Gìn giữ hương vị trăm năm của bánh phu thê Đình Bảng

(Sóng trẻ) - Làng Đình Bảng (phường Từ Sơn, Bắc Ninh) từ lâu nổi tiếng với nghề làm bánh phu thê. Thứ bánh mang vị ngọt của tình duyên, kết tinh niềm tự hào văn hóa xứ quan họ, đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong mỗi lễ ăn hỏi của người Việt.

Tinh hoa Kinh Bắc trong cặp bánh phu thê

Đến Bắc Ninh, ngoài việc được thưởng thức những làn điệu quan họ tình tứ, trao duyên trên thuyền Rồng, du khách còn được thưởng thức món đặc sản truyền thống được người dân làng Đình Bảng lưu truyền hàng trăm năm tại vùng Kinh Bắc - bánh phu thê. 

Làng Đình Bảng còn được coi là nơi phát tích vương triều nhà Lý (1009 - 1225). Qua lời chia sẻ của bà con nơi đây về nguồn gốc loại bánh này, thời vua Lý Anh Tông đi đánh trận, người vợ của ngài ở nhà đã tự tay vào bếp làm món bánh gửi ra biên cương cho chồng. Nhà vua ăn thấy ngon, lại nghĩ đến tình vợ chồng nên đã đặt tên món bánh đó là bánh “phu thê”, tượng trưng cho tình cảm thủy chung, son sắt. Chính vì vậy, người dân cho rằng nghề làm bánh phu thê ở làng Đình Bảng có từ thời nhà Lý đến nay.

Nguyên liệu làm bánh phu thê gồm bột nếp, đỗ xanh, đu đủ xanh… Vỏ bánh được làm từ gạo nếp cái hoa vàng, xay thành bột mịn rồi lọc kỹ lấy tinh bộ. Một cân gạo nếp cái hoa vàng sau khi lọc thu được 400 gram tinh bột. Bột phải được phơi hoặc sấy khô, để qua 15 ngày mới đem ra làm bánh, nếu làm ngay dễ bị nát. Sau đó, bánh được đem đi gói bằng hai thứ lá, bên trong là lớp lá dong hoặc lá chuối, bên ngoài là lớp lá dừa. 

Màu vàng của bánh phu thê được tạo màu tự nhiên từ nước quả dành dành khô tiết ra khi đun sôi. Khi ăn, bánh có vị thơm, ngọt bùi của nhân đỗ xanh nghiền mịn với đường và sợi dừa. Với sự hòa quyện tinh tế của hương vị, chiếc bánh nhỏ khiến người thưởng thức thật khó quên.

Giữ gìn và phát triển nghề truyền thống

Hiện nay, người tiêu dùng có xu hướng ưu tiên các loại bánh kẹo ngoại nhập, sản xuất theo quy mô công nghiệp thay vì những sản phẩm truyền thống. Trong bối cảnh đó, việc gìn giữ và phát triển nghề làm bánh truyền thống trở nên đặc biệt cần thiết.

Theo thông tin từ UBND phường Đình Bảng, trên địa bàn phường hiện nay có khoảng hơn 50 hộ gia đình chuyên làm bánh phu thê. Các hộ thường tập trung ở khu phố Thượng, dọc đường vào di tích lịch sử Đền Đô. Người dân ở đây cho biết hầu hết bà con sống tại làng Đình Bảng đều biết làm bánh phu thê và nghề làm bánh được duy trì đều đặn trong đời sống thường nhật của người dân.

Gia đình bà Nguyễn Thị Thu là một trong những hộ gia đình làm bánh phu thê với hơn 30 năm kinh nghiệm. Sản phẩm bánh phu thê của gia đình ông được công nhận là sản phẩm OCOP (sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu tỉnh Bắc Ninh), được UBND phường Đình Bảng cấp chứng nhận quyền sử dụng nhãn hiệu Bánh phu thê Đình Bảng. 

Bà Thu cho biết: “Trước đây, khi kinh tế còn nhiều khó khăn, người dân chủ yếu làm bánh để phục vụ nhu cầu trong gia đình. Đến nay, bánh phu thê Đình Bảng đã được sản xuất với quy mô lớn hơn và có mặt rộng rãi trên thị trường”. 

Không chỉ dừng lại ở việc mở rộng sản xuất, những người làm nghề còn chủ động gìn giữ truyền thống bằng cách truyền dạy kỹ thuật cho thế hệ sau, đồng thời tích cực quảng bá sản phẩm qua các kênh truyền thông, lễ hội và từng bước đưa đặc sản địa phương đến với nhiều vùng miền.

Nhờ những nỗ lực đó, bánh phu thê không chỉ giữ được giá trị văn hóa vốn có mà còn thích nghi với đời sống hiện đại, trở thành sản phẩm mang tính thương mại rõ nét. Qua đó, nghề truyền thống tiếp tục được duy trì, góp phần tạo sinh kế ổn định và nâng cao thu nhập cho người dân làng Đình Bảng.

Chị Mai cho biết, cơ sở của chị mỗi ngày có thể sản xuất khoảng 300 - 500 cặp bánh, giá mỗi cặp bánh từ 40.000 đến 50.000 đồng tùy từng loại. Bánh được tiêu thụ nhiều nhất chủ yếu vào những ngày lễ Tết hay lễ hội đền Đô tại Bắc Ninh (14 - 16/3 âm lịch).

Mang trong mình ý nghĩa biểu tượng cho tình nghĩa vợ chồng cùng hương vị truyền thống đặc trưng, bánh phu thê từ lâu đã trở thành lễ vật không thể thiếu trong các dịp lễ, đám hỏi của người dân địa phương. Không chỉ vậy, đây còn là thức quà biếu trang trọng, thể hiện tấm lòng hiếu khách và sự trân trọng của người dân Bắc Ninh dành cho những vị khách quý.