Cuộc chạy đua "đa nhiệm": Nỗ lực của người lao động đổi lấy điều gì?
(Sóng trẻ) - Đa nhiệm đang dần thành yêu cầu mặc định với người trẻ đi làm. Anh Khuất Duy Tân, người sáng lập The Rooster Agency (Hà Nội), người từng đứng giữa lợi ích của người lao động lẫn doanh nghiệp, phân tích bài toán dưới góc độ điều hành.
Cụm từ “làm việc đa nhiệm” xuất hiện ngày càng dày đặc trong các tin tuyển dụng. Với nhiều bạn trẻ, đó vừa là cơ hội mở rộng kỹ năng, vừa là nỗi lo phải đảm nhiệm những đầu việc vượt xa vị trí ứng tuyển trong khi thu nhập không tương xứng. Ranh giới giữa “đa năng” và “ôm đồm” vì thế trở thành câu hỏi thực tế của cả người lao động lẫn doanh nghiệp.
Anh Khuất Duy Tân là người điều hành The Rooster Agency, một mô hình vốn đề cao sự chuyên môn hóa, đồng thời cũng từng trải qua vai trò của người phải gánh nhiều việc cùng lúc. Trong cuộc trò chuyện với phóng viên Sóng trẻ, anh chia sẻ góc nhìn rằng đa nhiệm không chỉ như một lựa chọn nhân sự, mà còn là bài toán về chi phí, rủi ro và cách doanh nghiệp đối đãi với người lao động.
Phóng viên (PV): Từ kinh nghiệm điều hành đơn vị chuyên cung cấp các dịch vụ tiếp thị và truyền thông, anh đánh giá thế nào về xu hướng một nhân sự phải đảm nhiệm nhiều đầu việc, thậm chí nhiều vai trò khác nhau trong cùng một doanh nghiệp hiện nay?
Anh Khuất Duy Tân:
Về bản chất, mô hình agency được xây dựng để nhân sự chuyên môn hóa theo từng vị trí, khác với doanh nghiệp tự vận hành bộ phận marketing nội bộ (in-house). Chẳng hạn, content (ban nội dung) chỉ phụ trách viết bài, designer (bộ phận thiết kế) chỉ phụ trách thiết kế. Trong bối cảnh đó, tôi nhìn đa nhiệm là cơ hội để nhân sự học hỏi và tăng thu nhập, trong khi công ty không cần tuyển thêm nhiều người. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là đây phải là lựa chọn của chính người lao động. Nếu không, công ty phải có phương án để tự thích ứng, chứ không thể mặc định đẩy thêm việc cho nhân sự.
Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc sử dụng nhân sự "đa nhiệm" gần như không thể tránh khỏi: ngân sách hạn hẹp, và chủ doanh nghiệp thường chưa hình dung rõ một bộ phận marketing nên được tổ chức thế nào cho phù hợp. Cách làm này giúp tối ưu chi phí nhưng tỷ lệ thành công thường thấp. Nhân sự dễ bị quá tải, và mâu thuẫn với chủ doanh nghiệp phát sinh khi người lao động chỉ nhìn vào khung lương để chọn việc mà chưa lường hết khối lượng công việc thực tế.
PV: Xét từ góc độ người điều hành, đâu là những lý do khiến doanh nghiệp chọn một nhân sự đảm nhiệm nhiều đầu việc thay vì tuyển riêng cho từng vị trí? Đây chủ yếu là giải pháp tiết kiệm ngân sách hay xuất phát từ nhu cầu tăng tính linh hoạt trong vận hành?
Anh Khuất Duy Tân:
Theo tôi, lý do lớn nhất vẫn là tiết kiệm chi phí. Ngày này, trong giai đoạn kinh tế khó khăn, hầu hết các doanh nghiệp đều sẽ ưu tiên việc tối ưu ngân sách bằng việc giảm bớt nhân sự, từ đó việc tuyển dụng một ứng viên có thể cáng đáng được nhiều đầu việc trở thành sự ưu tiên với người vận hành, nhất là đối với các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ.
Lý do thứ hai là doanh nghiệp chưa xác định được mình thật sự cần một đội ngũ gồm những vị trí nào, nên không biết nên tuyển gì và tuyển bao nhiêu người. Cụ thể hơn, những khách hàng hiện đã và đang hợp tác cùng The Rooster đều là những doanh nghiệp có chuyên môn cao ở lĩnh vực kinh doanh của họ. Tuy nhiên họ không thực sự hiểu về quy trình vận hành marketing hiệu quả, vậy nên rất khó để hình dung được việc tự thành lập một phòng ban marketing nội bộ như thế nào. Rất nhiều khách hàng nghĩ rằng marketing đơn giản là quay chụp và đăng tải nội dung, vậy nên nếu để nhà điều hành đưa ra quyết định tuyển dụng vị trí này thì có thể họ sẽ không tìm kiếm đủ các vị trí cần thiết, mà chỉ tìm một ứng viên có khả năng vừa nghiên cứu thị trường, vừa sản xuất nội dung, vừa chăm sóc khách hàng và đảm nhiệm tất cả các đầu việc cần thiết khác để bảo đảm marketing hiệu quả.
Cuối cùng là tâm lý "lười" tuyển dụng: thấy tiện giao cho ai thì giao cho người đó, thay vì mất công tìm thêm nhân sự mới. Sau nhiều năm bước vào thị trường lao động, tới nay tôi cũng trở thành người vận hành doanh nghiệp, có thể nói đây là tâm lý khá phổ biến với những người quản lý và điều hành công ty. Khi tuyển dụng người mới, thời gian để nhân sự thích nghi và hiểu về doanh nghiệp ngay cả khi đã có năng lực cũng là một khoảng trống mà ít doanh nghiệp nào muốn trải qua. Vậy nên nếu nhân sự đương nhiệm có thể làm thêm một vài đầu việc thì chắc chắn sẽ tiện lợi hơn cho doanh nghiệp.
PV: Khi quyết định gộp nhiều đầu việc vào một vị trí, doanh nghiệp cần căn cứ vào những yếu tố nào để xác định khối lượng công việc là hợp lý? Anh có thể chia sẻ một trường hợp cụ thể tại agency của mình không?
Anh Khuất Duy Tân:
Theo tôi, doanh nghiệp cần cân nhắc ba yếu tố trước khi gộp thêm đầu việc vào một vị trí. Thứ nhất, khối lượng công việc hiện tại của nhân sự đã thật sự chạm ngưỡng tối đa hay chưa, và họ còn dư địa để nhận thêm hay không. Thứ hai, năng lực chuyên môn của vị trí đó có liên quan đến đầu việc mới hay không, để nhân sự có thể nhanh chóng lĩnh hội kỹ năng cần thiết. Thứ ba, và quan trọng không kém, là chất lượng đầu ra sau khi gộp: doanh nghiệp phải đặt lên bàn cân giữa chi phí và rủi ro, rồi xem việc tách ra để tuyển nhân sự mới có phải phương án tốt hơn hay không.
Một ví dụ quen thuộc ở các doanh nghiệp là mong muốn một nhân sự phụ trách nội dung có thể đảm nhận thêm vị trí quản lý dự án. Theo đánh giá của tôi, ít nhất tại đơn vị của mình, việc một bạn nội dung thăng tiến để có mức lương cao hơn theo lộ trình chuyên môn thuần túy là khá khó khăn, vì nhiều lý do.
Ngược lại, khi triển khai một dự án, các bạn sáng tạo nội dung thường đã có kỹ năng giao tiếp với khách hàng, hiểu quy trình, biết xây dựng kế hoạch và có năng lực nghiên cứu, phân tích. Vì vậy, chuyển từ sáng tạo sang quản lý thường khá thuận lợi. Việc từng làm điều hành cũng là một lợi thế lớn: khi dự án thiếu người viết, các bạn có thể trực tiếp vào hỗ trợ. Đây cũng là con đường giúp nhân sự có cơ hội đạt mức lương cao hơn và nhanh hơn so với việc đi theo lộ trình thăng tiến của một vị trí.
PV: Đâu là khác biệt giữa một nhân sự đa nhiệm thực sự có năng lực và một nhân sự đang phải ôm đồm quá nhiều việc? Người quản lý có thể nhận biết một nhân viên đã vượt quá giới hạn qua những dấu hiệu cụ thể nào?
Anh Khuất Duy Tân:
Dấu hiệu dễ nhận biết nhất nằm ở kết quả công việc, và một phần ở thái độ khi xử lý nhiệm vụ. Tôi từng đi qua cả hai vai trò. Với bản thân tôi, khi phải gánh quá nhiều việc mà mình không yêu thích, thời gian tôi nghỉ việc thường chỉ sau một đến hai tháng.
Trên thực tế, một nhân sự có năng lực và năng lượng đảm nhiệm được nhiều đầu việc thường cho thấy thái độ tích cực, hào hứng bởi vì họ thường chưa có kinh nghiệm và muốn được tích lũy thêm trải nghiệm cho bản thân. Tuy nhiên, nhóm nhân sự này khá hiếm, cá nhân tôi cũng không nằm trong nhóm này, vì như các cụ có câu “Một nghề cho chín còn hơn chín nghề” nên hầu hết mọi người đều muốn tập trung làm và phát triển một thứ mà mình thích, mình giỏi. Nếu một người phải ôm đồm quá nhiều việc mà trong đó chỉ có một thứ mà họ thực sự muốn làm, thì những hạng mục khác họ sẽ làm khá hời hợt, điều này là dấu hiệu rõ nhất để tôi nhận biết việc nhân sự của mình có đang bị quá tải hay không.
PV: Việc giảm số nhân sự nhưng tăng số đầu việc trên mỗi người giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí lương và tuyển dụng trước mắt. Tuy nhiên, những khoản chi phí gián tiếp nào có thể phát sinh nếu nhân sự thường xuyên làm việc trong tình trạng quá tải?
Anh Khuất Duy Tân:
Chi phí gián tiếp trước hết là rủi ro khi đầu việc không đạt chất lượng hoặc chậm tiến độ. Vấn đề thứ hai là bài toán thay thế khi nhân sự nghỉ việc. Người ra đi không chỉ để lại một, hai đầu việc mà có thể là ba, bốn, và để xử lý với chất lượng tương đương, doanh nghiệp cần ít nhất hai người trở lên. Nói cách khác, khoản lương tiết kiệm được ở thời điểm gộp việc có thể phải "trả lại" khi doanh nghiệp đi tìm người thay thế.
PV: Anh có từng chứng kiến nhân viên nghỉ việc vì khối lượng công việc quá lớn hoặc phạm vi nhiệm vụ vượt xa vị trí tuyển dụng ban đầu không? Việc mất nhân sự có kinh nghiệm, rồi tuyển và đào tạo người thay thế có khiến khoản tiết kiệm trước đó trở nên kém hiệu quả?
Anh Khuất Duy Tân:
Cá nhân tôi trên cương vị là người vận hành, trong công ty tôi chưa chứng kiến trường hợp nào xin nghỉ việc vì lý do này, hoặc cũng có thể họ không nói ra lý do thật. Việc mất nhân sự chắc chắn gây ra nhiều chi phí tốn kém, kể cả chi phí cơ hội khi doanh nghiệp phải tuyển người thay thế.
Tuy vậy, cần nhìn thực tế rằng với doanh nghiệp mới, nhỏ hoặc siêu nhỏ, điều đầu tiên họ phải nghĩ đến là tồn tại, nên khó đòi hỏi chuyên biệt hóa vị trí ngay từ đầu. Không phải ai cũng khởi nghiệp với nguồn vốn lớn, và bản thân các chủ doanh nghiệp cũng thường phải làm nhiều việc hơn cả một nhân sự “đa nhiệm”.
PV: Vậy theo anh, một mô hình nhân sự đa nhiệm hiệu quả cần đáp ứng những điều kiện gì? Doanh nghiệp cần đảm bảo yếu tố nào về phân công công việc, đào tạo, công cụ hỗ trợ, thời gian và chế độ đãi ngộ?
Anh Khuất Duy Tân:
Theo tôi, đa nhiệm chỉ hiệu quả khi các đầu việc có sự liên kết với nhau, để người làm vừa thích ứng nhanh, vừa tạo ra kết quả và giữ được hứng thú. Về phía doanh nghiệp, cần thường xuyên đào tạo, quan sát và trao đổi với người lao động trước khi quyết định giao thêm việc. Đi kèm là cơ chế lương thưởng phù hợp, để người làm không có cảm giác phần mình nhận về chưa tưỡng xứng. Ngoài ra, doanh nghiệp nên luôn dự trù sẵn các phương án B, C, D để không rơi vào tình trạng hoảng loạn khi nhân sự nghỉ việc.
PV: Anh nghĩ thế nào về quan điểm: "Một nhân sự có thể làm được nhiều việc, nhưng không có nghĩa doanh nghiệp nên giao tất cả những việc đó cho họ"?
Anh Khuất Duy Tân:
Tôi cho rằng quan điểm đó là chính xác. Giao toàn bộ công việc cho một người sẽ làm tăng rủi ro khi người đó nghỉ việc, như tôi đã nói ở trên. Ngoài ra còn một rủi ro lớn khác: nhân sự có thể nắm trọn tệp khách hàng, quy trình vận hành và có tầm ảnh hưởng lên các bộ phận khác, từ đó tạo ra áp lực ngược lại lên chủ doanh nghiệp.
Theo tôi, một sự phân bổ công việc hợp lý để cả doanh nghiệp và người lao động cùng phát triển cần đạt được ba điều: Đảm bảo hiệu quả công việc; Đảm bảo sự rõ ràng và hài lòng của người lao động về cơ chế; Doanh nghiệp đã lường trước các rủi ro.
PV: Xin cảm ơn anh vì đã dành thời gian chia sẻ.


