‘Nghe’ kỷ vật kể chuyện các nữ nhà báo ở chiến trường

(Sóng trẻ) - Đằng sau những tấm thẻ tác nghiệp sờn góc hay những bản thảo nhuốm bụi thời gian là ký ức về một thời hoa lửa của thế hệ nhà báo nữ đã dấn thân vào lửa đạn, dùng ngòi bút làm vũ khí để cống hiến trọn đời cho độc lập dân tộc.

Những tờ báo nữ giới đầu tiên 

Trong dòng chảy lịch sử, sự hình thành của báo chí dành riêng cho phái nữ bắt đầu từ những tờ báo tiên phong như “Nữ giới chung” hay “Phụ nữ tân văn”. Đây là những diễn đàn đầu tiên góp phần thức tỉnh ý thức về quyền lợi và vai trò của người phụ nữ trong xã hội. Sự hiện diện của các tờ báo này trên hệ thống trưng bày của bảo tàng Báo chí Việt Nam giúp công chúng hình dung về những bước đi đầu tiên của phụ nữ trên diễn đàn ngôn luận dân tộc.

Tiếp nối tinh thần đó, trong kỷ nguyên cách mạng, các tờ báo như “Phụ nữ Việt Nam”, “Phụ nữ Cứu quốc” đã kế thừa và phát triển mạnh mẽ, trở thành những cơ quan ngôn luận đóng vai trò đặc biệt trong việc truyền bá tư tưởng cứu nước. Sự chuyển mình từ những tờ báo văn đàn sang báo chí cách mạng đã khắc họa một giai đoạn lịch sử cam go, nơi tiếng nói của tổ chức phụ nữ không chỉ dừng lại ở việc canh tân xã hội mà còn trở thành lời kêu gọi tập hợp sức mạnh của chị em phụ nữ trên khắp mọi miền Tổ quốc. 

Tấm thẻ mang đầy trọng trách

Trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam, mỗi tấm thẻ tác nghiệp không chỉ là “giấy thông hành” mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, là sự khẳng định bản lĩnh của người phụ nữ giữa bão lửa chiến tranh

Tại Bảo tàng Báo chí Việt Nam, giấy chứng nhận cấp cho nhà báo Nguyễn Khoa Bội Lan năm 1948 là một minh chứng điển hình. Xuất thân từ gia đình trí thức Huế, bà đã dành cả cuộc đời cho nghiệp báo. 

Giấy chứng nhận với dòng chữ: “Yêu cầu đồng bào và các cơ quan giúp đỡ cô Bội Lan làm tròn nhiệm vụ” đã cùng bà băng rừng, lội suối khắp Liên khu V, vượt qua mọi nguy hiểm để đưa tin từ những vùng xa xôi nhất.

Những trang viết đi cùng lịch sử

Nếu những tấm thẻ tác nghiệp là sự khởi đầu của trọng trách, thì các bài viết và nhật ký lại là minh chứng sống động cho sự hy sinh đến hơi thở cuối cùng của các nhà báo nữ.

Năm 1949, Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng (Thái Nguyên) chỉ có ba học viên nữ, trong đó có nhà báo Phương Lâm. Kỷ vật còn lại của chị là bài viết “Thư Phụ nữ” đăng trên báo “Cứu Quốc” ngày 12/9/1949. 

Đó là những dòng tâm sự giàu khát vọng của một cây viết trẻ vừa rời giảng đường chiến khu. Thế nhưng, bài viết đầu tiên ấy cũng chính là bài viết cuối cùng. Bom đạn kẻ thù đã trút xuống mảnh đất chiến khu, cướp đi sinh mạng chị khi ngòi bút đang rực cháy nhất.

Bên cạnh đó, những trang nhật ký chiến trường của nhà báo Lệ Thu lại là một loại kỷ vật đặc biệt. Qua những năm tháng ác liệt tại chiến trường Nam Trung Bộ (1973-1975), cuốn nhật ký chi chít chữ không chỉ ghi lại góc khuất thầm lặng của một người mẹ, một người chiến sĩ mà còn khắc họa chân thực tâm tư của người làm báo thời chiến. 

Những dòng viết như: “Không muốn con lớn lên con phải làm nô lệ/nên bây giờ mẹ phải ra đi…” cho thấy các nữ nhà báo cũng biết sợ, nhưng tình yêu dành cho con và lòng yêu nước đã giúp họ vững vàng cầm bút, vượt qua muôn vàn gian nguy.

Những kỷ vật tại Bảo tàng Báo chí kết hợp cùng tư liệu được công bố sau này đã tạo nên những mảnh ghép hoàn chỉnh về một thời đại hào hùng. “Nghe” kỷ vật kể chuyện, ta không chỉ thấy những nữ nhà báo - chiến sĩ kiên trung mà còn thấy cả một chiều dài lịch sử được viết bằng máu và mực. Họ chính là minh chứng sống động nhất cho tinh thần dấn thân, là tấm gương sáng cho các thế hệ người làm báo hôm nay và mai sau.