Khi nghệ thuật truyền thống bước lên sân khấu hiện đại
(Sóng trẻ) - Từ tích chèo cổ Quan Âm Thị Kính, Nhà hát Chèo Việt Nam cùng ê-kíp sáng tạo đã xây dựng Thị Mầu xuyên không - đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với trẻ em.
Khi nhân vật chèo cổ bước vào câu chuyện hôm nay
Thay vì bắt đầu bằng những câu hát chèo quen thuộc, “Thị Mầu xuyên không” mở ra câu chuyện từ hai nhân vật học sinh hiện đại là Tommy và Lucy. Trong quá trình chuẩn bị cho cuộc thi tài năng ở trường, hai bạn trẻ tìm hiểu về vở chèo “Quan Âm Thị Kính”, từ đó bước vào hành trình gặp gỡ những nhân vật của tích chèo cổ. Sự xuất hiện của hai nhân vật đến từ thời hiện đại tạo nên những cuộc đối thoại giữa hai thời đại, giúp khán giả tiếp cận câu chuyện xưa qua những thắc mắc gần gũi với đời sống hôm nay.
Được chuyển soạn từ tác phẩm chèo kinh điển “Quan Âm Thị Kính”, “Thị Mầu xuyên không” không đơn thuần là phiên bản rút gọn của vở diễn gốc. Ê-kíp sáng tạo lựa chọn cách kể mới, lồng ghép những câu thoại mang màu sắc hiện đại như “flex”, “nhà có điều kiện”, “lật mặt còn nhanh hơn lật bánh tráng”. Hình ảnh nhân vật vừa uống trà sữa vừa kể chuyện cũng tạo nên sự đối lập thú vị giữa không gian văn hóa xưa và nay.
Theo đạo diễn Ninh Quang Trường, người chuyển soạn và viết kịch bản, “Quan Âm Thị Kính” có nhiều diễn biến bất ngờ, tạo nên điểm gặp gỡ với nhu cầu thưởng thức nghệ thuật hiện nay. Ông cho biết: “Đối với thiếu nhi, có bài toán khó là các em khó có thể tiếp thu vở diễn truyền thống dài hơn 2 tiếng. Vậy nên cần một phiên bản gọn nhẹ về thời gian mà vẫn đầy đủ các chi tiết quan trọng nhất của bản diễn ‘Quan Âm Thị Kính’ cùng những tương tác gần gũi, mới mẻ như ở ‘Thị Mầu xuyên không’”.
Từ một tác phẩm kéo dài gần 3 tiếng, ê-kíp đã lựa chọn những diễn biến chính, tập trung vào cuộc đời Thị Kính, từ khi lấy chồng, gặp biến cố phải đi tu đến khi tiếp tục mang nỗi oan liên quan đến Thị Mầu. Phiên bản mới được rút xuống khoảng 60 phút, nhưng theo đạo diễn Ninh Quang Trường, việc rút ngắn không đồng nghĩa với cắt bỏ cơ học. Ê-kíp phải lựa chọn những chi tiết bảo đảm tính thống nhất của câu chuyện, đồng thời lược bỏ một số trò vè, hoạt cảnh bổ trợ không trực tiếp phục vụ mạch kịch chính.
Đổi mới cách thể hiện, giữ lại tinh hoa truyền thống
Sự xuất hiện của những lời thoại hiện đại hay nhân vật xuyên không có thể tạo ra tiếng cười và sự thích thú cho khán giả trẻ. Tuy nhiên, điều quyết định một vở diễn có còn mang bản sắc chèo hay không không chỉ nằm ở câu chuyện được kể, mà còn ở ngôn ngữ nghệ thuật được sử dụng trên sân khấu.
Trong “Thị Mầu xuyên không”, ê-kíp vẫn bám sát cốt truyện “Quan Âm Thị Kính”, đồng thời duy trì những yếu tố đặc trưng của chèo trong cách thể hiện nhân vật, lời ca và âm nhạc. Sự kết hợp với nhạc kịch hiện đại được sử dụng như một phương thức hỗ trợ kể chuyện, thay vì thay thế hoàn toàn ngôn ngữ sân khấu truyền thống.
Dẫu vậy, việc làm mới một loại hình nghệ thuật lâu đời vẫn cần được nhìn nhận bằng hiệu quả tiếp nhận thực tế. Một vở diễn có lời thoại hài hước, thời lượng ngắn hay cách dàn dựng hiện đại có thể tạo hứng thú ban đầu, nhưng chưa đủ để khẳng định khán giả trẻ đã hiểu và yêu chèo. Điều quan trọng hơn là sau khi rời khỏi sân khấu, các em có muốn tìm hiểu thêm về những làn điệu, tích truyện, nhân vật và vở diễn nguyên bản hay không.
“Thị Mầu xuyên không” cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: đưa nghệ thuật truyền thống đến gần công chúng bằng ngôn ngữ mà họ dễ tiếp nhận hơn. Nhưng sự đổi mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi trở thành cánh cửa dẫn người xem đến với những giá trị nguyên bản, chứ không phải khiến di sản chỉ còn là chất liệu trang trí cho một hình thức giải trí mới. Giữ gìn chèo không có nghĩa là giữ nguyên mọi cách thể hiện của quá khứ, mà là tìm cách để tinh thần của nghệ thuật ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.


