Đưa bản sắc văn hóa dân tộc lên mặt báo - Trách nhiệm người làm báo
(Sóng trẻ) - Trong bối cảnh hội nhập và truyền thông số phát triển, văn hóa truyền thống đang đối mặt với nguy cơ mai một và hiện tượng thương mại hóa. Trước thực trạng này, báo chí chính thống đóng vai trò to lớn trong việc định hướng, bảo vệ và lan tỏa những giá trị cốt lõi của dân tộc.
Sự bùng nổ của không gian mạng giúp thông tin văn hóa tiếp cận công chúng nhanh hơn, nhưng cũng kéo theo tình trạng thông tin trôi nổi, thiếu kiểm soát. Không ít giá trị truyền thống bị khai thác hời hợt hoặc bị bóp méo bản chất, làm suy giảm chiều sâu di sản trong tâm thức xã hội. Báo chí không thể đứng ngoài cuộc hay đưa tin về sự kiện một cách đơn thuần. Nhiệm vụ của người làm báo là xây dựng chuẩn mực thẩm mỹ, đấu tranh với các biểu hiện lệch lạc và giữ vững mạch nguồn văn hóa.
Bàn về vấn đề này, nhà báo Nguyễn Việt Hà (Báo Nhân Dân điện tử) cho biết: “Các Nghị quyết về văn hóa trong thập kỷ qua khẳng định bản sắc văn hóa là trụ cột phát triển bền vững”. Đồng thời, nhà báo nhấn mạnh vai trò cốt lõi của cơ quan báo chí: “Báo chí chính thống giữ vai trò là kênh kiểm định và kiểm chứng độ chính xác của thông tin, giúp công chúng có được nguồn thông tin chuẩn xác và đáng tin cậy”.
Thách thức đối với người làm báo, đặc biệt là thế hệ trẻ, là việc tránh sa đà vào bề nổi mà phải đi sâu vào bản chất văn hóa. Phản ánh những yếu tố hình thức dễ thấy như không khí lễ hội, trang phục hay các điểm check-in thường viết rất nhanh và thu hút tương tác tốt. Tuy nhiên, để đào sâu và lột tả được ý nghĩa lịch sử cùng giá trị cốt lõi bên trong lại là một thử thách không nhỏ, đòi hỏi phóng viên phải làm nghề nghiêm ngặt thay vì viết hời hợt.
Bạn Nguyễn Hương Giang (cựu thành viên Ban Tổ chức Dự án “Ca dao hồn Việt”) nhìn nhận: “Người làm nội dung trẻ thường gặp khó khăn khi dung hòa tính chuẩn xác lịch sử với nhịp sống hiện đại, dễ rơi vào lối mòn khô cứng nếu thiếu đi sự tinh tế trong cách thể hiện”. Như vậy, phóng viên không thể viết cảm tính hay hời hợt, mà phải tự học, kết nối với chuyên gia và nghiên cứu kỹ tài liệu để tác phẩm đạt tiêu chuẩn “Đúng, Đủ và Hay”.
Bên cạnh nội dung, phương thức thể hiện cũng là yếu tố quyết định hiệu quả tác động của bài báo. Việc duy trì cách truyền đạt một chiều, nặng về lý thuyết không còn phù hợp với công chúng hiện nay. Bạn Trần Thị Trà My, sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, chỉ ra rằng các bài viết văn hóa thường thiếu sức hút do cách tiếp cận khô khan.
Theo Trà My, “Điểm chạm bị bỏ quên là cảm xúc, trải nghiệm và sự đồng cảm của người trẻ. Khán giả trẻ không quay lưng với truyền thống; họ cần một cách kể chuyện khiến họ thấy văn hóa có sự mới mẻ, thu hút và thú vị”. Do đó, Trà My đề xuất các tác phẩm cần khai thác góc nhìn thực tế, đời thường, kết hợp linh hoạt các hình thức đa phương tiện để tạo sự hứng thú cho người đọc.
Có thể thấy, việc đổi mới cách kể chuyện về văn hóa không còn là một lựa chọn mang tính hình thức, mà trở thành một đòi hỏi tất yếu đối với các tòa soạn. Khi các cây bút biết tận dụng ưu thế của công nghệ để mở rộng không gian thể hiện, những bài viết chuyên sâu sẽ tự động phá vỡ được bức tường ngăn cách với công chúng.
Làm báo về văn hóa đòi hỏi sự kết hợp giữa tư duy kiểm chứng thông tin và phương thức biểu đạt thực tế, sáng tạo. Khi ngòi bút tuân thủ nghiêm ngặt các chuẩn mực chuyên môn và bám sát đời sống đương đại, tác phẩm báo chí mới thực hiện đúng vai trò gìn giữ và lan tỏa bản sắc dân tộc.


