Áp lực cộng dồn sau những chuyến đi “chữa lành”
(Sóng trẻ) - Du lịch, gặp gỡ bạn bè hay tham gia các khóa học phát triển bản thân là những cách người trẻ lựa chọn để giải tỏa căng thẳng. Tuy nhiên, khi những áp lực cũ tiếp tục xuất hiện sau mỗi lần nghỉ ngơi, câu hỏi đặt ra là đâu là giới hạn của việc tự chăm sóc sức khỏe tinh thần và khi nào cần tìm đến sự hỗ trợ chuyên môn?
Nghỉ ngơi có thể giảm căng thẳng nhưng chưa giải quyết triệt để vấn đề
Sau nhiều tuần thường xuyên làm việc ngoài giờ, Nguyễn Thị Thu Giang (23 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) quyết định dành vài ngày đi du lịch. Giang kỳ vọng khoảng thời gian tạm rời xa công việc sẽ giúp bản thân lấy lại năng lượng sau những ngày liên tục chịu áp lực.
“Có những hôm về đến nhà rồi nhưng mình vẫn phải mở máy tính để hoàn thành công việc, thậm chí lúc đi ngủ cũng nghĩ đến những việc chưa làm xong. Tình trạng này kéo dài khiến mình thường xuyên mệt mỏi, khó tập trung và không còn nhiều thời gian cho bản thân. Vì thế, mình quyết định đặt vé đi du lịch vài ngày, chủ yếu muốn tạm gác công việc sang một bên, không phải liên tục kiểm tra điện thoại hay lo lắng về những việc cần hoàn thành”, Giang chia sẻ.
Trong chuyến đi, việc không phải liên tục kiểm tra công việc giúp Giang có thời gian nghỉ ngơi, ăn uống và ngủ đúng giờ hơn. Tuy nhiên, khi trở lại Hà Nội, cô tiếp tục đối mặt với khối lượng công việc tồn đọng cùng lịch sinh hoạt thiếu ổn định.
“Trong chuyến đi, mình cảm thấy thoải mái hơn nhiều vì được ngủ đủ giấc, ăn uống đúng giờ và không phải suy nghĩ quá nhiều về công việc. Nhưng chỉ vài ngày sau khi trở về, cảm giác mệt mỏi lại xuất hiện khi mình tiếp tục phải làm thêm giờ, thức khuya để hoàn thành những việc còn tồn đọng. Ban đầu mình nghĩ có lẽ mình nghỉ ngơi chưa đủ, nhưng sau đó nhận ra vấn đề không nằm ở việc đi chơi bao nhiêu ngày mà ở những áp lực vẫn chưa được giải quyết trong công việc hằng ngày”, Giang nói.
ThS.BS. Bùi Phương Thảo, bác sĩ chuyên khoa Tâm thần, cho rằng việc người trẻ chủ động nhận diện và chia sẻ những vấn đề tâm lý là một chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, cách hiểu về khái niệm “chữa lành” hiện nay vẫn tồn tại những điểm chưa thống nhất.
Theo bác sĩ, có người xem những dấu hiệu căng thẳng kéo dài là vấn đề không đáng lo ngại, chỉ cần đi du lịch, mua sắm hoặc gặp gỡ bạn bè để cải thiện. Ngược lại, một số người quá lo lắng trước những thay đổi cảm xúc thông thường và nghi ngờ bản thân mắc bệnh lý tâm thần.
“Bây giờ, các bạn đi cà phê với bạn bè, đi xem phim hay đi du lịch cũng gọi đó là chữa lành. Những cách làm này chỉ đúng một phần, bởi chúng có thể giúp chúng ta cảm thấy dễ chịu hơn, nhưng chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế hoàn toàn các biện pháp điều trị chuyên môn khi cần thiết”, bác sĩ Phương Thảo phân tích.
Theo bác sĩ, không phải mọi cảm giác buồn bã, lo lắng hay tức giận đều là dấu hiệu của bệnh lý. Để đánh giá tình trạng sức khỏe tâm thần, cần xem xét mức độ biểu hiện, sự kéo dài và tác động của chúng đối với khả năng học tập, làm việc, sinh hoạt cũng như duy trì các mối quan hệ.
Chẳng hạn, cảm giác mệt mỏi sau một tuần làm việc nhiều áp lực có thể được cải thiện khi nghỉ ngơi hợp lý. Tuy nhiên, nếu tình trạng mất ngủ, suy giảm khả năng tập trung hoặc cảm xúc tiêu cực tiếp tục kéo dài và ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống, người gặp phải không nên chỉ tìm cách giải tỏa tạm thời mà cần cân nhắc việc được đánh giá chuyên môn.
Những điều cần cân nhắc trước khi lựa chọn phương pháp “chữa lành”
Bên cạnh các hoạt động thư giãn, những khóa học và chương trình phát triển bản thân cũng trở thành một trong những lựa chọn của người muốn cải thiện sức khỏe tinh thần. Vấn đề không nằm ở việc tham gia những hoạt động này, mà ở cách người sử dụng đánh giá hiệu quả và xác định sự phù hợp của phương pháp với tình trạng bản thân.
Theo bác sĩ Phương Thảo, nhiều nội dung trên mạng xã hội tập trung giới thiệu sự thay đổi tích cực của người tham gia theo hình thức so sánh trước và sau, nhưng ít đề cập đến quá trình thực hiện, điều kiện áp dụng cũng như những giới hạn của phương pháp.
Đặc biệt, những lời quảng cáo cam kết cải thiện nhanh chóng, áp dụng cho nhiều đối tượng hoặc khuyến khích người bệnh từ bỏ điều trị y tế cần được xem xét thận trọng.
“Trên mạng xã hội, người ta thường chỉ cho thấy những thay đổi tích cực theo kiểu trước và sau, nhưng lại không nói rõ để đạt được kết quả ấy thì cần trải qua quá trình như thế nào. Những phương pháp càng đưa ra nhiều lời hứa hẹn về hiệu quả nhanh chóng thì càng cần phải thận trọng. Trước khi lựa chọn, các bạn phải tìm hiểu xem phương pháp ấy đã có bằng chứng khoa học hay chưa, người chia sẻ có chuyên môn gì và liệu phương pháp đó có phù hợp với tất cả mọi người hay chỉ hiệu quả trong một số trường hợp nhất định”, bác sĩ Phương Thảo khuyến nghị.
Để hạn chế rủi ro, bác sĩ khuyến nghị người trẻ tìm hiểu ba vấn đề trước khi lựa chọn một phương pháp chữa lành: cơ sở khoa học và bằng chứng về hiệu quả; trình độ chuyên môn của người hướng dẫn; mức độ phù hợp với tình trạng sức khỏe và nhu cầu thực tế của bản thân.
Việc phân biệt cũng cần được đặt trong bối cảnh cụ thể. Các hoạt động thư giãn hoặc chương trình hỗ trợ tinh thần có thể giúp cải thiện khả năng ứng phó với căng thẳng. Trong khi đó, những vấn đề sức khỏe tâm thần cần can thiệp chuyên môn phải được thăm khám để xác định hướng điều trị phù hợp.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các biện pháp tự chăm sóc sức khỏe có vai trò bổ trợ chứ không thay thế hệ thống chăm sóc y tế. Tương tự, những phương pháp tự hỗ trợ tâm lý có cơ sở khoa học vẫn có thể phát huy hiệu quả khi được thực hiện đúng cách và đúng đối tượng.
Như vậy, hiệu quả của một phương pháp không nên chỉ được đánh giá bằng cảm giác dễ chịu ngay sau khi thực hiện, mà cần xét đến khả năng cải thiện tình trạng sức khỏe, duy trì sinh hoạt và đáp ứng những nhu cầu hỗ trợ cụ thể của người sử dụng.
Khi nào người trẻ cần tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn?
Với những áp lực xuất phát từ công việc hoặc học tập, việc xác định nguyên nhân cụ thể là cơ sở để lựa chọn cách ứng phó. Người trẻ có thể bắt đầu từ việc sắp xếp lại thời gian, trao đổi về khối lượng công việc, điều chỉnh lịch sinh hoạt hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ những người có liên quan.
Theo tài liệu hướng dẫn về sức khỏe tinh thần của Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH), những biểu hiện như khó ngủ, thay đổi cảm giác thèm ăn, khó tập trung, mất hứng thú hoặc không thể hoàn thành các hoạt động thường ngày nếu nghiêm trọng hay kéo dài từ hai tuần trở lên là những dấu hiệu cần tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn. Việc thăm khám có thể được thực hiện sớm hơn nếu triệu chứng diễn biến nặng hoặc gây ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống.
Đặc biệt, khi xuất hiện ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc tự sát, người gặp phải cần được hỗ trợ khẩn cấp, thay vì tiếp tục thử nghiệm các biện pháp tự chăm sóc.
Bên cạnh việc nhận biết những dấu hiệu cần can thiệp, bác sĩ Phương Thảo cho rằng duy trì sức khỏe tinh thần lâu dài còn liên quan đến kỹ năng nhận diện và điều hòa cảm xúc, khả năng ứng phó với những tình huống khó chịu và việc xây dựng các mối quan hệ lành mạnh.
Theo bác sĩ, người trẻ không nhất thiết phải có nhiều mối quan hệ, nhưng cần có những người đủ tin cậy để chia sẻ khi gặp khó khăn. Việc được lắng nghe có thể giúp giảm bớt áp lực, đồng thời tạo điều kiện để mỗi người nhìn nhận rõ hơn vấn đề mình đang đối mặt.
“Chúng ta cần có kỹ năng nhận biết và điều hòa cảm xúc của mình, tự nhận thấy bản thân đang không ổn ở đâu và cần điều chỉnh như thế nào. Một yếu tố rất quan trọng nữa là duy trì những mối quan hệ lành mạnh. Không cần có quá nhiều người bên cạnh, nhưng các bạn cần có người để chia sẻ những gì mình đang cảm thấy, một người sẵn sàng lắng nghe mà không quá tiêu cực hay quá lạc quan. Và cuối cùng, hãy biết kêu cứu hoặc tìm kiếm sự trợ giúp khi cần, đừng tự chịu đựng mọi thứ một mình, bởi không phải lúc nào chúng ta cũng có thể tự xử lý được tất cả”, bác sĩ Phương Thảo chia sẻ.
Các hoạt động thường được gọi là “chữa lành” vẫn có thể là một phần trong quá trình chăm sóc sức khỏe tinh thần, nếu được lựa chọn phù hợp và có kỳ vọng thực tế. Việc nhận diện đúng nguyên nhân gây căng thẳng, theo dõi những thay đổi trong sinh hoạt và tiếp cận hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết sẽ giúp người trẻ chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe tâm thần, thay vì chỉ phụ thuộc vào những khoảng nghỉ ngắn hạn.


