Người trẻ đưa quan họ vào ngày trọng đại
(Sóng trẻ) - Không còn bó hẹp trong canh hát truyền thống hay những sân khấu biểu diễn chuyên nghiệp, dân ca quan họ đang xuất hiện trong tiệc cưới của một số cặp đôi trẻ.
Trong không gian tiệc cưới vốn quen thuộc với những bản nhạc trẻ sôi động, tiếng hát quan họ cất lên tạo nên một sắc thái khác biệt. Những câu hát mượt mà, cách hát đối đáp cùng trang phục truyền thống của liền anh, liền chị khiến ngày vui của đôi trẻ mang thêm màu sắc văn hóa. Với một số cặp đôi, đưa quan họ vào lễ cưới không chỉ là lựa chọn tiết mục biểu diễn mà còn là cách lưu giữ dấu ấn quê hương trong một sự kiện quan trọng của cuộc đời.
Khi quan họ trở thành một phần của ngày vui
Với những nghệ sĩ gắn bó với quan họ, việc được mời biểu diễn trong tiệc cưới là một cơ hội để làn điệu truyền thống bước ra khỏi không gian quen thuộc. Thay vì chỉ gặp gỡ khán giả tại hội làng, liên hoan hay chương trình nghệ thuật, người nghệ sĩ có dịp đưa tiếng hát đến gần hơn với những gia đình và nhóm công chúng trẻ.
Nghệ sĩ Trọng Hiếu cho rằng, quan họ xuất hiện trong tiệc cưới là một tín hiệu tích cực, bởi điều đó cho thấy người trẻ vẫn dành sự quan tâm cho nghệ thuật truyền thống. Theo anh, mỗi không gian biểu diễn có đặc điểm riêng, đòi hỏi nghệ sĩ phải linh hoạt trong cách lựa chọn tiết mục, nhưng không vì thế mà tùy tiện thay đổi giá trị cốt lõi của làn điệu.
“Khi nhận lời biểu diễn trong một đám cưới, tôi thường quan tâm đến mong muốn của cô dâu, chú rể và không khí chung của buổi tiệc. Có những tiết mục phù hợp để mở đầu, chúc phúc, cũng có những bài có thể giao lưu cùng khách mời. Nhưng dù biểu diễn ở đâu, người nghệ sĩ vẫn phải giữ cách hát, lời ca và phong thái của quan họ. Mình có thể thay đổi cách tiếp cận khán giả, chứ không nên làm mất đi cái duyên vốn có của loại hình nghệ thuật này”, Trọng Hiếu chia sẻ.
Không gian tiệc cưới cũng đặt ra những yêu cầu khác với một canh hát truyền thống. Thời lượng biểu diễn thường được sắp xếp theo chương trình của gia đình; nghệ sĩ cần lựa chọn những làn điệu phù hợp, đồng thời biết cách kết nối với khách mời để tránh tạo cảm giác xa cách. Tuy nhiên, sự linh hoạt không đồng nghĩa với việc biến quan họ thành một tiết mục giải trí đơn thuần.
Theo Trọng Hiếu, điều quan trọng là người biểu diễn phải hiểu mình đang giới thiệu một loại hình nghệ thuật có những quy tắc và giá trị riêng. Từ cách phát âm, nhả chữ, luyến láy đến phong thái giao tiếp, những yếu tố làm nên nét duyên của người quan họ cần được tôn trọng. Khi khán giả cảm nhận được cái hay của làn điệu, sự tò mò ban đầu mới có thể trở thành tình yêu lâu dài với di sản.
Từ lựa chọn cá nhân đến cách người trẻ tiếp cận di sản
Với cô dâu Phương Nhung, việc đưa quan họ vào ngày cưới trước hết xuất phát từ mong muốn tạo nên một kỷ niệm khác biệt. Thay vì để buổi tiệc chỉ xoay quanh những tiết mục quen thuộc, cô muốn có một khoảng thời gian mang màu sắc truyền thống, để ngày trọng đại không chỉ là dịp gặp gỡ mà còn lưu lại một dấu ấn riêng của hai gia đình.
“Ban đầu, mình chỉ nghĩ đơn giản là muốn đám cưới có một tiết mục thật đặc biệt. Nhạc trẻ thì đám cưới nào cũng có, còn quan họ nghe vừa nhẹ nhàng, vừa có nét duyên riêng. Mình nghĩ khi khách mời nghe những câu hát quen thuộc, không khí sẽ khác đi một chút. Với cả, đây cũng là dịp để mọi người trong gia đình cùng thưởng thức một loại hình nghệ thuật truyền thống chứ không chỉ ngồi ăn tiệc và nghe nhạc”, Phương Nhung chia sẻ.
Cô dâu cho biết, việc lựa chọn tiết mục cũng cần cân nhắc để phù hợp với không khí buổi lễ và sở thích của các thành viên trong gia đình. Điều cô mong muốn không phải là biến đám cưới thành một chương trình biểu diễn quan họ, mà là để tiếng hát truyền thống xuất hiện tự nhiên trong ngày vui, tạo nên một điểm nhấn vừa đủ để khách mời nhớ đến.
“Mình cũng hơi lo là một số bạn trẻ sẽ thấy quan họ không hợp với không khí đám cưới hiện đại. Nhưng khi nghĩ lại, mình thấy đám cưới là ngày của hai người và gia đình, nên mình muốn chọn những gì bản thân thật sự yêu thích. Nếu mọi người thấy hay, thấy vui và có thêm một chút tò mò về quan họ thì như vậy đã là điều đáng quý rồi”, Phương Nhung nói.
Từ lựa chọn của những cặp đôi như Phương Nhung, có thể thấy di sản không nhất thiết chỉ hiện diện trong những không gian được định danh là văn hóa. Khi được đặt trong một sự kiện đời thường, quan họ có cơ hội tiếp xúc với những người vốn ít có điều kiện thưởng thức loại hình nghệ thuật này. Một vị khách có thể lần đầu nghe trọn vẹn một làn điệu, một người trẻ có thể tò mò tìm hiểu về cách hát đối đáp hay ý nghĩa của những câu ca.
Tuy vậy, đưa quan họ vào tiệc cưới cũng cần tránh cách tiếp cận chạy theo sự mới lạ. Nếu chỉ lựa chọn trang phục truyền thống làm yếu tố trang trí, sử dụng làn điệu như phần âm thanh tạo không khí mà thiếu sự hiểu biết về nội dung và cách thể hiện, giá trị di sản có thể bị giản lược thành một hình thức trình diễn mang tính minh họa.
Quan họ đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2009. Giá trị của loại hình nghệ thuật này không chỉ nằm ở những làn điệu mượt mà, mà còn được thể hiện qua lối hát đối đáp, cách ứng xử và tinh thần giao duyên, trọng tình của người Kinh Bắc. Bởi vậy, mỗi lần xuất hiện trong một không gian mới, việc giữ được những đặc trưng ấy vẫn là điều cần được đặt lên hàng đầu.
Đưa quan họ vào ngày cưới có thể chỉ bắt đầu từ mong muốn tạo dấu ấn riêng của một cặp đôi. Nhưng nếu được thực hiện bằng sự trân trọng, lựa chọn ấy còn mở ra cơ hội để di sản hiện diện gần hơn trong đời sống hôm nay. Bởi sức sống của nghệ thuật truyền thống không chỉ được đo bằng số lần xuất hiện trên sân khấu, mà còn ở việc những làn điệu ấy có tiếp tục được đón nhận, yêu mến và trao truyền trong những khoảnh khắc bình dị của cuộc sống.


