Khi những 'thiên đường sách' không còn là điểm đến duy nhất

(Sóng trẻ) - Từng là điểm hẹn quen thuộc của bao thế hệ người trẻ yêu sách, những tuyến phố như Đinh Lễ hay phố sách 19/12 giờ đây dần trở nên ảm đạm, thưa khách. Sự trầm lắng này không phải dấu hiệu thoái trào của văn hóa đọc mà còn đang phản ánh cuộc dịch chuyển sâu sắc trong cách thế hệ trẻ tiếp cận tri thức.

Khi phố sách vắng bóng người trẻ

Từng được biết đến như “thánh địa” sách lâu đời và nổi tiếng bậc nhất giữa lòng thủ đô Hà Nội với hàng chục nhà sách lớn nhỏ, Phố Đinh Lễ giờ đây không còn cảnh chen chân giữa các gian hàng mỗi dịp cuối tuần. Nhiều cái tên quen thuộc như nhà sách Huy Hoàng, nhà sách Kim Đồng đã đóng cửa, nhà sách Ngân Nga cũng thu hẹp mặt bằng.  

Ông Nguyễn Văn Hùng - chủ một gian hàng sách lâu năm trên Phố sách Đinh Lễ, cho biết: “Lượng khách đến mua trực tiếp giảm rõ rệt trong khoảng 3 - 4 năm trở lại đây. Ngày thường rất vắng, cuối tuần có đông hơn nhưng chủ yếu là khách du lịch chụp ảnh, chứ lượng người mua sách thật sự không còn như trước”.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Phố sách 19/12. Dù được định vị là không gian văn hóa tập trung của Thủ đô, nhưng nơi đây vẫn chìm trong vẻ đìu hiu, thưa thớt khách ghé thăm kể cả vào dịp cuối tuần.

Số liệu từ ngành xuất bản cũng phản ánh phần nào xu hướng này. Theo số liệu của Cục Xuất bản, In, Phát hành, năm 2025, xuất bản phẩm sách in đạt 42.816 đầu sách và 457.689.857 bản in, giảm 1,5% về số đầu sách và giảm 8,8% về số bản so với năm 2024. 

Bức tranh văn hoá đọc thế hệ mới

Cùng với xu thế chung của thế giới, xuất bản điện tử đang tạo nên bước bùng nổ mạnh mẽ tại Việt Nam. Cục Xuất bản, In và Phát hành năm 2025 ghi nhận 5.218 sách, tăng 49,3% và khoảng 35 triệu lượt truy cập, tăng 66,7% so với năm trước. Sự lên ngôi của ebook, audiobook và videobook kéo theo lượng người dùng trẻ tăng trưởng vượt bậc trên các nền tảng như Kindle, Google Books hay các ứng dụng sách nói nội địa.

Thay vì lật mở từng trang sách truyền thống, chị Lê Thu Trang (24 tuổi, Hà Nội) lựa chọn tối ưu hóa quỹ thời gian bằng audiobook: “Mình tranh thủ nghe sách lúc đi làm bằng xe buýt hoặc khi tập thể dục. Một tháng mình 'đọc' được 3 - 4 cuốn theo cách này, trong khi sách giấy gần như không có thời gian mở ra”.

Bên cạnh sự bùng nổ của sách điện tử, một yếu tố khác đang làm thay đổi sâu sắc văn hóa đọc của giới trẻ là thói quen tiếp cận thông tin nhanh qua Internet. Thay vì dành hàng giờ để đọc trọn một cuốn sách, nhiều bạn trẻ có xu hướng tìm kiếm thông tin trên Google, lướt qua các bài viết ngắn, xem video tóm tắt sách trên TikTok, YouTube hoặc đọc các bản tóm tắt trên các trang mạng xã hội.

Thay vì mất thời gian lặn lội đến các nhà sách truyền thống, nhiều bạn trẻ hiện nay chọn cách mua sách qua các sàn thương mại điện tử nhờ mức giá tốt, chính sách miễn phí vận chuyển và thường xuyên săn được mã giảm giá. Bạn Hoàng Kim Anh (18 tuổi, Ninh Bình) chia sẻ: “Mình hầu như chỉ lên các sàn TMĐT mua sách, vừa rẻ hơn từ 20 - 30% so với nhà sách, lại được ship tận cửa, thỉnh thoảng săn sale ngày đôi còn rẻ hơn nữa".

Về không gian đọc, thay vì ngồi tại các nhà sách truyền thống, giới trẻ ngày nay có xu hướng tìm đến những quán cà phê sách, không gian co-working hoặc thư viện mở. Ở đó, họ có thể vừa đọc, vừa làm việc, vừa gặp gỡ bạn bè - một trải nghiệm tổng hợp mà nhà sách khó lòng đáp ứng.

Anh Phạm Quốc Khánh (21 tuổi, Hà Nội) cho biết: “Mình thích đến các quán cà phê sách hơn vì không gian thoải mái, có wifi, đồ uống và có thể ngồi cả buổi mà không bị ai nhắc nhở. Ra nhà sách thì phải đứng, không có chỗ ngồi lâu hoặc chỗ ngồi không thoải mái, nên mình chỉ ghé mua rồi về chứ không đọc được".

Những thay đổi trên cho thấy văn hóa đọc của thế hệ trẻ không mai một mà đang vận động để thích nghi với nhịp sống hiện đại. Cách thức tiếp cận, lựa chọn và trải nghiệm sách ngày càng đa dạng, mở ra nhiều cơ hội đưa tri thức đến gần hơn với người trẻ. Đây cũng là cơ sở đặt ra yêu cầu phát triển văn hóa đọc theo hướng bền vững, không chỉ dừng lại ở việc mở rộng khả năng tiếp cận sách hay đa dạng hóa hình thức, mà còn cần chú trọng nuôi dưỡng thói quen đọc sâu và nâng cao chất lượng tiếp nhận tri thức.