Vén màn việc sử dụng ứng dụng AI học ngoại ngữ - Kỳ 2: Hạn chế của trí tuệ nhân tạo đối với ngoại ngữ

(Sóng trẻ) - Bên cạnh những lợi thế, AI vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế nhất định trong quá trình sử dụng để học ngoại ngữ.

Phụ thuộc vào công nghệ

AI hiện nay đã có những tính năng hỗ trợ con người trong việc học ngoại ngữ. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, việc sử dụng AI quá trong quá trình học ngoại ngữ khiến cho nhiều bạn trẻ dần trở nên phụ thuộc vào công nghệ, giảm đi khả năng tư duy ngôn ngữ, đồng thời gây nên những hiểu biết chưa chính xác về từ vựng, ngữ pháp hoặc cách thức giao tiếp.

Với M. N. (19 tuổi, sinh viên tại Hà Nội), từ khi còn đi học phổ thông, Tiếng Anh luôn là môn học “khống chế” bảng điểm của bạn. “Mình học Tiếng Anh rất yếu nên khi lên đại học, mình rất lo lắng. Mình áp lực vì môn học này trên đại học còn khó hơn so với cấp 3 rất nhiều. Chính vì vậy, mỗi khi cần làm bài tập, AI như một ‘vị cứu tinh’ của mình”, N. tâm sự.

N. sử dụng AI rất nhiều, từ việc chọn đáp án trắc nghiệm, viết câu hay hoàn thành bài viết đoạn văn ngắn, bài nói. N. không chỉnh sửa gì sau khi nhận được những nội dung, đáp án mà AI cung cấp mà cứ thế nộp bài cho giảng viên để đối phó cho xong. Vì không giỏi ngoại ngữ nên bạn cũng không phân biệt được đáp án đúng hay sai, nữ sinh thừa nhận: “Lúc đó mình chỉ mong có bài để nộp, không bị trừ điểm chuyên cần, mình không suy nghĩ nhiều lắm về hậu quả. Nên AI cũng không giúp mình cải thiện ngoại ngữ mà nhiều lắm”.

“Thậm chí, mình cùng một số bạn trong lớp từng bị phát hiện sử dụng AI để viết bài luận. Lúc đó mình nghĩ đơn giản giáo viên không phát hiện đâu, nhưng cuối cùng vẫn lộ bởi giảng viên nói bài sử dụng quá nhiều từ vựng cao siêu (C1, C2) và có những từ ngữ không phổ biến, ở cấp độ sinh viên khó mà tiếp cận”, N. thẳng thắn chia sẻ.

Có thể thấy, việc sử dụng AI không đúng phương pháp đã khiến cho những người không giỏi ngoại ngữ bị ảnh hưởng. Họ vừa không cải thiện được khả năng sử dụng ngoại ngữ, vừa phải chịu những hậu quả do sự phụ thuộc vào công nghệ của họ gây ra.

Tuy nhiên, ngay cả những bạn có lợi thế trong việc học ngoại ngữ cũng gần như trở thành nạn nhân của việc phụ thuộc vào trí tuệ nhân tạo. Thu Trang (16 tuổi, học sinh ở Hà Nội) đang học chứng chỉ IELTS để phục vụ cho dự định đi du học trong tương lai cũng hay sử dụng AI trong công đoạn lên ý tưởng trong các bài nói, bài viết hoặc chấm điểm ở các bài nghe, bài đọc.

Việc sử dụng AI trong công đoạn lên ý tưởng cũng khiến Trang đôi khi trở nên phụ thuộc. “Ban đầu, mình chỉ nghĩ đơn giản mình dùng trong các công đoạn như vậy là vừa đủ vì sau đó mình không quá lạm dụng, vẫn tự làm bài của mình. Tuy nhiên, mình dần nhận ra rằng kể cả chỉ dùng AI trong các công đoạn đó cũng khiến mình giảm khả năng tư duy, lên ý tưởng”.

Việc sử dụng AI trong học ngoại ngữ vốn là con dao hai lưỡi. Nó có thể nâng bước nhưng cũng dễ dàng ăn mòn tư duy nếu người học quá lạm dụng. Từ sự chống chế thụ động của những người mất gốc đến tâm lý phụ thuộc ý tưởng của học sinh khá giỏi, công nghệ đang dần tước đi khả năng sáng tạo và phản xạ ngôn ngữ tự nhiên. 

Sử dụng AI đúng cách

Trước thực trạng nhiều học sinh, sinh viên đang sử dụng AI sai mục đích trong quá trình học tập, TS. Nguyễn Thị Hương - Phó Trưởng Khoa Ngoại ngữ, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đánh giá: “Tôi không phủ nhận việc AI hiện nay đóng vai trò như một công cụ đắc lực hỗ trợ việc học ngoại ngữ. Tuy nhiên, các công cụ AI không phải lúc nào cũng tạo ra những câu trả lời đúng và chính xác. Có những bài luận do AI tạo ra nhưng chưa đáp ứng tốt các tiêu chí về phát triển ý, ngôn ngữ sử dụng đôi khi khá rập khuôn”.

Do có sử dụng AI để chấm bài trong quá trình luyện tập kỹ năng nghe và đọc, Thu Trang nhận ra không phải lúc nào kết quả AI đem lại cũng chính xác. “Mình đã từng bị AI chấm bài sai, giải nghĩa và cung cấp kiến thức sai một số câu ở các bài nghe, đọc. Điều này từng khiến mình hiểu sai kiến thức của những phần đó và phải có các thầy cô giải đáp, sửa chữa trực tiếp, mình mới điều chỉnh lại được”, Trang cho hay.

Không chỉ riêng Thu Trang và M.N., Hoàng Ngọc Ánh (21 tuổi, sinh viên tại Hà Nội) cũng từng sử dụng AI để học ngoại ngữ. Tuy nhiên, sau khi nhận ra những mặt trái của việc này, Ánh đã tiết chế và sử dụng một cách hiệu quả và tỉnh táo hơn. 

“Thay vì để AI làm thay toàn bộ bài luận hay dựng sẵn dàn ý, mình chỉ dùng nó như một từ điển thông minh để tra cứu ngữ cảnh từ vựng hoặc kiểm tra lại lỗi chính tả sau khi đã tự viết xong. Việc coi AI là người đồng hành thay vì làm giúp giúp mình vừa tận dụng được công nghệ, vừa giữ được phản xạ tư duy độc lập”, Ánh bày tỏ.

Theo TS. Nguyễn Thị Hương, trước khi sử dụng AI, sinh viên cần tự làm bài của mình trước và chỉ nên tìm đến AI khi gặp khó khăn. Bên cạnh đó, cô đưa ra một số lưu ý khi sử dụng AI: “Sinh viên cần phải áp dụng tư duy phản biện để xem xét các nội dung AI cung cấp, gợi ý thay vì tin tưởng tuyệt đối. Chúng ta nên xem xét nội dung mà AI đưa ra có phù hợp với nhu cầu, yêu cầu, trình độ của mình không, có vấn đề gì không hợp lý không, cần chọn lọc những nội dung nào để học”.

Bên cạnh đó, cô cho rằng học sinh, sinh viên cần được trang bị các cách thức đặt câu lệnh hiệu quả, phù hợp với từng mục đích để AI có thể cung cấp các hỗ trợ mang tính cá nhân hoá, cụ thể. Thay vì đặt các câu lệnh chung, các câu lệnh cần thể hiện rõ các mục đích, đối tượng, yêu cầu đối cụ thể đối với AI. “Thay vì chúng ta yêu cầu AI đưa ra một câu ví dụ bằng với một từ Tiếng Anh nào đó một cách chung chung, người sử dụng cần ghi rõ yêu cầu về trình độ ở bậc nào (B1, B2, C1), có chứa câu đơn hay câu phức, văn phong học thuật hay báo chí”, cô nhấn mạnh.

AI không thể thay thế hoàn toàn tư duy học tập của con người. Để trí tuệ nhân tạo trở thành bàn đạp nâng cao năng lực ngoại ngữ thay vì công cụ khiến người dùng trở nên lệ thuộc, học sinh, sinh viên cần chủ động trang bị tư duy phản biện và phương pháp sử dụng công nghệ khoa học. Việc chủ động kiểm soát AI chính là chìa khóa giúp người học phát huy tối đa lợi ích của công nghệ mà vẫn giữ vững khả năng tư duy cùng phản xạ ngôn ngữ tự nhiên của chính mình.