Thách thức của người làm báo trong cuộc chạy đua với tốc độ thông tin

(Sóng trẻ) - Trong dòng chảy thông tin số, tốc độ nhiều khi quyết định điều công chúng tin trước tiên. Điều đó khiến báo chí chính thống, với yêu cầu phải xác minh thông tin trước khi công bố, thường rơi vào thế đến sau những tin đồn chưa được xác thực. 

Sức lan truyền của tin giả

Tin giả chỉ cần đủ nhanh để trở thành thứ đầu tiên người ta tin. Trong khi đó, báo chí chính thống buộc phải đúng trước khi được phép nhanh. Sự khác biệt này đang trở thành một thực trạng phổ biến của môi trường truyền thông số hiện nay.

Theo Báo cáo tin tức kỹ thuật số năm 2024 của Reuters Institute for the Study of Journalism, hơn một nửa số người được khảo sát trên toàn cầu lo ngại về việc khó phân biệt thông tin thật và giả trên môi trường số. 

Mạng xã hội cũng tiếp tục là một trong những kênh tiếp cận tin tức phổ biến nhất, đặc biệt đối với nhóm công chúng trẻ. Điều đó đồng nghĩa với việc trước khi báo chí kịp xác minh, nhiều người đã tiếp cận và phần nào hình thành nhận định từ những nguồn chưa được kiểm chứng.

Không chỉ lan truyền nhanh, thông tin sai lệch còn dễ tạo ra cảm giác đáng tin khi xuất hiện lặp lại nhiều lần. Một nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc MIT, đăng trên tạp chí Science năm 2018, cho thấy các thông tin sai lệch trên Twitter có thể tiếp cận 1.500 người, nhanh gấp khoảng 6 lần so với thông tin chính xác, đồng thời có khả năng được chia sẻ lại cao hơn 70%.

Trong bối cảnh đó, báo chí không còn là nguồn thông tin đầu tiên mà công chúng tiếp cận. Khi phóng viên bắt đầu xác minh, nhiều người đã có sẵn nhận thức từ những thông tin lan truyền trên mạng. 

Chia sẻ về thực tế này, chị Nguyễn Ngọc Linh, phóng viên tại Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội cho biết, chị từng nhiều lần chứng kiến những thông tin sai lệch lan truyền mạnh trước khi báo chí kịp kiểm chứng.

Theo chị, áp lực lớn nhất không nằm ở việc chạy đua tốc độ, mà là tiếp cận được nguồn tin chính thống nhanh nhất có thể để hạn chế sự hoang mang trong dư luận. Khi một thông tin chưa được kiểm chứng nhưng lại đánh trúng tâm lý đám đông, nó có thể nhanh chóng được mặc định là sự thật, khiến quá trình xác minh sau đó trở nên khó khăn hơn nhiều.

Khi tốc độ không phải đích đến

Khoảng trống giữa tốc độ và độ chính xác đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với người làm báo. Khi công chúng liên tục đòi hỏi thông tin mới, nhà báo vẫn phải dành thời gian để xác minh, đối chiếu và kiểm chứng dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau.

Theo chị Ngọc Linh, đây cũng là thời điểm những nguyên tắc nghề nghiệp bị thử thách rõ rệt nhất. Trong bối cảnh cạnh tranh về lượng truy cập ngày càng lớn, nhiều tòa soạn phải chịu áp lực cập nhật thông tin nhanh hơn. Tuy nhiên, tốc độ không thể trở thành lý do để đánh đổi các nguyên tắc cốt lõi của nghề báo như tính chính xác, khách quan và trách nhiệm xã hội. 

Nếu vội vàng đăng tải những thông tin chưa được kiểm chứng, hậu quả không chỉ dừng lại ở sai sót nghề nghiệp mà còn có thể gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến các cá nhân và tổ chức liên quan.

Theo Edelman Trust Barometer 2024, mức độ tin cậy dành cho truyền thông trên phạm vi toàn cầu hiện chỉ dao động quanh ngưỡng 50%. Trong bối cảnh niềm tin của công chúng ngày càng trở thành nguồn lực quý giá, độ chính xác chính là lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất của báo chí.

Từ góc nhìn người trong nghề, chị Ngọc Linh cho rằng, báo chí không nên cạnh tranh với mạng xã hội bằng một cuộc đua tốc độ đơn thuần. Thay vào đó, lợi thế lớn nhất của báo chí nằm ở khả năng kiểm chứng, phân tích và định hướng thông tin. 

Để vừa đảm bảo tính chính xác vừa không bị bỏ lại phía sau, các cơ quan báo chí cần đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong thu thập và xác minh dữ liệu, đồng thời nâng cao kỹ năng số cho đội ngũ phóng viên.

Trong môi trường truyền thông hiện nay, báo chí có thể không còn là nơi công chúng biết đến sự việc đầu tiên. Tuy nhiên, đây vẫn là nơi họ tìm đến để xác định đâu là sự thật.

Nếu phải lựa chọn giữa việc trở thành người đưa tin đầu tiên hay người đưa tin chính xác nhất, chị Ngọc Linh khẳng định sẽ chọn vế thứ hai. Theo chị, khi lượng thông tin ngày càng khổng lồ và khó kiểm chứng, vai trò không thể thay thế của báo chí chính là bảo vệ sự thật và củng cố niềm tin của công chúng.

Bởi nếu đánh đổi tính chính xác để giành lại tốc độ, báo chí sẽ không còn gì để phân biệt mình với dòng thông tin mà nó đang cố gắng kiểm chứng. Và khi đó, câu hỏi không còn là vì sao sự thật đi sau một nhịp, mà là liệu nó có còn cơ hội để được tin hay không.