Chạm màn hình, mở lối miền di sản

(Sóng trẻ) - Trong dòng chảy chuyển đổi số, các bảo tàng và không gian di sản đang dần vượt ra khỏi giới hạn của những phòng trưng bày truyền thống để hiện diện trên môi trường trực tuyến. Sự phát triển của công nghệ tham quan ảo không chỉ mở ra cách thức mới để công chúng khám phá các giá trị văn hóa, lịch sử mà còn đặt ra câu chuyện về cách di sản được tái hiện, truyền tải và kết nối với con người trong thời đại số.

Một cú chạm, một thao tác xoay màn hình, không gian trưng bày dần hiện ra trước mắt. Người xem có thể di chuyển qua các gian phòng, quan sát những tác phẩm nghệ thuật, tìm hiểu hiện vật và tự lựa chọn điểm dừng chân. Không còn bó hẹp trong những bức ảnh hay đoạn video giới thiệu, di sản giờ đây được tiếp cận thông qua những chuyến tham quan trực tuyến có khả năng tái hiện không gian thực.

Bảo tàng online: Đi đâu, xem gì?

Nếu từng nghĩ bảo tàng là những không gian tĩnh lặng với các hiện vật nằm sau lớp kính, những chuyến tham quan ảo có thể khiến bạn thay đổi phần nào suy nghĩ đó. Bởi khi bước vào không gian số, người xem không nhất thiết phải đi theo một tuyến tham quan cố định. Họ có thể dừng lại ở một bức tranh khiến mình chú ý, xoay góc nhìn để quan sát một căn phòng hay chủ động tìm kiếm những câu chuyện chưa từng biết.

Một trong những địa chỉ đáng chú ý là Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Từ năm 2021, bảo tàng đã ra mắt công nghệ tham quan trực tuyến 3D Tour bằng tiếng Việt và tiếng Anh, cho phép công chúng khám phá hệ thống trưng bày thường xuyên thông qua website. Thay vì chỉ lướt qua những hình ảnh tác phẩm trên mạng xã hội, người xem có thể di chuyển giữa các không gian trưng bày, quan sát tác phẩm và nghe giới thiệu về những chủ đề nghệ thuật. Với một người trẻ yêu hội họa nhưng chưa có cơ hội đến bảo tàng, đây có thể là lần đầu tiên họ hình dung được cách các tác phẩm được đặt cạnh nhau, cách không gian trưng bày dẫn dắt cảm xúc hay sự khác biệt giữa việc xem một bức tranh riêng lẻ và nhìn nó trong tổng thể.

Giao diện bắt đầu tour tham quan tại Bảo tTàng Mỹ thuật Việt Nam
Giao diện bắt đầu tour tham quan tại Bảo tTàng Mỹ thuật Việt Nam
Bản đồ tích hợp giúp người xem xác định vị trí và lựa chọn khu vực tham quan.Tour cũng tích hợp map cho phép người dùng theo dõi chuyến đi dễ dàng
Bản đồ tích hợp giúp người xem xác định vị trí và lựa chọn khu vực tham quan.Tour cũng tích hợp map cho phép người dùng theo dõi chuyến đi dễ dàng

Từ nghệ thuật, hành trình có thể chuyển sang những lát cắt lịch sử. Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam cũng có không gian tham quan VR 360 trực tuyến. Người xem có thể sử dụng màn hình cảm ứng hoặc chuột máy tính để xoay góc nhìn, di chuyển qua các khu vực trưng bày và tìm hiểu thông tin về hiện vật. Ở đây, trải nghiệm không đơn thuần là quan sát những hình ảnh về chiến tranh hay các dấu mốc lịch sử. Khi có thể tự lựa chọn hướng nhìn, dừng lại trước một hiện vật và đọc thông tin đi kèm, người xem có thêm cơ hội kết nối những kiến thức từng được tiếp nhận qua sách vở với hình ảnh cụ thể. Phần bổ trợ của tour cho phép xem toàn bộ ảnh tại bảo tàng, còn bản đồ được thiết kế dạng slide ngang màn hình.

 Giao diện bắt đầu tour tham quan tại Bảo Tàng lịch sử Quân sự Việt Nam
 Giao diện bắt đầu tour tham quan tại Bảo Tàng lịch sử Quân sự Việt Nam

 

 Phần bổ trợ trong tour của Bảo tàng lịch sử Quân sự Việt Nam cho phép người dùng xem toàn bộ ảnh có tại nơi đây
Phần bổ trợ trong tour của Bảo tàng lịch sử Quân sự Việt Nam cho phép người dùng xem toàn bộ ảnh có tại nơi đây

 

Phần bản đồ điện tử map của Bảo tàng lịch sử Quân sự Việt Nam được thiết kế dạng slide ngang màn hình
Phần bản đồ điện tử map của Bảo tàng lịch sử Quân sự Việt Nam được thiết kế dạng slide ngang màn hình

Không dừng lại ở bảo tàng, các khu di tích cũng có thể trở thành điểm đến trong những chuyến đi ảo. Khu di tích Đồng Khởi, chẳng hạn, được giới thiệu trong khung bài với tour gồm năm điểm tham quan: khuôn viên, bia lưu niệm, nhà truyền thống, đền thờ Liệt sĩ và Đình Rắn. Với hình thức này, một địa danh cách xa nơi sinh sống không còn hoàn toàn nằm ngoài tầm tiếp cận của người xem.

Giao diện bắt đầu tour tham quan tại Khu di tích Đồng Khởi. Bảo Tàng lịch sử Quân sự Việt Nam
Các hotspot của tour cũng khá nổi bật và còn tích hợp Hướng dẫn viên ảo

 

 

Từ những không gian nghệ thuật đến các địa điểm gắn với lịch sử dân tộc, mỗi chuyến tham quan ảo mở ra một lựa chọn khác nhau. Người trẻ có thể bắt đầu từ nơi mình yêu thích, từ một bức tranh, một hiện vật hay đơn giản là một câu hỏi chưa có lời giải. Và đôi khi, chính sự chủ động lựa chọn ấy khiến việc khám phá di sản trở nên bớt xa cách.

Một cú chạm, một hành trình khám phá

Với V.D.Linh, 21 tuổi, chuyến tham quan Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam qua không gian VR 360 là cơ hội đầu tiên để khám phá do bạn chưa có cơ hội đến bảo tàng trực tiếp. Hành trình bắt đầu với đôi chút bối rối khi chưa biết cách điều hướng giữa các không gian trưng bày. “Lúc mới vào, mình hơi lúng túng vì chưa biết phải bấm vào đâu để di chuyển sang khu vực khác. Có những điểm tương tác mình không nhận ra ngay nên đã bỏ qua một số thông tin về hiện vật”, Linh chia sẻ.

Thế nhưng, khi dần làm quen với thao tác, sự lúng túng ban đầu nhường chỗ cho cảm giác hào hứng. Không gian bảo tàng hiện ra qua từng góc nhìn, cho phép Linh chủ động di chuyển và dừng lại trước những hiện vật thu hút sự chú ý. Trong số đó, xe tăng, pháo và máy bay là những hiện vật để lại ấn tượng đặc biệt.

Các bạn trẻ hứng thú trải nghiệm giao diện 3D của bảo tàng
Các bạn trẻ hứng thú trải nghiệm giao diện 3D của bảo tàng

“Mình thích nhất khi được quan sát những chiếc xe tăng, máy bay và các loại pháo trong không gian trưng bày. Trước đây mình chỉ nhìn thấy chúng qua ảnh, còn với tour 360 độ, mình có thể xoay góc nhìn để quan sát từ nhiều phía. Cảm giác như đang tự mình khám phá bảo tàng vậy” Linh chia sẻ.

Không chỉ dừng ở việc quan sát, các hotspot còn đóng vai trò bổ trợ thông tin, giúp người xem tìm hiểu thêm về những hiện vật đang xuất hiện trước mắt. Với Linh, chuyến tham quan trực tuyến mang đến nhiều kiến thức mới, mở rộng những điều bạn từng biết về lịch sử quân sự. Những chi tiết được cung cấp qua các điểm tương tác góp phần biến việc ngắm nhìn thành một quá trình tìm hiểu chủ động hơn. Đây cũng là điểm khác biệt đáng chú ý giữa tour VR 360 với việc xem ảnh hoặc video giới thiệu bảo tàng. Nếu hình ảnh và video thường dẫn dắt người xem theo một góc nhìn có sẵn, không gian ảo cho phép họ tự lựa chọn hướng quan sát, di chuyển giữa các khu vực và quyết định nơi mình muốn dừng chân. Trải nghiệm vì thế mang tính khám phá nhiều hơn, dù vẫn tồn tại những giới hạn nhất định.

Linh nhận thấy một số chi tiết hiện vật khó quan sát kỹ, trong khi việc nhận biết các hotspot đôi lúc chưa thuận tiện. Những hạn chế này khiến trải nghiệm chưa hoàn toàn trọn vẹn, đặc biệt với người mới sử dụng. Tuy nhiên, chúng không làm mất đi sự tò mò mà chuyến tham quan khơi gợi.
Linh nhận thấy một số chi tiết hiện vật khó quan sát kỹ, trong khi việc nhận biết các hotspot đôi lúc chưa thuận tiện. Những hạn chế này khiến trải nghiệm chưa hoàn toàn trọn vẹn, đặc biệt với người mới sử dụng. Tuy nhiên, chúng không làm mất đi sự tò mò mà chuyến tham quan khơi gợi.

Điều đáng chú ý là sau khi khám phá bảo tàng qua màn hình, Linh vẫn mong muốn có cơ hội đến tận nơi để chiêm ngưỡng các hiện vật và tìm hiểu sâu hơn về những câu chuyện lịch sử phía sau. Không gian ảo, trong trường hợp này, không phải điểm kết thúc của hành trình mà giống như một bước khởi đầu, giúp người xem hình dung trước về điểm đến và nuôi dưỡng mong muốn trải nghiệm thực tế.

Ở một góc nhìn khác, P.A.Dương, 21 tuổi, cũng có những đánh giá cụ thể sau khi trải nghiệm tour tham quan trực tuyến tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Dương đánh giá cao bản đồ định vị, chất lượng hình ảnh và khả năng di chuyển linh hoạt giữa các phòng trưng bày. Những nút tương tác giúp người xem chủ động lựa chọn địa điểm mình muốn khám phá, thay vì phải đi theo một lộ trình cố định.

Tuy nhiên, sự thuận tiện ấy chưa đồng nghĩa với việc hành trình tìm hiểu đã hoàn toàn dễ dàng. “Mình muốn tìm hiểu một tác phẩm cụ thể nhưng nhìn vào bản đồ lại không biết nên vào phòng nào. Có lúc phải mở lần lượt từng khu vực để xem bên trong có gì. Nếu bản đồ ghi rõ tên phòng, chủ đề hoặc thời kỳ của các tác phẩm thì sẽ thuận tiện hơn nhiều”.
Tuy nhiên, sự thuận tiện ấy chưa đồng nghĩa với việc hành trình tìm hiểu đã hoàn toàn dễ dàng. “Mình muốn tìm hiểu một tác phẩm cụ thể nhưng nhìn vào bản đồ lại không biết nên vào phòng nào. Có lúc phải mở lần lượt từng khu vực để xem bên trong có gì. Nếu bản đồ ghi rõ tên phòng, chủ đề hoặc thời kỳ của các tác phẩm thì sẽ thuận tiện hơn nhiều”.

Nếu trải nghiệm của V.D.Linh cho thấy tour VR 360 có thể khơi dậy sự hào hứng với những hiện vật lịch sử quân sự, thì bạn trẻ P.A.Dương nhấn mạnh vai trò của hệ thống thông tin trong việc chuyển sự tò mò thành hiểu biết. Một tour tham quan ảo hiệu quả vì thế không chỉ cần tái hiện không gian chân thực, mà còn phải giúp người xem dễ dàng định hướng, tiếp cận thông tin và lựa chọn cách tìm hiểu phù hợp với mình.

“Có những tác phẩm mình thấy đẹp và muốn tìm hiểu thêm nhưng thông tin chưa đủ để biết câu chuyện phía sau. Mình nghĩ nếu có phần giới thiệu chi tiết về tác giả, niên đại hoặc ý nghĩa của tác phẩm thì trải nghiệm sẽ có chiều sâu hơn, chứ không chỉ dừng ở việc ngắm nhìn”, Dương bày tỏ.

Từ sự bối rối khi bắt đầu đến cảm giác hào hứng khi dần làm chủ thao tác, trải nghiệm của hai nhân vật cho thấy tham quan di sản trực tuyến không đơn thuần là việc đưa hình ảnh bảo tàng lên màn hình. Đó còn là quá trình người xem tương tác, khám phá và hình thành sự quan tâm với những giá trị lịch sử, văn hóa vốn có thể từng khá xa lạ.

Di sản không còn là một điểm đến xa lạ

Sự xuất hiện của các tour tham quan ảo đặt ra một cách nhìn khác về mối quan hệ giữa người trẻ và di sản. Thay vì chờ đợi một chuyến đi thực tế mới có cơ hội tìm hiểu, họ có thể tiếp cận những không gian văn hóa ngay trong đời sống thường ngày. Di sản không còn chỉ hiện diện trong những chuyến tham quan tập thể, những bài học lịch sử hay các dịp lễ đặc biệt, mà có thể trở thành một phần của hành trình tự học và khám phá cá nhân.

Dù vậy, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn trải nghiệm trực tiếp. Màn hình có thể tái hiện hình ảnh, góc nhìn và một phần không gian, nhưng khó truyền tải đầy đủ cảm giác về kích thước thật của hiện vật, chất liệu, âm thanh hay bầu không khí của một địa điểm. Một chuyến tham quan ảo cũng có thể khiến người xem dễ dàng chuyển sang nội dung khác nếu thiếu sự hấp dẫn hoặc chiều sâu thông tin. Bởi vậy, giá trị của những chuyến đi ảo có lẽ không nằm ở việc đưa bảo tàng lên màn hình để người trẻ không cần đến tận nơi.

Điều đáng kể hơn là khả năng khơi gợi sự tò mò, tạo ra một bước đệm để họ bắt đầu quan tâm đến những câu chuyện văn hóa và lịch sử vốn có thể từng bị xem là xa vời.Một chuyến tham quan có thể kết thúc sau vài phút lướt màn hình, nhưng câu hỏi mà nó để lại có thể kéo dài lâu hơn: Bức tranh ấy được sáng tác trong hoàn cảnh nào? Hiện vật kia đã đi qua bao nhiêu biến động lịch sử? Vì sao một địa danh lại trở thành nơi lưu giữ ký ức của cả cộng đồng?

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN