Hơn 30 năm giữ nghề khảm trai ở Chuôn Ngọ

(Sóng trẻ) - Danh hiệu Làng nghề thủ công thế giới là niềm tự hào của nhiều thế hệ nghệ nhân đã gắn bó với nghề khảm trai Chuyên Mỹ. Với nghệ nhân Nguyễn Đình Hải, niềm tự hào ấy gắn với công việc ông vẫn làm mỗi ngày. Hơn 30 năm kể từ khi học nghề, ông vẫn miệt mài chế tác, gìn giữ những kỹ thuật đã được trao truyền trong gia đình và chia sẻ với người trẻ câu chuyện về nghề khảm của quê hương.

Giữ nghề như một phần ký ức 

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống làm khảm trai ở thôn Ngọ, Nguyễn Đình Hải là thế hệ thứ ba tiếp nối công việc của cha ông. Từ nhỏ, ông đã quen nhìn người thân làm việc với những mảnh trai, mảnh ốc và nghe tiếng đục đẽo vọng ra từ các xưởng quanh làng. Những hình ảnh, âm thanh thân thuộc ấy theo ông suốt thời thơ ấu, để rồi khi đến tuổi học nghề, việc cầm lấy dụng cụ và tập làm khảm cũng đến với ông một cách tự nhiên.

“Nghề khảm Chuôn Ngọ, Chuyên Mỹ là nghề cha truyền con nối, ngay từ khi học hết cấp 2 tôi đã bắt đầu học và làm nghề”, ông Hải kể. Trước khi tự tay làm ra một sản phẩm, ông đã có nhiều năm nhìn những người thợ trong gia đình làm việc. Từ chỗ quen mắt với từng mảnh nguyên liệu, ông dần học cách chế tác và chọn gắn bó với nghề. Hơn ba thập niên kể từ những ngày đầu ấy, ông vẫn tìm thấy niềm say mê trong công việc đã trở thành một phần cuộc sống của mình.

Những năm đầu lập nghiệp, nguồn vốn còn ít, đầu ra cho sản phẩm cũng hạn chế. Để tìm khách hàng, ông Hải nhiều lần tự mang sản phẩm đến các hội chợ, triển lãm, trực tiếp giới thiệu những món đồ mình làm ra. Có những lúc đơn hàng thưa thớt, thu nhập bấp bênh, ông vẫn tiếp tục làm nghề và chưa từng nghĩ đến chuyện bỏ dở. “Nghề khảm trai dường như đã ngấm vào máu tôi từ khi sinh ra, khiến tôi say mê và quyết định chọn nó là nghiệp trọn đời”, ông Hải nói.

Nghệ nhân Nguyễn Đình Hải coi việc được sinh ra và lớn lên giữa làng nghề, trong một gia đình có nhiều thế hệ làm khảm, là điều may mắn. 
Nghệ nhân Nguyễn Đình Hải coi việc được sinh ra và lớn lên giữa làng nghề, trong một gia đình có nhiều thế hệ làm khảm, là điều may mắn. 

Sự bền bỉ qua những năm tháng ấy giúp ông Hải tạo dựng uy tín và được những người làm cùng quý trọng. Anh Phạm Văn Thắng, người đã gắn bó nhiều năm với cơ sở sản xuất, cho hay điều anh nể phục nhất ở ông Hải là sự tận tâm. Sự tận tâm ấy thể hiện ngay trong cách ông hướng dẫn người thợ làm từng chi tiết, dù đó là một món đồ nhỏ hay một tác phẩm lớn. “Dù là sản phẩm lớn hay nhỏ, nghệ nhân Hải đều yêu cầu phải làm cẩn thận, chỉn chu từng chi tiết. Ông không chỉ truyền kỹ thuật mà còn dạy chúng tôi cách trân trọng giá trị của nghề truyền thống”, anh Thắng chia sẻ.

Thần thái của bức tranh nằm trong từng nét tỉa

Trong xưởng, ông Hải cúi người bên một bức tranh còn dang dở, chăm chú đưa mũi dao nhỏ lướt trên bề mặt tác phẩm. Dưới đôi tay đã quen với công việc hơn 30 năm, những mảnh trai, mảnh ốc dần hiện thành dáng hoa lá, chim muông và các nhân vật lịch sử. Có những chi tiết rất nhỏ, phải nhìn gần mới thấy rõ, nhưng ông vẫn dành thời gian để tỉa từng nét.

Để làm nên một tác phẩm khảm trai, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn, từ lên ý tưởng, vẽ mẫu, xử lý nguyên liệu đến gắn trai và hoàn thiện sản phẩm. Trong cả quá trình ấy, tỉa nét là công đoạn ông Hải dành nhiều tâm huyết nhất. Một nét khắc ở đôi mắt nhân vật, trên cánh hoa hay ở bộ lông chim chỉ chiếm một phần nhỏ trên mặt tranh, song lại góp phần quyết định thần thái của toàn bộ tác phẩm. “Người trong nghề chúng tôi gọi đó là công đoạn thổi hồn cho bức tranh. Khi hoàn thiện những nét cuối cùng, tác phẩm mới thực sự có sức sống”, ông Hải chia sẻ.

Hơn 30 năm gắn bó với nghề, nghệ nhân Nguyễn Đình Hải vẫn miệt mài tỉa nét trên từng mảnh trai. 
Hơn 30 năm gắn bó với nghề, nghệ nhân Nguyễn Đình Hải vẫn miệt mài tỉa nét trên từng mảnh trai. 

Bên cạnh những mẫu quen thuộc như tranh tứ quý, hoành phi, câu đối và đồ thờ, ông Hải còn tìm tòi cách đưa hơi thở đương đại vào sản phẩm khảm trai. Ông phát triển thêm các tác phẩm lấy đề tài lịch sử và văn hóa dân tộc như Hai Bà Trưng, Quang Trung đại phá quân Thanh hay chiến thắng Bạch Đằng Giang. Qua những mảnh trai, mảnh ốc được cắt gọt, sắp đặt và tỉa nét, các câu chuyện ấy hiện lên trên mặt gỗ. Với ông, mỗi tác phẩm vừa là một sản phẩm thủ công mỹ nghệ, vừa là cách kể lại những câu chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ của nghề khảm.

Những tác phẩm khảm trai lấy cảm hứng từ văn hóa dân gian. 
Những tác phẩm khảm trai lấy cảm hứng từ văn hóa dân gian. 

Từ xưởng khảm đến những người tiếp nối

Trong xưởng khảm giữa làng Ngọ, ông Hải cẩn thận đặt từng mảnh trai đã cắt gọt lên mặt gỗ. Một nhóm sinh viên đứng bên cạnh, chăm chú theo dõi các thao tác của ông. Thỉnh thoảng, ông dừng tay để giải thích vì sao người thợ phải lựa chọn nguyên liệu kỹ lưỡng, cách tạo đường nét trên từng mảnh trai và những công đoạn làm nên nét riêng của một sản phẩm thủ công truyền thống.

Những năm gần đây, các nhóm sinh viên và du khách tìm đến cơ sở của ông đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Mỗi lần đón khách, ông lại kiên nhẫn kể về làng nghề Chuôn Ngọ và những câu chuyện văn hóa được gửi gắm trong các tác phẩm. Ông cũng trực tiếp hướng dẫn người trẻ thực hành để họ có dịp quan sát và thử làm những thao tác mà người thợ vẫn thực hiện hằng ngày. “Các bạn trẻ chỉ thực sự yêu quý một giá trị khi được tận mắt nhìn thấy và trực tiếp trải nghiệm. Khi hiểu được sự công phu của nghề, các bạn sẽ trân trọng hơn những sản phẩm thủ công và những người đang ngày ngày giữ nghề”, ông Hải chia sẻ.

Nghệ nhân Nguyễn Đình Hải trực tiếp hướng dẫn các bạn trẻ thực hành khảm trai. 
Nghệ nhân Nguyễn Đình Hải trực tiếp hướng dẫn các bạn trẻ thực hành khảm trai. 

Ở chính xưởng khảm ấy, ông Hải cũng dành nhiều tâm huyết dạy nghề cho con trai cả. Từ nhỏ, người con đã theo cha đến xưởng, làm quen với những công đoạn đơn giản rồi từng bước học cách chế tác một sản phẩm hoàn chỉnh. Nhìn con tiếp tục gắn bó với nghề, ông Hải có niềm vui của một người cha khi thấy con theo công việc mình đã dành hơn nửa đời theo đuổi. Với ông, đó cũng là niềm vui khi nghề khảm mà gia đình gìn giữ qua nhiều thế hệ được trao lại cho người kế tiếp.

Ngoài sân, tiếng máy cắt vẫn vang đều. Trong xưởng, ông Hải lại cúi xuống bên tác phẩm còn dang dở. Danh hiệu Làng nghề thủ công thế giới là niềm tự hào của Chuyên Mỹ hôm nay. Với ông, điều quan trọng hơn cả là mai sau, tiếng máy cắt, tiếng đục đẽo và những âm thanh quen thuộc từng theo ông suốt thời thơ ấu vẫn còn vang lên trong làng. Ông lại lặng lẽ tiếp tục công việc đã gắn bó với mình hơn 30 năm qua.

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN