Ngày Quốc tế Nam giới (19/11): Im lặng có phải là mạnh mẽ?
(Sóng trẻ) - “Đàn ông phải mạnh mẽ”, “đàn ông không được khóc”,... Những câu nói quen thuộc ấy theo nhiều người đàn ông từ thuở ấu thơ đến khi trưởng thành. Để rồi khi thất bại, đổ vỡ hay bế tắc ập đến, họ chọn cách lặng lẽ chịu đựng.
Giữa năm 2026, sau khi mất việc, anh P.T.H. (ngoài 40 tuổi) vẫn duy trì thói quen dậy đúng giờ, mặc quần áo và ra khỏi nhà mỗi sáng. Thay vì đến công ty, anh dành thời gian ngồi ở quán cà phê gửi hồ sơ tuyển dụng hoặc gặp gỡ người quen để tìm kiếm cơ hội mới. Suốt gần hai tháng, vợ anh không hề biết chồng đã thất nghiệp. Có những ngày không nhận được phản hồi tuyển dụng nào, anh vẫn trở về nhà, trò chuyện với vợ như thường lệ.
“Thực ra, việc giữ mọi thứ như bình thường rất mệt”, anh H. nhớ lại.
Đằng sau sự im lặng ấy là nỗi lo về công việc, tiền bạc và áp lực phải làm tròn trách nhiệm của một người chồng, người cha. Với anh, thừa nhận bản thân đang gặp khó khăn đồng nghĩa với việc phải đối diện với hình ảnh một người đàn ông không còn đủ khả năng lo liệu mọi thứ như trước.
“Con trai mà khóc à?”
Anh T.S. (24 tuổi), lập trình viên tại một công ty công nghệ thông tin, vẫn nhớ kỷ niệm từ năm học lớp 6. Trong buổi đá bóng ở trường, S. bị ngã đau chân. Khi bố đến đón, thấy con vừa đi tập tễnh vừa khóc, ông nói: “Con trai có tí đau mà cũng khóc à? Mạnh mẽ lên chứ”.
Sau đó, bố vẫn đưa anh đi kiểm tra chân. S. hiểu lời nhắc nhở xuất phát từ mong muốn con trai trở nên cứng cáp hơn, nhưng câu nói ấy lại là điều khiến anh nhớ lâu nhất.
“Mình không cho rằng gia đình bắt mình phải che giấu cảm xúc. Nhưng những câu nói lặp lại từ nhỏ khiến mình mặc định rằng một người con trai trưởng thành nên biết tự chịu đựng”, S. chia sẻ.
Quan niệm ấy còn được củng cố bởi bạn bè. Thời đại học, một người bạn nam trong nhóm từng buồn vì chuyện tình cảm. Khi người này chia sẻ, vài thành viên trêu chọc rằng “Có mỗi chuyện chia tay mà cũng suy sụp”, rồi khuyên nên mạnh mẽ lên, tìm người khác là xong. Những lời đùa khiến S. ngại kể chuyện tình cảm của mình vì sợ bị đánh giá là yếu đuối, thiếu bản lĩnh.
Theo ThS. Đỗ Đức Long, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, những quan niệm về nam tính được hình thành qua quá trình xã hội hóa giới, từ gia đình, nhà trường đến kỳ vọng về sự thành đạt khi trưởng thành. Dần dần, nam giới tiếp nhận chúng thành tiêu chuẩn để tự đánh giá bản thân, điều mà xã hội học gọi là nội tâm hóa chuẩn mực xã hội. “Khi một người liên tục được giáo dục rằng đàn ông phải thành công, mạnh mẽ và không được bộc lộ sự yếu đuối, họ có thể tự xem việc không đáp ứng những kỳ vọng đó là biểu hiện của thất bại”, ThS Đỗ Đức Long phân tích. Đó cũng là điều anh H. từng trải qua.
Những nỗi lo không nói thành lời
Trước khi mất việc, anh H. có công việc ổn định tại một doanh nghiệp. Sau đổ vỡ hôn nhân, anh xây dựng gia đình mới và vẫn chăm lo cho con trai. Khi công ty cắt giảm nhân sự, anh từng tin kinh nghiệm và những mối quan hệ tích lũy được sẽ giúp mình sớm tìm được công việc mới. Tuy nhiên, các vị trí phù hợp không có nhiều, trong khi một số doanh nghiệp đề nghị mức thu nhập thấp hơn đáng kể so với trước.
Sau hơn một tháng tìm việc không thành, anh bắt đầu lo lắng khi tiền tiết kiệm liên tục giảm. Anh không muốn chia sẻ với gia đình, chỉ nói với vợ rằng công ty đang có nhiều thay đổi. Dù vợ có công việc riêng, tự chủ về kinh tế và chưa từng đặt ra yêu cầu về thu nhập, anh vẫn tự mặc định mình phải đảm nhận vai trò trụ cột, có khả năng gánh vác những khoản chi lớn trong nhà.
“Tôi biết thất nghiệp không có nghĩa là một người đàn ông thất bại. Nếu người khác gặp chuyện tương tự, có lẽ chính tôi cũng sẽ khuyên họ đừng tự trách bản thân. Nhưng khi chuyện xảy ra với mình, tôi lại không nghĩ được như vậy”, anh H. bộc bạch.
Với con trai, anh tiếp tục hỗ trợ chuyện học hành nhưng không muốn con biết tình hình của bố. Anh sợ việc thừa nhận mình mất việc sẽ khiến con phải lo lắng.
Cái giá của vẻ ngoài “vẫn ổn”
Trong gần hai tháng thất nghiệp, anh H. bắt đầu mất ngủ thường xuyên. Có những đêm, anh nằm đến 2–3 giờ sáng vẫn không thể chợp mắt, liên tục nghĩ đến công việc và các khoản tiền phải chi trả. Ban ngày, anh kiểm tra điện thoại nhiều lần để chờ phản hồi từ các nhà tuyển dụng.
Tâm trạng thất thường khiến anh dễ cáu gắt vì những chuyện nhỏ. Có lần, hai vợ chồng tranh luận khi vợ đề nghị sửa chữa một số đồ đạc trong nhà. Anh phản ứng gay gắt vì cho rằng chưa cần thiết phải tiêu tiền. Không biết chồng đã mất việc, vợ anh không hiểu vì sao anh trở nên khó chịu. Trong thời gian ấy, anh cũng thường lấy lý do bận rộn để từ chối những cuộc gặp với con trai.
Với S., việc không chia sẻ khiến anh trải qua cảm giác cô đơn ngay cả khi vẫn có bạn bè xung quanh. Sau khi chia tay khoảng một tháng, anh từng có một cuối tuần gần như không ra khỏi phòng. Bạn bè rủ đi chơi, anh đều từ chối với lý do bận công việc.
“Một mặt, mình mong có ai đó hỏi han; mặt khác, khi bạn bè thực sự hỏi thì mình lại nói không có chuyện gì”, S. kể.
Mất ngủ, cáu gắt, khó tập trung cũng nằm trong những triệu chứng Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH) liệt kê ở nam giới. Báo cáo năm 2020 của WHO khu vực châu Âu chỉ ra 3 rào cản gắn với chuẩn mực nam tính khiến nam giới ngại tìm kiếm hỗ trợ: muốn tự lo liệu mọi việc, khó bộc lộ cảm xúc và luôn phải kiểm soát bản thân. Một nghiên cứu tổng quan 82 công trình đăng trên Journal of Mental Health năm 2025 cũng ghi nhận 69 nghiên cứu (84%) cho thấy mối liên hệ giữa ít nhất một khía cạnh của khuôn mẫu nam tính và xu hướng ít tìm kiếm hỗ trợ tâm lý.

Những kết quả này cho thấy sự im lặng không đơn thuần là lựa chọn cá nhân mà còn chịu ảnh hưởng từ kỳ vọng xã hội về nam tính. Tuy nhiên, mất ngủ, cáu gắt hay khó tập trung không đồng nghĩa với việc một người mắc rối loạn tâm thần. Điều đáng lưu tâm ở anh H. và S. là những khó khăn kéo dài đã ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt và các mối quan hệ, trong khi người thân, bạn bè không hiểu rõ nguyên nhân.
Câu chuyện của S. phần nào phản ánh sự giằng co giữa những quan niệm nam tính truyền thống và cách nhìn nhận mới của người trẻ. Theo ThS. Đỗ Đức Long, nam giới trẻ hôm nay đứng giữa hai kỳ vọng: được khuyến khích chia sẻ, thấu hiểu nhưng vẫn phải đáp ứng những chuẩn mực cũ về thu nhập, địa vị và vai trò trụ cột.
“Một xã hội thực sự tiến bộ không phải là xã hội buộc nam giới từ bỏ sự mạnh mẽ, mà là xã hội cho phép họ được mạnh mẽ theo nhiều cách khác nhau, kể cả khi họ dám thừa nhận mình đang gặp khó khăn”, ThS. Đỗ Đức Long nhấn mạnh.
Những câu chuyện trên cho thấy, phía sau hình ảnh mạnh mẽ thường được kỳ vọng ở nam giới có thể là những áp lực ít được bộc lộ. Khi các chuẩn mực về nam tính vẫn ảnh hưởng đến cách mỗi người nhìn nhận bản thân, việc chia sẻ khó khăn vẫn là điều không dễ dàng với nhiều người đàn ông.


