Cô gái Gen Z lan tỏa sắc màu văn hóa dân tộc Mạ
(Sóng trẻ) - Từ những bộ thổ cẩm mẹ dệt, Ka My Nhã (22 tuổi) tìm cách giới thiệu văn hóa dân tộc mình qua hình ảnh, video trên mạng xã hội và các cuộc thi.
Sinh ra và lớn lên ở Đạ Huoai, Ka My Nhã gắn bó với thổ cẩm từ những ngày nhìn mẹ tự tay dệt trang phục. Khi rời buôn làng đi học, chị tiếp tục mặc những bộ đồ ấy và chia sẻ câu chuyện về văn hóa Mạ với bạn bè, thầy cô, người dùng mạng xã hội.
Trong cuộc trò chuyện với phóng viên Sóng trẻ, chị đã chia sẻ về ký ức gia đình, cách đưa trang phục truyền thống vào đời sống và những phản hồi chị nhận được.
Hành trình trở thành người kể chuyện văn hóa
PV: Thưa chị, điều gì đã thôi thúc chị lựa chọn trang phục truyền thống của người Châu Mạ để quảng bá trên mạng xã hội và tại các cuộc thi ở trường đại học, giữa xu hướng thời trang hiện đại hiện nay?
Ka My Nhã: Mình sinh ra và lớn lên trong một cộng đồng người Châu Mạ, văn hóa dân tộc Mạ không phải là điều gì quá xa lạ đối với mình. Vì vậy, khi mình lớn lên và rời khỏi buôn làng, đi học ở những thành phố lớn hơn, mình thấy được có nhiều trang phục theo xu hướng hiện đại, nhưng trang phục truyền thống vẫn mang điều gì đó rất là đặc biệt, và nó mang một vẻ đẹp rất riêng biệt, từ hoa văn, màu sắc và giá trị văn hóa mà nó được gửi gắm.
Mình không muốn chỉ thấy trang phục truyền thống trong các dịp lễ hội hay các sự kiện văn hóa, mà mình mong muốn rằng nó sẽ được quảng bá rộng rãi hơn, nhất là trong thời đại mà mạng xã hội phát triển như bây giờ. Và mình đã làm được điều đó, mang trang phục truyền thống lên các trang mạng xã hội. Mình rất là vui vì mọi người đón nhận các bài đăng của mình rất nhiều. Do đó, mọi người biết đến văn hóa cũng như dân tộc của mình thông qua các hình ảnh và câu chuyện mình chia sẻ trên mạng xã hội.
Là một người trẻ, mình chỉ muốn minh chứng rằng chúng ta hoàn toàn có thể năng động, hiện đại, bắt trend nhưng vẫn trân trọng và tự hào về cội nguồn của mình. Việc mình khoác lên mình những bộ trang phục của người Châu Mạ để chia sẻ lên mạng xã hội cũng là cách mà mình chủ động giới thiệu văn hóa của mình đến với bạn bè, quý thầy cô, thậm chí là với một số người có sức ảnh hưởng lớn như các anh chị nghệ sĩ khi mình tham gia các cuộc thi trên đại học.
PV: Ký ức tuổi thơ hay khoảnh khắc nào tại vùng đất Đạ Huoai đã gieo vào chị tình yêu sâu sắc với sắc màu thổ cẩm và bản sắc dân tộc mình như vậy?
Ka My Nhã: Bản thân mình cảm thấy rất may mắn khi được sinh ra và lớn lên tại mảnh đất Đạ Huoai thân yêu, một vùng đất đầy nắng và gió. Từ cái nắng và gió ấy cũng đã tô đậm lên gia đình mình sự đậm đà của bản sắc văn hóa.
Mẹ mình và các dì của mình đều sở hữu đôi bàn tay rất khéo léo, có thể thành thạo dệt thổ cẩm. Do đó, những ký ức hay ấn tượng về văn hóa dân tộc mình, đó có lẽ là khoảnh khắc mà mẹ mình tự tay đan dệt những bộ trang phục truyền thống của dân tộc.
Khi mình được tự mình khoác lên bộ trang phục mà mẹ đã làm ra, mình cảm thấy rất hạnh phúc và trân quý từng bộ trang phục mà mẹ tự tay làm. Bởi vì chúng gửi gắm cả tình yêu của mẹ mình vào trong đấy, giá trị ấy không đơn thuần chỉ là giá trị văn hóa mà cũng chính là giá trị tình yêu thương của gia đình mình.
Đặc biệt, khi mình mang các trang phục này tham gia các cuộc thi trên đại học, mình nhận được rất nhiều lời khen, sự yêu thương từ mọi người. Mình cảm thấy vô cùng hạnh phúc, giống như mình có thể lan tỏa tới mọi người thành quả lao động, cũng như là sự khéo léo, nét đẹp văn hóa của dân tộc mình đến với cộng đồng.
Chính những điều ấy đã nuôi dưỡng tình yêu và lòng tự hào trong mình, giúp mình nhận ra rằng, thổ cẩm không đơn thuần chỉ là một sản phẩm thủ công, mà còn là câu chuyện về gia đình, về sự kết nối và là bản sắc của cả một cộng đồng dân tộc. Với mình, mỗi tấm vải thổ cẩm không chỉ được dệt nên từ những sợi chỉ, hoa văn mà còn được dệt nên từ tình yêu và rất nhiều sự kiên nhẫn của người nghệ nhân. Đó cũng chính là ấn tượng, cũng chính là lòng tự hào của mình khi nói về trang phục cũng như văn hóa của dân tộc mình.
PV: Khi đưa hình ảnh trang phục Châu Mạ lên mạng, chị chọn cách truyền tải như thế nào để vừa giữ được nét nguyên bản, vừa “chạm” được đến thẩm mỹ của người trẻ hiện đại?
Ka My Nhã: Mình chọn cách tiếp cận tự nhiên và gần gũi nhất có thể, vì không muốn biến văn hóa của dân tộc mình thành điều gì đó quá xa vời hay quá mang tính học thuật, mà chỉ là đơn giản chia sẻ những gì mà văn hóa mình có cho mọi người cùng biết.
Cách mình chọn tiếp cận là mang theo trang phục truyền thống của mình, kết hợp với bối cảnh hiện đại thông qua các video ngắn mình đăng trên TikTok, Facebook, Threads. Kết quả là được rất nhiều người quan tâm và cảm thấy hứng thú với những video của mình.
Bản thân mình không chỉ muốn đăng hình ảnh mặc trang phục thôi, mà mình còn muốn kể cho mọi người nghe những câu chuyện phía sau, ý nghĩa của hoa văn ở trên vải thổ cẩm, rồi những cảm nhận cá nhân cũng như tình yêu của mình đối với văn hóa của mình.
Bên cạnh cái thời trang, bản thân mình cũng mong gắn văn hóa đi kèm với những thứ khác, như là sở thích cá nhân của mình. Ví dụ, bản thân mình rất thích hát, mỗi lần mình đi thi văn nghệ mình sẽ ưu tiên chọn những bài hát mang âm hưởng Tây Nguyên, và đương nhiên, khi trình diễn những bài hát ấy mình lại có dịp được diện trang phục truyền thống của dân tộc mình.
Quan điểm của mình khi đăng tải các thông tin về dân tộc trên mạng xã hội là: hiện đại trong các truyền thống nhưng cũng phải giữ được sự nguyên bản của giá trị văn hóa. Mình mong muốn rằng, người trẻ khi nhìn thấy trang phục người Mạ, cảm nhận được văn hóa truyền thống vẫn có thể rất đẹp, rất gần gũi và hoàn toàn có thể đồng hành với nhịp sống hiện đại như ngày nay.
Khó khăn và động lực trong hành trình chia sẻ văn hóa
PV: Đã bao giờ chị gặp phải những bình luận trái chiều hoặc bị soi xét về việc phối đồ chưa đúng chuẩn truyền thống? Chị đối diện và xử lý những ý kiến đó ra sao?
Ka My Nhã: Khi mình chọn chia sẻ những hình ảnh trang phục của dân tộc lên mạng xã hội, đương nhiên mình sẽ luôn nhận lại được hai chiều hướng tốt và xấu. Thông thường, với những bình luận xấu mình sẽ không coi chúng là những điều không hay mà sẽ xem như những lời góp ý của mọi người, để có thể cải thiện và giúp mọi người hiểu rõ và đúng hơn mong muốn mà mình muốn truyền đạt.
Nếu mình nhận được các góp ý về trang phục, về cách phối đồ hoặc các chi tiết chưa phù hợp thì bản thân mình luôn sẵn sàng lắng nghe và tìm hiểu để điều chỉnh, vì mình vẫn còn khá trẻ và chỉ biết được những giá trị văn hóa từ gia đình và có thể chưa có những tìm hiểu sâu sắc về chính văn hóa của mình.
Tuy nhiên, mình nghĩ rằng văn hóa cũng cần được tiếp cận trong bối cảnh của từng thế hệ. Người trẻ có quyền tìm những cách thể hiện mới, miễn là không làm sai lệch hay thiếu tôn trọng các giá trị cốt lõi. Chẳng hạn như mình, mặc dù mình rất thích các giá trị truyền thống nhưng cũng rất cá tính. Khi đi làm, mình có thể may một chiếc áo sơ mi và thêm vào đó là các họa tiết thổ cẩm, mình thích sự phá cách như vậy.
Với các bình luận không đồng tình, mình cũng không muốn phản ứng tiêu cực với các bình luận như vậy. Bởi vì mục đích của mình không phải là tranh luận xem ai đúng ai sai trên mạng xã hội. Mà mình đơn thuần chỉ mong muốn sau các hình ảnh mình đăng trên mạng xã hội sẽ có thêm nhiều người biết về văn hóa của dân tộc mình. Mình hy vọng những trao đổi ấy sẽ khiến mọi người tìm hiểu thêm về văn hóa dân tộc mình
PV: Phản ứng nào từ cộng đồng mạng hoặc các bạn trẻ cùng lứa làm chị xúc động và có động lực nhất trên hành trình này?
Ka My Nhã: Trong quá trình học đại học của mình, khi mình tham gia các cuộc thi liên quan đến văn hóa, hay mỗi lần mình tham gia các cuộc thi âm nhạc, chia sẻ trang phục dân tộc trên mạng xã hội, điều mà khiến mình xúc động nhất là nhận lại được rất nhiều hưởng ứng tích cực, đặc biệt là từ các bạn trẻ.
Mình nhận thấy các bạn không hề thờ ơ và xa lạ với văn hóa của dân tộc mình, mà còn rất hào hứng, yêu thích khi nhìn thấy các trang phục mà mình chia sẻ trên mạng xã hội. Và điều đó khiến mình thực sự rất hạnh phúc.
Bên cạnh đó, mình cũng nhận được sự quan tâm từ các thầy cô, và những người ở nhiều độ tuổi khác nhau. Thậm chí có những người chủ động liên hệ với mình để đặt câu hỏi về trang phục, về hoa văn. Điều đó khiến mình rất vui vì những điều mình đã chia sẻ cuối cùng cũng có người để tâm và tìm hiểu về nó.
Mình còn nhớ trong cuộc thi “Rạng rỡ Việt Nam” do Đoàn Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng (Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức, khi mình diện trang phục truyền thống lên sân khấu, ban giám khảo đã có những hưởng ứng khiến mình rất bất ngờ. Thậm chí, có một cô đang học thạc sĩ ngành Văn hóa học đã chủ động liên hệ với mình, mong muốn trao đổi nhiều hơn để làm bài luận. Sau khi nghe trình bày của mình, cô rất hứng khởi và trao đổi thông tin liên lạc với mình để tiếp tục làm việc với nhau.
Giây phút đó khiến mình cảm thấy mình cũng khá thành công với việc chia sẻ về dân tộc mình với mọi người. Vì phần chia sẻ của mình đã thực sự gây tò mò và thúc đẩy mong muốn khám phá của những người yêu văn hóa. Điều đó khiến mình tin rằng: một nét đẹp văn hóa có thể chạm tới trái tim của những người không cùng một cộng đồng dân tộc, đó là lúc mà giá trị văn hóa thực sự được lan tỏa.
PV: Nếu dùng một thông điệp để gửi tới các bạn Gen Z khác cũng đang loay hoay tìm lại hoặc tự tin thể hiện “gốc rễ” văn hóa của mình, chị sẽ nói điều gì?
Ka My Nhã: Mình muốn bắt đầu bằng một câu nói của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: “Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, nói lên bản sắc của dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn…”.
Mình nghĩ đây không chỉ là một lời khẳng định về giá trị văn hóa mà còn là lời nhắc nhở đối với mỗi người, đặc biệt là thế hệ trẻ về trách nhiệm đối với cội nguồn của mình.
Với mình, có hai điều mình mong muốn gửi gắm đến các bạn trẻ. Đầu tiên, đó chính là phải yêu. Phải yêu văn hóa mình thì mới có thể chia sẻ, giới thiệu đến với người khác. Phải yêu thì mình mới có sự thôi thúc, mong muốn tìm hiểu trước các giá trị văn hóa của dân tộc. Phải yêu thì mình mới không còn cảm giác tự ti về nguồn gốc dân tộc, không còn sợ hãi trước những lời nói gièm pha.
Thứ hai, hãy hành động vì văn hóa. Tình yêu chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó được chuyển hóa thành hành động. Chúng ta không nhất thiết phải làm gì quá lớn lao, mà có thể bắt đầu từ việc mặc một bộ trang phục truyền thống, hay học một điệu múa, hát một bài hát, tìm hiểu về tiếng nói dân tộc mình. Hoặc mỗi người cũng có thể chọn một cách lan tỏa khác nhau như: người thì dùng âm nhạc, người thì dùng thời trang, người thì dùng nghệ thuật, người thì dùng mạng xã hội. Miễn là mỗi chúng ta đều có ý thức gìn giữ và có sự hiểu biết và dành cho văn hóa dân tộc một tình yêu thương thì đều có thể trở thành người kể chuyện văn hóa.
Mình mong các bạn cũng đừng ngại thể hiện cội nguồn của mình, đừng nghĩ rằng những giá trị truyền thống là cũ kỹ hay không hợp với thời đại. Mình là Gen Z mà, mình vẫn cứ tự tin hội nhập nhưng vẫn phải giữ được cho mình những bản sắc riêng. Bởi vì, dù cho chúng ta sau này có đi đến đâu, bản sắc văn hóa vẫn là thứ hun đúc nên chính tâm hồn của mỗi chúng ta.
PV: Cảm ơn chị về những chia sẻ!


