Sông Tô Lịch chuyển mình sau một năm bổ cập nước

(Sóng trẻ) - Sau một năm thực hiện bổ cập nước, diện mạo sông Tô Lịch đã có những chuyển biến mà người dân sống hai bên bờ có thể cảm nhận rõ: nước bớt đen, mùi hôi giảm, một số đoạn xuất hiện cá và người dân bắt đầu quay lại tập thể dục ven sông. Tuy nhiên, phía sau những tín hiệu tích cực ấy vẫn là câu hỏi lớn về khả năng duy trì lâu dài khi nguồn nước thải và lớp bùn ô nhiễm chưa thể giải quyết chỉ bằng việc bổ sung nước sạch.

Khi người dân bắt đầu trở lại bên bờ sông

Sáng sớm, bà Nga, sống trên phố Nguyễn Đình Hoàn, thong thả tập thể dục bên bờ Tô Lịch. Với nhiều người, đó chỉ là một hoạt động bình thường, nhưng với bà, việc có thể đứng lâu bên dòng sông mà không còn phải chịu mùi hôi khó chịu như trước là một thay đổi đáng kể.

Bà Nga cho biết trước đây, nước sông thường đen đặc và mùi rất khó chịu, đặc biệt sau những ngày mưa. Việc ra khu vực ven sông tập thể dục cũng trở thành điều không dễ dàng. Gần đây, màu nước đã thay đổi, mùi hôi giảm rõ rệt nên bà có thể dành nhiều thời gian hơn ở đây.

“Trước kia chỉ đứng ngoài bờ một lúc là tôi đã thấy khó chịu vì mùi. Bây giờ nước nhìn xanh hơn, gần như không còn mùi nặng như trước. Tôi chỉ mong tình trạng này có thể duy trì lâu dài”, bà chia sẻ.

Cách đó không xa, chị Tâm, người dân khu vực Phường Quan Hoa, cũng nhận thấy sự khác biệt. Trước đây, mỗi lần đi bộ ven sông, chị gần như luôn phải đeo khẩu trang. Có thời điểm, chị lựa chọn lên hồ Tây để tập thể dục thay vì đi bộ quanh khu vực gần nhà. Hiện nay, việc tập luyện ngay bên sông Tô Lịch đã trở nên dễ chịu hơn trước. Theo chị, nước sông trong hơn, mùi hôi giảm và có thể quan sát thấy cá bơi ở một số đoạn. 

“Ngày trước không đeo khẩu trang thì tôi rất khó đứng lâu ở đây. Giờ tôi có thể tập thể dục gần nhà, không phải đi xa như trước. Sông sạch hơn thì sinh hoạt của người dân quanh khu vực cũng thuận tiện hơn rất nhiều”, chị Tâm nói.

Dù vậy, sự thay đổi trước mắt chưa khiến chị hoàn toàn yên tâm. Điều chị lo ngại là nếu việc bổ cập nước chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian rồi ngừng lại, tình trạng ô nhiễm có thể quay trở lại.

Những cảm nhận của người dân cho thấy diện mạo Tô Lịch đã có chuyển biến sau một năm thực hiện bổ cập nước. Song nước bớt đen và mùi hôi giảm mới chỉ phản ánh sự cải thiện có thể nhìn thấy trên bề mặt. Để dòng sông thực sự hồi sinh, bài toán phía sau phức tạp hơn nhiều.

Nhiều lần “cứu sông” trước khi có dòng nước bổ cập

Tô Lịch không phải đến nay mới được đặt lên bàn tìm giải pháp. Năm 2019, Hà Nội từng thí điểm công nghệ Nano - Bioreactor của Nhật Bản, sử dụng bọt khí nano và chế phẩm sinh học với kỳ vọng phân hủy bùn, cải thiện chất lượng nước.

Những thay đổi ban đầu đã xuất hiện, nhưng tình trạng ô nhiễm nhanh chóng quay trở lại khi nước thải sinh hoạt vẫn tiếp tục đổ trực tiếp xuống sông. Cùng thời gian đó, hệ thống cống ngầm dọc hai bên bờ được triển khai nhằm thu gom nước thải. Tuy nhiên, tiến độ thực hiện còn chậm và hệ thống chưa thể bao phủ toàn tuyến.

Các đợt nạo vét bùn, khơi thông dòng chảy cũng từng được tiến hành. Cụ thể, sông Tô Lịch từng trải qua một số đợt can thiệp như nạo vét và kè bờ năm 2000, bơm nước từ sông Hồng vào năm 2008, hay thử nghiệm dùng chế phẩm Redoxy-3C và công nghệ Nano-Bioreactor Nhật Bản vào năm 2019. Tuy nhiên, các giải pháp này chưa mang lại hiệu quả bền vững do nguồn nước thải sinh hoạt chưa được thu gom triệt để. Các cách làm này giúp cải thiện tình trạng lòng sông trong một khoảng thời gian, nhưng sau mùa mưa, lớp bùn ô nhiễm lại tiếp tục tích tụ.

Đến cuối năm 2025, giải pháp bổ cập nước được Ủy ban nhân dân TP. Hà Nội triển khai. Từ ngày 9/9/2025, nước sông bắt đầu được dẫn qua khu vực Hoàng Quốc Việt - Nguyễn Đình Hoàn, tạo ra những thay đổi khá rõ trên bề mặt dòng sông. Song song với đó, Ủy ban nhân dân TP. Hà Nội phê duyệt dự án hơn 550 tỷ đồng đưa nước sông Hồng vào Tô Lịch qua tuyến ống dài hơn 5 km. Mục tiêu được đặt ra là tạo nguồn nước bổ sung ổn định hơn, duy trì dòng chảy lâu dài thay vì chỉ cải thiện tình trạng của sông trong thời gian ngắn.

Việc liên tục thử nghiệm nhiều phương án trong nhiều năm cũng cho thấy khó khăn của bài toán “hồi sinh” sông Tô Lịch. Bổ sung nước có thể giúp tăng dòng chảy và cải thiện biểu hiện bên ngoài, nhưng nếu nguyên nhân gây ô nhiễm vẫn tồn tại, hiệu quả khó có thể duy trì chỉ bằng một giải pháp riêng lẻ.

Sạch hơn chưa đồng nghĩa đã “hồi sinh”

Theo PGS.TS Trần Đức Hạ - Viện Hạ tầng và Môi trường đô thị, yếu tố quan trọng nhất vẫn là kiểm soát nguồn nước thải sinh hoạt trước khi chúng chảy xuống sông. Ông cho rằng nếu nước thải ô nhiễm vẫn liên tục đi vào Tô Lịch thì lượng nước sạch được bổ sung, dù lớn đến đâu, cũng khó giữ dòng sông trong trạng thái ổn định lâu dài.

“Muốn xử lý Tô Lịch một cách bền vững, trước hết phải thu gom và xử lý được nước thải sinh hoạt. Nếu nguồn ô nhiễm vẫn tiếp tục chảy xuống sông thì việc bổ sung nước sạch chỉ có thể đem lại hiệu quả trong một thời gian nhất định”, ông nhận định.

Bên cạnh kiểm soát nước thải, theo chuyên gia, lớp bùn đáy tích tụ qua nhiều năm cũng cần được xử lý. Việc bổ cập nước sạch phải được duy trì phù hợp, đồng thời kết hợp chỉnh trang cảnh quan và nâng cao ý thức của cộng đồng. “Các khâu này phải được thực hiện đồng bộ. Chỉ cần một mắt xích bị bỏ qua thì quá trình phục hồi của dòng sông sẽ rất khó đạt được kết quả lâu dài”, PGS.TS Trần Đức Hạ nhấn mạnh.

Điều này cũng lý giải vì sao sự thay đổi trên sông mà người dân đang nhìn thấy chưa đồng nghĩa với việc bài toán ô nhiễm đã được giải quyết. Nước xanh hơn hay mùi hôi giảm là những dấu hiệu tích cực, nhưng khả năng duy trì trạng thái đó còn phụ thuộc vào việc nguồn gây ô nhiễm có được xử lý từ gốc hay không.

Sau một năm thực hiện bổ cập nước, thay đổi rõ nhất của Tô Lịch nằm ở những gì người dân có thể trực tiếp cảm nhận: màu nước được cải thiện, mùi hôi giảm và không gian ven sông bắt đầu trở lại gần hơn với sinh hoạt hằng ngày. Từ chỗ phải bịt khẩu trang hoặc tránh xa bờ sông, một số người dân đã quay lại đi bộ, tập thể dục ngay gần nhà. Những thay đổi nhỏ trong đời sống ấy phần nào cho thấy việc cải thiện dòng chảy đã đem lại hiệu quả nhất định. Tuy nhiên, một năm cũng chưa đủ để khẳng định Tô Lịch đã thực sự hồi sinh.

Kinh nghiệm từ những giải pháp từng được triển khai trước đó cho thấy sự cải thiện trong một giai đoạn có thể nhanh chóng mất đi nếu nước thải tiếp tục đổ xuống lòng sông, bùn ô nhiễm tiếp tục tích tụ và nguồn bổ cập không được duy trì ổn định. Vì thế, kết quả sau một năm có thể được nhìn nhận như một bước chuyển tích cực nhưng chưa phải đích đến. Từ việc làm cho dòng nước bớt ô nhiễm trước mắt đến việc phục hồi một con sông bền vững vẫn còn khoảng cách, đòi hỏi các giải pháp về thu gom nước thải, xử lý bùn đáy và duy trì dòng chảy phải được thực hiện đồng thời.

Với những người đã sống nhiều năm bên Tô Lịch, kỳ vọng cũng không quá xa xôi. Họ không chỉ mong nhìn thấy nước sông xanh hơn trong một vài tháng, mà mong một ngày việc đi bộ, tập thể dục hay ngồi nghỉ bên bờ sông trở thành điều bình thường. Sau một năm, Tô Lịch đã cho thấy mình có thể thay đổi. Còn để sự thay đổi ấy không trở thành một vòng lặp “sạch rồi lại bẩn”, điều cần được chứng minh trong những năm tiếp theo là khả năng duy trì dòng chảy sạch và xử lý nguồn ô nhiễm từ gốc.