Nghệ sĩ trẻ và hành trình đưa nghệ thuật truyền thống đến gần công chúng
(Sóng trẻ) - Không chỉ gìn giữ những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ, nghệ sĩ trẻ hôm nay còn tìm cách đưa nghệ thuật truyền thống bước ra khỏi không gian biểu diễn quen thuộc để tiếp cận công chúng đương đại.
Đưa Tuồng đến những sân khấu của người trẻ
Giữa không gian âm nhạc điện tử sôi động tại 1900 Le Théâtre, hình ảnh nữ tướng Đào Tam Xuân trong trang phục và hóa trang Tuồng truyền thống tạo nên sự tương phản đặc biệt. Một bên là nghệ thuật sân khấu dân tộc với những quy chuẩn biểu diễn lâu đời, một bên là không gian giải trí hiện đại gắn với nhịp sống của giới trẻ. Sự xuất hiện của Tuồng trong bối cảnh ấy là cách nghệ sĩ trẻ Nguyễn Thị Thanh Phương đưa loại hình nghệ thuật mình theo đuổi đến gần hơn với một nhóm khán giả mới.
Nguyễn Thị Thanh Phương (sinh năm 1999) hiện công tác tại Đoàn Tuồng, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam. Dù còn trẻ, cô đã ghi dấu trên sân khấu truyền thống với nhiều huy chương Vàng, Bạc tại các cuộc thi, liên hoan sân khấu toàn quốc; năm 2023, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vinh danh là một trong những “Gương mặt nghệ sĩ tiêu biểu”. Bên cạnh vai trò nghệ sĩ Tuồng, Thanh Phương còn theo đuổi công việc DJ, tạo nên sự giao thoa giữa hai lĩnh vực nghệ thuật tưởng chừng đối lập. Chính sự kết hợp này đã thôi thúc cô tìm kiếm những cách thức mới để đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với khán giả trẻ.
Song, việc đưa Tuồng lên một sân khấu mới cũng đặt ra không ít băn khoăn. Nữ nghệ sĩ từng nhận những ý kiến lo ngại rằng việc theo đuổi DJ và xuất hiện trong môi trường nightlife có thể ảnh hưởng đến hình ảnh nghệ sĩ truyền thống, thậm chí làm mất đi bản sắc của Tuồng.
Trước những áp lực ấy, cô lựa chọn giữ nguyên những đặc trưng trong cách biểu diễn, từ động tác múa đến lời thoại, đồng thời thay đổi không gian để công chúng trẻ có cơ hội tiếp xúc. “Nếu ai cũng nghĩ là làm thế này sẽ bị đánh giá, rồi ảnh hưởng cái này, cái kia, thì ai sẽ là người bắt đầu”, Thanh Phương chia sẻ.
Trong thử nghiệm tại 1900, việc lựa chọn nữ tướng Đào Tam Xuân cũng mang một ý nghĩa riêng. Đây là nhân vật kinh điển của nghệ thuật Tuồng miền Bắc, có những đặc trưng rõ nét về phục trang và hóa trang. Quan trọng hơn, hình tượng người phụ nữ kiên cường, bất khuất trong câu chuyện có thể tạo nên sự đồng cảm với người trẻ hôm nay.
Để người trẻ chủ động tìm đến di sản
Một khó khăn của nghệ thuật Tuồng khi tiếp cận khán giả trẻ nằm ở chính đặc trưng ngôn ngữ biểu diễn. Theo Thanh Phương, lời thoại Tuồng chứa đựng nhiều lớp nghĩa, câu phú và cách diễn đạt hàm súc, đòi hỏi người xem phải có sự tìm hiểu, cảm nhận mới có thể hiểu hết giá trị. Vì vậy, không phải khán giả nào cũng dễ dàng tiếp nhận ngay từ lần đầu thưởng thức.
Thay vì đặt ra yêu cầu người trẻ phải hiểu sâu về Tuồng, nữ nghệ sĩ mong muốn họ đến với loại hình nghệ thuật này bằng tâm thế thoải mái, cởi mở. Sự tò mò ban đầu có thể đến từ một bộ trang phục, động tác múa hay hình tượng nhân vật. Sau đó, khi có thêm cơ hội tiếp xúc, khán giả sẽ dần hiểu hơn về những giá trị nghệ thuật ẩn sau mỗi vai diễn.
Với Thanh Phương, đưa Tuồng đến sân khấu của người trẻ mới chỉ là một cách mở đầu. Điều quan trọng hơn là tạo được sự kết nối lâu dài giữa nghệ sĩ và công chúng, để khán giả không chỉ biết rằng Tuồng vẫn tồn tại mà còn có mong muốn tìm hiểu, thưởng thức và đồng hành với loại hình nghệ thuật này.
Nữ nghệ sĩ cho rằng trách nhiệm bảo tồn không thể chỉ đặt lên vai những người làm nghề. Nghệ sĩ có thể tiếp tục luyện tập, biểu diễn và giữ gìn những giá trị truyền thống, nhưng nếu thiếu khán giả, nghệ thuật cũng khó có thể duy trì sức sống trong đời sống đương đại. "Mỗi người sẽ có một cách yêu nước riêng, với mình, yêu và bảo tồn di sản văn hóa Việt Nam cũng là một cách để thể hiện lòng yêu nước", Thanh Phương nhấn mạnh.
Từ câu chuyện của nghệ sĩ Thanh Phương, có thể thấy nỗ lực gìn giữ di sản của nghệ sĩ trẻ không chỉ nằm ở việc tiếp nối kỹ thuật biểu diễn hay duy trì những vở diễn truyền thống. Đó còn là sự chủ động tìm kiếm cách thức mới để nghệ thuật có thể hiện diện trong đời sống, tạo cơ hội cho những thế hệ khán giả chưa từng tiếp xúc được nhìn thấy và khám phá giá trị của di sản.
Khi người nghệ sĩ trẻ không ngại bước ra khỏi không gian quen thuộc, còn người trẻ sẵn lòng mở lòng với những loại hình nghệ thuật tưởng chừng xa lạ, khoảng cách giữa truyền thống và hiện đại có thể dần được thu hẹp. Bởi suy cho cùng, bảo tồn không chỉ là giữ lại những gì thuộc về quá khứ, mà còn là làm sao để những giá trị ấy tiếp tục được đón nhận và sống cùng các thế hệ hôm nay.


