Người trẻ tiếp nối nghệ thuật hát Then
(Sóng trẻ) - Từ giảng đường chuyên ngành đến những buổi sinh hoạt câu lạc bộ, hát Then đang được tiếp nối qua hành trình học hát, luyện đàn và biểu diễn của người trẻ. Không chỉ khám phá sức hấp dẫn của những làn điệu xưa, quá trình ấy còn góp phần nuôi dưỡng tình yêu di sản, mở rộng không gian thực hành và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.
Tìm thấy điều mới mẻ trong những làn điệu xưa
Giữa nhịp sống hiện đại, khi người trẻ có thể dễ dàng tiếp cận vô số thể loại âm nhạc chỉ qua một chiếc điện thoại, tiếng đàn Tính cùng những câu hát Then vẫn mang một sức hấp dẫn riêng. Không sôi động hay bắt tai theo cách của nhiều xu hướng âm nhạc thịnh hành, Then cuốn hút người nghe bởi âm sắc mộc mạc, lối hát giàu biểu cảm và những câu chuyện văn hóa ẩn sau từng làn điệu.
Với Yến Nhi, sinh viên năm tư Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc, chính nét riêng ấy đã khiến cô dành thời gian tìm hiểu và theo đuổi nghệ thuật hát Then. Theo Nhi, điểm đặc biệt của Then không chỉ nằm ở giai điệu hay sự kết hợp với đàn Tính, mà còn ở mối liên hệ mật thiết với đời sống văn hóa, tâm linh của các dân tộc Tày, Nùng, Thái.
Những khác biệt về ngôn ngữ dân tộc, tiết tấu và cách thể hiện giữa các làn điệu từng khiến Nhi có lúc nản lòng. Song, chính quá trình vượt qua những khó khăn ấy lại giúp cô khám phá thêm những điều thú vị của loại hình nghệ thuật này. “Càng học hát Then thì em càng hiểu rằng nếu muốn hát Then hay và hiểu được thì mình còn phải tìm hiểu những câu chuyện, phong tục và không gian văn hóa hát Then nữa”, Nhi bày tỏ.
Theo chia sẻ từ Yến Nhi, “Mỗi làn điệu không chỉ có âm thanh mà còn mang theo ngôn ngữ, phong tục, quan niệm sống và ký ức của cộng đồng. Đó cũng là điều khiến việc học Then trở nên khác biệt: người học không chỉ rèn giọng hát, ngón đàn mà còn phải học cách cảm nhận những giá trị đã nuôi dưỡng di sản qua nhiều thế hệ.”
Nếu Yến Nhi tìm thấy sức hấp dẫn của Then qua quá trình học chuyên sâu, Phùng Lan Hương, học sinh lớp 11B2 Trường Phổ thông Vùng cao Việt Bắc, lại cảm nhận điều ấy từ sự gắn kết giữa những người cùng chung niềm yêu thích.
Là chủ nhiệm Câu lạc bộ Hát Then của trường với hơn 100 thành viên, Hương cùng các bạn duy trì sinh hoạt vào thứ Sáu hằng tuần. Dưới sự hướng dẫn của Nghệ sĩ Ưu tú Phạm Văn Quang, các thành viên được học hát, luyện đàn Tính, tập tiết mục và tham gia biểu diễn trong các chương trình văn nghệ của nhà trường.
Điều khiến Lan Hương vui nhất không phải chỉ là những tiết mục được trình diễn trên sân khấu, mà là sự thay đổi của các thành viên sau một thời gian học tập. Từ những người chưa biết hát, chưa biết đàn, nhiều bạn dần biểu diễn thành thạo, thậm chí muốn tìm hiểu sâu hơn và giới thiệu Then tới gia đình, bạn bè.
Qua hoạt động câu lạc bộ, Hương nhận thấy không hẳn người trẻ thiếu quan tâm đến Then. Nhiều bạn chưa từng có cơ hội nghe, học hay trực tiếp trải nghiệm nên chưa khám phá được sức hấp dẫn của di sản. Khi có môi trường phù hợp, sự tò mò ban đầu hoàn toàn có thể trở thành niềm yêu thích và mong muốn gắn bó lâu dài.
Tìm cách đưa Then gần hơn với giới trẻ
Theo nghệ nhân Hải Hậu (Chủ nhiệm CLB Dân ca hát Then Yên Trạch, Thái Nguyên) việc đưa Then vào trường học, mở rộng các câu lạc bộ và tạo thêm không gian trải nghiệm là điều cần thiết. “Hiện nay, tôi đang phối hợp với UBND xã và tổ chức Đoàn Thanh niên triển khai các lớp bồi dưỡng, tập huấn, tạo cơ hội cho học sinh các cấp tìm hiểu về nghệ thuật hát Then, đàn Tính. Tôi mong muốn thông qua những hoạt động này có thể quảng bá du lịch, kết nối với các doanh nghiệp, hợp tác xã trên địa bàn, qua đó vừa phát triển kinh tế, vừa gìn giữ và phát huy văn hóa địa phương”, nghệ nhân Hải Hậu nhấn mạnh.
Tuy nhiên, trong bối cảnh thị hiếu âm nhạc không ngừng thay đổi, gìn giữ Then không chỉ là học thuộc và biểu diễn lại những bài hát truyền thống. Người trẻ còn muốn tìm cách giới thiệu di sản bằng ngôn ngữ gần gũi với thế hệ mình.
Việc bảo tồn và phát triển Then không nhất thiết đối lập. Hiểu sâu về truyền thống chính là nền tảng để người trẻ tìm ra những cách thể hiện mới, vừa tôn trọng những giá trị được trao truyền, vừa tạo thêm cơ hội để di sản hiện diện trong đời sống hôm nay.
Tuy nhiên, để những ý tưởng ấy không chỉ dừng ở sự hào hứng nhất thời, người trẻ vẫn cần được tạo điều kiện tiếp cận nghệ nhân, nhạc cụ và môi trường thực hành lâu dài. Không chỉ thưởng thức những làn điệu xưa, người trẻ đang tìm thấy trong Then một không gian để học hỏi, khám phá bản sắc văn hóa và thể hiện khả năng sáng tạo của chính mình.


