp tỉnh tổ chức cung cấp thông tin cho báo chí mỗi tháng một lần về hoạt động, công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.
Đối với các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND cấp tỉnh, việc cung cấp thông tin được thực hiện hằng tháng, đồng thời phải cập nhật trên các cổng thông tin, trang thông tin điện tử và kênh truyền thông chính thức. Các cơ quan này cũng có trách nhiệm tổ chức họp báo ít nhất ba tháng một lần để cung cấp thông tin về tình hình hoạt động, kết quả thực hiện nhiệm vụ và những vấn đề được dư luận xã hội quan tâm.
Ở cấp sở, chi cục và UBND cấp xã, trách nhiệm cung cấp thông tin được thực hiện thông qua việc cập nhật trên các kênh thông tin chính thức, cung cấp bằng văn bản, tham gia họp báo cấp trên khi được yêu cầu hoặc thông tin tại các cuộc giao ban báo chí theo quy định.
Như vậy, hoạt động cung cấp thông tin không còn chỉ được nhìn nhận qua những buổi họp báo hay phản hồi khi có sự việc phát sinh. Việc duy trì thông tin định kỳ và cập nhật trên nền tảng số tạo ra yêu cầu thường xuyên hơn đối với các cơ quan hành chính.
Một điểm đáng chú ý khác nằm ở trách nhiệm phối hợp nội bộ. Theo Nghị định, người phát ngôn có quyền yêu cầu các đơn vị, cá nhân trực thuộc cung cấp và tập hợp thông tin để thực hiện nhiệm vụ phát ngôn, trả lời báo chí. Các đơn vị, cá nhân liên quan có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, kịp thời, chính xác thông tin theo yêu cầu.
Đặc biệt, người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước phải chịu trách nhiệm về hoạt động phát ngôn và cung cấp thông tin của cơ quan, kể cả khi đã giao nhiệm vụ hoặc ủy quyền cho người khác. Người đứng đầu cũng có trách nhiệm xây dựng, tổ chức thực hiện quy chế nội bộ, kiểm tra việc chuẩn bị thông tin và bảo đảm hoạt động phát ngôn được thực hiện thống nhất, đúng pháp luật.
Đối với những cơ quan chưa ban hành quy chế nội bộ về phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí, Nghị định quy định thời hạn 45 ngày kể từ ngày có hiệu lực để xây dựng, ban hành quy chế này.
Những quy định trên cho thấy trách nhiệm cung cấp thông tin được đặt trong một quy trình có sự phân công giữa người phát ngôn, các đơn vị chuyên môn và người đứng đầu cơ quan. Đây là cơ sở để hạn chế tình trạng thông tin thiếu thống nhất, chậm phản hồi hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các bộ phận khi báo chí cần xác minh một vấn đề.
Tác động trực tiếp đến hoạt động tác nghiệp của phóng viên
Đối với phóng viên, những thay đổi trong Nghị định 244/2026/NĐ-CP mở rộng thêm các kênh tiếp cận thông tin chính thống, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc theo dõi hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước.
Trước hết, việc bổ sung các nền tảng số chính thức vào hình thức cung cấp thông tin giúp phóng viên có thêm nguồn dữ liệu để khai thác. Thay vì chỉ chờ lịch họp báo hoặc liên hệ trực tiếp với người phát ngôn, nhà báo có thể chủ động theo dõi cổng thông tin điện tử, trang thông tin và các tài khoản mạng xã hội đã được cơ quan công bố chính thức.
Đây là lợi thế đáng kể đối với những đề tài cần cập nhật nhanh, có phạm vi địa bàn rộng hoặc liên quan đến nhiều cơ quan quản lý. Chẳng hạn, khi phản ánh tình trạng ô nhiễm môi trường, trật tự xây dựng hay giải quyết thủ tục hành chính, phóng viên có thể khai thác thông tin công khai từ cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương và đối chiếu với thực tế tại hiện trường.
Bên cạnh đó, việc cụ thể hóa trách nhiệm cung cấp thông tin ở cấp xã giúp phóng viên có thêm cơ sở để xác định đầu mối làm việc khi tác nghiệp tại địa bàn. Những vấn đề phát sinh từ cơ sở có thể được tiếp cận thông qua cơ quan quản lý trực tiếp, thay vì chỉ tập trung liên hệ với các đơn vị ở cấp cao hơn.
Tuy nhiên, mở rộng kênh tiếp cận không đồng nghĩa với việc mọi thông tin trên môi trường số đều có thể được sử dụng ngay như một nguồn tin đã xác thực. Phóng viên vẫn cần kiểm tra tính chính thức của tài khoản, thời điểm đăng tải, nội dung văn bản và đối chiếu với các nguồn liên quan trước khi đưa tin.
Một tác động khác là yêu cầu rõ ràng hơn về quy trình làm việc giữa phóng viên và cơ quan cung cấp thông tin. Khi người phát ngôn được trao quyền yêu cầu các đơn vị chuyên môn tập hợp thông tin, phóng viên có thể gửi câu hỏi thông qua đầu mối được công bố, thay vì phải liên hệ riêng lẻ với nhiều bộ phận.
Điều này có thể góp phần giảm tình trạng mỗi đơn vị cung cấp một cách giải thích khác nhau về cùng một vấn đề. Đối với các vụ việc phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý, sự phối hợp nội bộ có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính nhất quán của thông tin chính thức.
Dù vậy, hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào việc các cơ quan triển khai nghiêm túc quy chế nội bộ, duy trì hoạt động cung cấp thông tin và thực hiện đầy đủ trách nhiệm của người phát ngôn. Quy định pháp lý tạo ra cơ sở thực hiện, nhưng việc thông tin có được cung cấp kịp thời, đầy đủ hay không còn phụ thuộc vào quá trình tổ chức thực hiện tại từng đơn vị.
Quyền tiếp cận thông tin đi cùng trách nhiệm kiểm chứng
Bên cạnh việc quy định trách nhiệm của cơ quan hành chính nhà nước, Nghị định 244/2026/NĐ-CP cũng đặt ra yêu cầu đối với chính các cơ quan báo chí, nhà báo và phóng viên trong quá trình sử dụng thông tin.
Theo Điều 9, cơ quan báo chí, nhà báo, phóng viên có trách nhiệm đăng, phát và phản ánh trung thực, khách quan, đầy đủ nội dung thông tin do người phát ngôn cung cấp. Khi chuyển thông tin sang ngôn ngữ khác, nội dung phải bảo đảm đúng thuật ngữ chuyên môn và không làm thay đổi bản chất thông tin gốc. Đồng thời, cơ quan báo chí phải ghi rõ họ tên người phát ngôn và tên cơ quan hành chính nhà nước.
Đáng chú ý, cơ quan báo chí đăng, phát đúng nội dung thông tin do người phát ngôn cung cấp thì không phải chịu trách nhiệm về nội dung thông tin đó. Tuy nhiên, khi nội dung đăng tải không chính xác hoặc sai sự thật, cơ quan báo chí vẫn phải đăng, phát ý kiến phản hồi và thực hiện cải chính, xin lỗi theo quy định pháp luật.
Ở chiều ngược lại, quyền từ chối cung cấp thông tin của cơ quan nhà nước cũng được giới hạn trong những trường hợp pháp luật quy định. Theo khoản 2 Điều 31 Luật Báo chí số 126/2025/QH15, các trường hợp này bao gồm thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và các bí mật khác theo quy định; thông tin về vụ án đang điều tra hoặc chưa xét xử, trừ trường hợp luật cho phép; cùng một số vụ việc đang trong quá trình thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo hoặc tranh chấp chưa có kết luận chính thức và chưa được phép công bố.
Đặc biệt, đối với những trường hợp từ chối cung cấp thông tin, người phát ngôn phải nêu rõ lý do để cơ quan báo chí biết. Quy định này giúp xác định rõ hơn căn cứ từ chối, tránh việc từ chối chung chung mà không chỉ ra giới hạn pháp lý cụ thể.
Cần lưu ý, việc được tiếp cận thông tin chính thức không đồng nghĩa với việc phóng viên chỉ sử dụng duy nhất nguồn tin từ cơ quan nhà nước. Trong quá trình phản ánh những vấn đề xã hội, báo chí vẫn cần chủ động thu thập tài liệu, ghi nhận thực tế, kiểm chứng thông tin và tìm kiếm những góc nhìn liên quan. Đặc biệt, Luật Báo chí cũng quy định báo chí có quyền thông tin về các vụ việc tiêu cực hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền dựa trên nguồn tài liệu của mình và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung thông tin.
Vì vậy, trách nhiệm cung cấp thông tin của cơ quan nhà nước và trách nhiệm kiểm chứng của báo chí cần được thực hiện song song. Một bên có trách nhiệm bảo đảm thông tin chính thức được cung cấp đầy đủ, chính xác, đúng quy định; bên còn lại có trách nhiệm khai thác, phản ánh khách quan, không làm sai lệch bản chất sự việc.
Tuy nhiên, từ quy định đến thực tế vẫn cần một quá trình triển khai đồng bộ. Việc công khai đầu mối phát ngôn, duy trì thông tin định kỳ, cập nhật dữ liệu trên nền tảng số và thực hiện nghiêm túc quy chế nội bộ là những yếu tố quyết định hiệu quả của chính sách.
Đối với các tòa soạn, phóng viên cũng cần chủ động cập nhật quy định mới, xác định đúng đầu mối phát ngôn, đa dạng hóa nguồn tin và nâng cao kỹ năng kiểm chứng thông tin trên môi trường số. Khi trách nhiệm cung cấp thông tin và trách nhiệm tác nghiệp được thực hiện đúng, mối quan hệ giữa cơ quan quản lý nhà nước và báo chí sẽ có thêm cơ sở để vận hành chuyên nghiệp, góp phần bảo đảm quyền được thông tin của công chúng.


