Nghệ thuật kết hợp con số và con chữ trong tác phẩm báo chí kinh tế
(Sóng Trẻ) - Trong lĩnh vực báo chí kinh tế, việc chuyển tải các báo cáo tài chính và dữ liệu thống kê thành tác phẩm báo chí dễ tiếp cận đối với công chúng là yêu cầu nghiệp vụ quan trọng. Để giải quyết bài toán này, những người làm báo luôn phải đúc rút từ thực tiễn tác nghiệp, kết hợp chặt chẽ giữa tư duy chọn lọc, kỷ luật kiểm chứng và phương thức trình bày hiện đại.
Đặc thù của báo chí kinh tế gắn liền với các số liệu như GDP, CPI, lạm phát, đầu tư công, thu chi ngân sách hay xuất nhập khẩu. Thực tế cho thấy, nếu tác phẩm báo chí chỉ dừng lại ở việc liệt kê dữ liệu thô, nội dung sẽ dàn trải và khó tiếp nhận. Ngược lại, nếu diễn đạt thiếu nền tảng dữ liệu được kiểm chứng, bài viết sẽ giảm tính thuyết phục và độ tin cậy. Là một phóng viên bám sát mảng kinh tế vĩ mô, nhà báo Nguyễn Việt Hà (Báo Nhân Dân điện tử) cũng luôn trăn trở trước bài toán dung hòa những con số khô khan ấy trên trang giấy.
Đứng trước khối lượng lớn dữ liệu tài chính và báo cáo chuyên ngành, việc xác định hướng triển khai đóng vai trò quyết định. Theo nhà báo Nguyễn Việt Hà, thay vì đưa toàn bộ bảng biểu vào bài, phóng viên cần chọn lọc những điểm nhấn có giá trị thông tin cao, tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế - xã hội để làm trục phân tích. Bên cạnh kỹ năng chọn lọc, người viết phải nắm vững phương pháp tính toán và ý nghĩa của từng con số thông qua các chương trình tập huấn chuyên môn do cơ quan thống kê, tài chính tổ chức. Bởi nếu không hiểu sâu bản chất con số, người làm báo rất dễ rơi vào tình trạng diễn giải sai lệch hoặc dẫn dắt thiếu chính xác.
Chia sẻ về những khó khăn trong quá trình xử lý số liệu, chị Hà đúc rút kinh nghiệm thực tế: “Nhà báo không thể sử dụng ngay dữ liệu thô từ nguồn cung cấp mà luôn phải chủ động đối chiếu số liệu với cùng kỳ năm trước, tháng trước hoặc tính toán tỷ lệ cộng dồn để phát hiện những điểm hợp lý hay bất hợp lý trước khi viết”.
Khi đã có nguồn dữ liệu chuẩn xác làm cơ sở, thách thức tiếp theo là dung hòa giữa tính khô khan của số liệu với sự sinh động, dễ hiểu của con chữ. Trong bối cảnh báo chí đa nền tảng, lối viết thuần văn bản đang dần bộc lộ nhiều hạn chế, đòi hỏi ngôn ngữ viết phải được kết hợp linh hoạt cùng nhiều hình thức thể hiện như Infographic, biểu đồ, E-magazine, video và audio. Nhà báo Nguyễn Việt Hà cho hay, việc trực quan hóa thông tin bằng đồ họa và âm thanh giúp giảm tải phần văn bản, hỗ trợ độc giả tiếp cận các vấn đề kinh tế một cách mạch lạc hơn.
Dù vậy, việc đổi mới hình thức trình bày luôn phải song hành với kỷ luật kiểm chứng và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, tránh tình trạng chạy theo thị hiếu mà đánh mất giá trị cốt lõi của thông tin. Nhấn mạnh nguyên tắc này, chị Hà thẳng thắn chia sẻ: “Tại các cơ quan báo chí chính thống, sự hấp dẫn của tác phẩm kinh tế phải đến từ việc người viết hiểu đúng bản chất vấn đề và có cách thể hiện khoa học, chứ không chạy theo lượt xem bằng cách làm sai lệch hay giật gân số liệu”.
Từ thực tiễn tác nghiệp của những người làm báo kinh tế, có thể thấy trong mỗi tác phẩm, con số xác lập tính khách quan và chiều sâu thông tin, còn con chữ cùng các yếu tố trực quan đảm nhận vai trò giải mã vấn đề cho công chúng. Sự kết hợp hài hòa hai yếu tố này trên nền tảng quy trình kiểm chứng nghiêm ngặt chính là cơ sở tạo nên các tác phẩm báo chí kinh tế chuẩn mực, có giá trị thực tiễn cao.


