Lời giải nào cho bài toán “rác chồng rác” tại Xà Cầu? - Kỳ 3

(Sóng Trẻ) - Phía sau những con số lợi nhuận từ nghề tái chế tại Xà Cầu là cái giá quá đắt về môi trường với khói bụi mịt mù và những dòng kênh đen đặc. Câu hỏi về tương lai của làng nghề này trở nên nhức nhối hơn bao giờ hết. Câu trả lời không chỉ nằm ở ý thức người dân mà còn ở những chiến lược bài bản từ các chuyên gia đầu ngành. 

Rác thải nhựa chất thành đống tại thôn Xà Cầu.
Rác thải nhựa chất thành đống tại thôn Xà Cầu.

Trên thực tế, những vấn đề ô nhiễm tại Xà Cầu thời gian qua vẫn chưa giải quyết triệt để. Khi sức chịu đựng của môi trường đã kiệt quệ và sức khỏe người dân bị đe dọa trực tiếp, việc duy trì mô hình tái chế tự phát như hiện tại không còn là lựa chọn khả thi.

Xà Cầu đang đứng trước một khúc quanh sinh tử: Hoặc là tiếp tục đánh đổi môi trường lấy kinh tế để rồi tự bức tử chính mình, hoặc phải thực hiện một cuộc cách mạng trong quy trình sản xuất. Tuy nhiên, để tách rời “sinh kế” khỏi “ô nhiễm” là một bài toán phức tạp, đòi hỏi những giải pháp quyết liệt hơn.

Lối thoát cho bài toán sinh kế và sinh mạng 

Trao đổi với chúng tôi, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thanh Ca - Giảng viên cao cấp khoa Môi trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã thẳng thắn bóc tách vấn đề rác thải tại đây.

Theo PGS.TS Vũ Thanh Ca, một thực tế đáng buồn là hiện nay nước ta chưa có một mô hình làng nghề tái chế chuẩn chỉ nào để Xà Cầu có thể học tập, nhằm vừa giữ được sinh kế vừa cứu lấy môi trường. Nghề băm, chặt và nấu nhựa thủ công tại đây đang đe dọa môi trường một cách khốc liệt nhất. Quá trình nung chảy nhựa phát tán vô số khí cực độc. 

Lời giải duy nhất là phải tái chế bằng lò nung hiện đại, khép kín, kèm hệ thống thu gom và màng lọc khí. Tuy nhiên, vị chuyên gia phân tích: “Chi phí rất tốn kém và sẽ làm giảm rất nhiều lợi nhuận của các hộ gia đình. Nhựa phế liệu thu gom về vốn dĩ dính đầy bùn đất, hóa chất bẩn. Việc băm, xay và rửa nhựa tiêu tốn hàng khối nước mỗi ngày. Dòng nước xả ra không chỉ đen đặc mà còn mang theo vi nhựa ngấm thẳng vào mạch nước ngầm”.

Giải pháp được PGS.TS Vũ Thanh Ca đưa ra là phải xây dựng cống thu gom nước thải riêng, dẫn về cơ sở xử lý tập trung trước khi xả ra môi trường. Nhưng khó khăn lại nằm ở sự đồng thuận. Cần tất cả các hộ dân chấp nhận trích một phần lợi nhuận để đóng góp xây dựng và vận hành trạm xử lý - một điều khoản “khó nhằn” khi thói quen làm ăn cá thể đã ăn sâu bám rễ.

PGS.TS Vũ Thanh Ca đưa ra những giải pháp lâu dài giúp xã Xà Cầu giải quyết “bài toán” rác thải. Ảnh: NVCC
PGS.TS Vũ Thanh Ca đưa ra những giải pháp lâu dài giúp xã Xà Cầu giải quyết “bài toán” rác thải. Ảnh: NVCC

Một vấn đề nhức nhối không kém khiến Xà Cầu luôn bốc mùi khét là cách xử lý lượng phế phẩm nhựa không thể tái chế tiếp. Chỉ ra những hạn chế của phương pháp mang đi đốt phát điện do để lại tro xỉ độc hại và hiệu quả kinh tế không cao, PGS.TS Vũ Thanh Ca đề xuất một hướng đi đột phá, hiện đang được các nước tiên tiến như Na Uy áp dụng và Việt Nam đang nghiên cứu triển khai: Đồng xử lý trong lò nung xi măng.

“Người ta sẽ sử dụng chất thải nhựa làm nhiên liệu đốt cho các lò luyện xi măng. Dưới nhiệt độ hàng ngàn độ C, khí độc bị triệt tiêu hoàn toàn. Đặc biệt, tro rác sau khi cháy sẽ biến luôn thành một thành phần cấu tạo nên xi măng, tuyệt đối không để lại chất thải thứ cấp. Đây là công nghệ tốt nhất có thể áp dụng.” - PGS.TS Vũ Thanh Ca nhận định.

Từ thực tế tại Xà Cầu, có thể khẳng định: Vấn nạn ô nhiễm nơi đây đã vượt quá năng lực kiểm soát của một mô hình tự quản cấp cơ sở. Khách quan nhìn nhận, làng nghề Xà Cầu đang đóng vai trò như một mắt xích quan trọng trong nền kinh tế tuần hoàn, giúp giảm tải hàng ngàn tấn rác thải cho khu vực. Tuy nhiên, sai lầm lớn nhất là họ đang dùng phương thức sản xuất thô sơ để tận thu, dẫn đến việc bức tử môi trường sống của chính mình.

Xà Cầu cần một cuộc “đại phẫu” tổng hợp và dài hơi

Để vừa phát triển kinh tế vừa giải quyết vấn đề môi trường, theo PGS. TS Vũ Thanh Ca cần có một giải pháp tổng hợp. Nếu có quỹ đất, giải pháp tốt nhất là di dời toàn bộ hoạt động tái chế thành một khu vực biệt lập, cách xa khu dân cư. Trong ngắn hạn, bắt buộc áp dụng các chế tài mạnh tay: Yêu cầu các hộ đấu nối nước thải về trạm xử lý chung và tuyệt đối cấm đốt rác phế phẩm. Rác thải không tái chế được phải tổ chức thu gom đưa về các nhà máy xi măng để áp dụng công nghệ đồng xử lý. Song song đó, cần có các chính sách hỗ trợ vốn vay để người dân đổi mới công nghệ.

PGS.TS Vũ Thanh Ca cảnh báo về vấn đề sức khoẻ. Ảnh: NVCC
PGS.TS Vũ Thanh Ca cảnh báo về vấn đề sức khoẻ. Ảnh: NVCC

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Với người dân Xà Cầu, bài toán đánh đổi giữa sinh kế trước mắt và rủi ro sinh mệnh đang ngày càng lộ rõ. Đúng như PGS.TS Vũ Thanh Ca đã cảnh báo: “Không có gì quý bằng sức khỏe và tính mạng con người, cho nên ta dứt khoát phải bỏ tiền ra đầu tư chứ không thể không làm gì mà mong khỏe mạnh được”. Việc tự nguyện đóng góp kinh phí cùng chính quyền xây dựng hệ thống xử lý tập trung là khoản đầu tư rẻ nhất để bảo vệ mạng sống cho gia đình và cộng đồng.

Làng nghề Xà Cầu đang đứng ở ngã rẽ: Chấp nhận tốn kém để “lột xác” thành một trung tâm tái chế bài bản; hay tiếp tục nhắm mắt làm ngơ để rồi tự đẩy mình vào ngõ cụt với vô vàn nguy cơ bệnh tật. Quyền quyết định và hành động nằm trong tay chính những con người đang hằng ngày hít thở bầu không khí nơi đây.

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN