Nghệ thuật kể chuyện đa nền tảng: Sức hút từ những siêu phẩm báo chí dài kỳ

(Sóng trẻ) - Trong dòng chảy thông tin nhanh và liên tục, những tác phẩm báo chí dài kỳ vẫn có chỗ đứng riêng nhờ khả năng đưa công chúng đi sâu vào câu chuyện bằng nhiều hình thức thể hiện. Từ chữ viết, hình ảnh, âm thanh đến video, đồ họa tương tác và dữ liệu, Multimedia Storytelling đang mở rộng giới hạn của báo chí số, biến trải nghiệm đọc thành hành trình khám phá thông tin.

Khi một câu chuyện không còn được kể bằng riêng con chữ

Một bài báo về biến đổi khí hậu có thể bắt đầu bằng hình ảnh một vùng đất đang chìm trong nước, tiếp nối bằng lời kể của người dân, bản đồ thể hiện mức độ ngập, dữ liệu về nhiệt độ và lượng mưa, rồi kết thúc bằng video ghi lại những thay đổi của cảnh quan. Thay vì tiếp nhận thông tin theo một chiều, độc giả được dẫn dắt qua nhiều lớp nội dung, tự quan sát và kết nối các dữ kiện để hiểu rõ hơn vấn đề.

Đó là cách thức vận hành của Multimedia Storytelling - nghệ thuật kể chuyện bằng nhiều phương tiện truyền thông. Trong báo chí hiện đại, hình thức này thường được thể hiện qua các sản phẩm long-form, eMagazine, Mega Story hoặc các gói tin đa phương tiện. Mỗi tòa soạn có thể sử dụng tên gọi khác nhau, nhưng điểm chung là tổ chức nội dung chuyên sâu, kết hợp nhiều định dạng để tạo thành một câu chuyện thống nhất.

Theo bài nghiên cứu đăng trên Tạp chí Thông tin và Truyền thông, số 4/2025, long-form được nhận diện là dạng tác phẩm báo chí trực tuyến có dung lượng lớn, nội dung chuyên sâu, gắn với kỹ thuật kể chuyện và tích hợp các yếu tố đa phương tiện như hình ảnh, video, âm thanh, đồ họa, bản đồ, dữ liệu và tương tác.

Điều đó cho thấy một sản phẩm đa phương tiện không đơn thuần là bài viết dài được bổ sung thêm hình ảnh hay video. Bản chất của nó nằm ở cách tổ chức câu chuyện: mỗi phương tiện được lựa chọn để thực hiện một chức năng riêng, cùng bổ trợ cho thông điệp chung.

“Snow Fall: The Avalanche at Tunnel Creek” của The New York Times kết hợp văn bản, hình ảnh, video và đồ họa chuyển động để tái hiện diễn biến một vụ lở tuyết. Ảnh minh họa giao diện tác phẩm. 
“Snow Fall: The Avalanche at Tunnel Creek” của The New York Times kết hợp văn bản, hình ảnh, video và đồ họa chuyển động để tái hiện diễn biến một vụ lở tuyết. Ảnh minh họa giao diện tác phẩm. 

“Snow Fall” và dấu mốc của báo chí kể chuyện đa phương tiện

Một trong những tác phẩm tiêu biểu thường được nhắc đến khi nói về Multimedia Storytelling là Snow Fall: The Avalanche at Tunnel Creek của nhà báo John Branch, đăng trên The New York Times ngày 20/12/2012.

Tác phẩm kể lại vụ lở tuyết tại Tunnel Creek, bang Washington, Mỹ, vào tháng 2/2012, khiến ba vận động viên trượt tuyết thiệt mạng. Thay vì trình bày sự kiện theo cấu trúc tin tức thông thường, tác giả chia câu chuyện thành sáu phần, kết hợp văn bản với ảnh, video, âm thanh, bản đồ địa hình và đồ họa mô phỏng.

Điểm nổi bật của Snow Fall không chỉ nằm ở số lượng định dạng được sử dụng mà còn ở cách chúng hòa vào mạch kể. Khi độc giả cuộn trang, các lớp hình ảnh và đồ họa lần lượt xuất hiện tại những điểm cần thiết, giúp hình dung địa hình, diễn biến và mức độ nguy hiểm của vụ tai nạn.

Nghiên cứu của Kobie Van Krieken, công bố năm 2018 trên tạp chí Information, phân tích Snow Fall dưới góc độ kỹ thuật kể chuyện đa phương tiện. Nghiên cứu chỉ ra rằng tác phẩm sử dụng sự kết hợp giữa văn bản, hình ảnh, video và đồ họa để tái dựng bối cảnh, diễn biến sự kiện và góc nhìn của các nhân vật, qua đó tăng cảm giác nhập vai của độc giả.

Năm 2013, Snow Fall giành giải Pulitzer ở hạng mục Feature Writing. Hội đồng Pulitzer đánh giá cao cách kể chuyện giàu sức gợi, tính nguyên bản và khả năng tích hợp các yếu tố đa phương tiện của tác phẩm.

Thành công của Snow Fall cho thấy công nghệ không nhất thiết làm giảm vai trò của báo chí dài kỳ. Ngược lại, khi được sử dụng có chủ đích, công nghệ có thể mở rộng khả năng kể chuyện, giúp những vấn đề phức tạp trở nên trực quan và dễ tiếp cận hơn.

Từ thế giới đến Việt Nam: Long-form, eMagazine và Mega Story

Tại Việt Nam, báo chí đa phương tiện đã có bước phát triển rõ nét cùng quá trình chuyển đổi số của các cơ quan báo chí. Nhiều tòa soạn đầu tư sản xuất các sản phẩm chuyên sâu với tên gọi như Long-form, eMagazine hay Mega Story, tạo thêm không gian thể hiện cho những đề tài cần nhiều dữ liệu, nhân vật và góc nhìn.

VietnamPlus là một trong những đơn vị sớm phát triển dạng thức Mega Story. Tác phẩm “Xạ thủ Hoàng Xuân Vinh: Đường tới vinh quang” năm 2016 là một ví dụ về việc sử dụng hình thức kể chuyện dài kết hợp nhiều yếu tố đa phương tiện để tái hiện hành trình thể thao. Sau đó, nhiều cơ quan báo chí như VnExpress, Thanh Niên, Tuổi Trẻ và VietnamNet cũng phát triển các sản phẩm báo chí có hình thức thể hiện tương tự.

Đáng chú ý, VietnamPlus tiếp tục xác định việc kết hợp văn bản, ảnh, video, đồ họa tương tác và dữ liệu là một hướng phát triển trong sản xuất nội dung chất lượng cao. Tổng Biên tập Trần Tiến Duẩn cho biết định hướng của tòa soạn không phải chạy theo một công nghệ cụ thể, mà là tìm kiếm những phương thức kể chuyện mới, cách tiếp cận sáng tạo hơn đối với nội dung báo chí.

Nhận định này gợi ra một nguyên tắc quan trọng: công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi phục vụ câu chuyện. Một bản đồ tương tác có thể giúp độc giả hiểu sự phân bố của một hiện tượng; video có thể ghi lại diễn biến mà chữ viết khó truyền tải; âm thanh có thể tái hiện không gian và cảm xúc của nhân vật. Ngược lại, nếu các yếu tố đa phương tiện chỉ được đưa vào để tạo hiệu ứng thị giác, sản phẩm dễ trở nên rườm rà, làm gián đoạn trải nghiệm đọc.

Các sản phẩm Mega Story của VietnamPlus kết hợp văn bản, ảnh, video và đồ họa để mở rộng cách tiếp cận những chủ đề chuyên sâu. Ảnh minh họa giao diện sản phẩm. 
Các sản phẩm Mega Story của VietnamPlus kết hợp văn bản, ảnh, video và đồ họa để mở rộng cách tiếp cận những chủ đề chuyên sâu. Ảnh minh họa giao diện sản phẩm. 

Nghệ thuật kể chuyện nằm ở cách phối hợp các phương tiện

Một tác phẩm Multimedia Storytelling hiệu quả thường bắt đầu từ câu hỏi: câu chuyện cần được kể như thế nào để độc giả hiểu rõ nhất? Từ đó, phóng viên và nhóm sản xuất mới lựa chọn phương tiện thể hiện phù hợp.

Văn bản vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc dẫn dắt, phân tích và kết nối các dữ kiện. Hình ảnh giúp ghi lại nhân vật, không gian và những chi tiết có giá trị thông tin. Video tái hiện hành động, diễn biến hoặc lời kể trực tiếp. Âm thanh tạo cảm nhận về bối cảnh, giọng nói và nhịp điệu. Trong khi đó, đồ họa, bản đồ và dữ liệu tương tác giúp giải thích những vấn đề có cấu trúc phức tạp.

Nhà báo Trần Ngọc Long, Trưởng phòng Truyền thông Đa phương tiện của Báo điện tử Dân trí, trong bài viết “Báo chí kể chuyện đa phương tiện trong thời đại số” đăng tháng 6/2025, nhấn mạnh rằng kể chuyện đa phương tiện không đơn thuần là gắn thêm ảnh hay nhúng video vào bài viết. Đó là quá trình tái cấu trúc cách tiếp cận và truyền tải thông tin để câu chuyện trở nên sống động, đa chiều hơn.

Để làm được điều đó, người làm báo cần xác định rõ vai trò của từng thành phần. Nếu văn bản đã giải thích đầy đủ một dữ kiện, việc lặp lại nguyên nội dung ấy trong đồ họa có thể gây thừa. Nếu video chỉ minh họa lại những gì ảnh và chữ đã thể hiện, nó chưa tạo thêm giá trị. Ngược lại, khi mỗi phương tiện cung cấp một lớp thông tin khác nhau, độc giả sẽ có trải nghiệm liền mạch và giàu chiều sâu.

Đằng sau một siêu phẩm là quá trình sản xuất tập thể

Khác với bài báo thông thường, một sản phẩm đa phương tiện dài kỳ thường đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều vị trí: phóng viên, biên tập viên, quay phim, nhiếp ảnh, thiết kế đồ họa, kỹ thuật lập trình và quản trị nội dung.

Quá trình sản xuất thường bắt đầu bằng việc lựa chọn đề tài có đủ chiều sâu, khả năng khai thác nhân vật, dữ liệu và hình ảnh. Sau đó, nhóm thực hiện xây dựng cấu trúc câu chuyện, xác định tuyến nhân vật, lập kế hoạch tác nghiệp và dự kiến các định dạng đa phương tiện cần thiết.

Một bài viết có thể được hoàn thiện trước, nhưng hình ảnh, video và đồ họa không nên chỉ được bổ sung ở công đoạn cuối. Chúng cần được tính toán ngay từ khi xây dựng đề cương để bảo đảm sự thống nhất giữa nội dung và hình thức.

Kinh nghiệm sản xuất Snow Fall cũng cho thấy tầm quan trọng của sự phối hợp này. Trong bài phân tích về quá trình thực hiện tác phẩm, Poynter dẫn lời Steve Duenes, Giám đốc đồ họa của The New York Times, cho biết nhóm viết và nhóm đồ họa đã trao đổi liên tục trong quá trình triển khai để xác định vị trí phù hợp cho các yếu tố đa phương tiện. Các thành phần hình ảnh, đồ họa và văn bản được phát triển song song, thay vì chờ bài viết hoàn tất mới chuyển sang thiết kế.

Quá trình sản xuất báo chí đa phương tiện đòi hỏi sự phối hợp giữa phóng viên, biên tập viên, thiết kế và kỹ thuật. Đồ hoạ: Khánh Linh.
Quá trình sản xuất báo chí đa phương tiện đòi hỏi sự phối hợp giữa phóng viên, biên tập viên, thiết kế và kỹ thuật. Đồ hoạ: Khánh Linh.

Thách thức: Đầu tư lớn nhưng không phải câu chuyện nào cũng cần “đa phương tiện”

Dù mang lại nhiều lợi thế, Multimedia Storytelling cũng đặt ra không ít thách thức đối với các tòa soạn. Trước hết là chi phí và nguồn lực sản xuất. Một tác phẩm dài kỳ có thể cần nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần tác nghiệp, xử lý dữ liệu, dựng video và thiết kế tương tác. Điều này khiến không phải cơ quan báo chí nào cũng đủ điều kiện triển khai thường xuyên.

Bên cạnh đó, áp lực đổi mới hình thức có thể dẫn đến tình trạng chạy theo hiệu ứng. Một sản phẩm có giao diện đẹp, chuyển động bắt mắt nhưng thiếu thông tin mới, thiếu nhân vật hoặc không có phát hiện báo chí vẫn khó tạo ra giá trị lâu dài.

Thách thức khác nằm ở khả năng tiếp cận của độc giả. Các hiệu ứng đồ họa nặng, video tự động phát hoặc thiết kế không tối ưu cho thiết bị di động có thể làm giảm tốc độ tải trang và gây gián đoạn trải nghiệm. Tòa soạn vì thế cần cân bằng giữa tính thẩm mỹ, khả năng tương tác và sự thuận tiện.

Quan trọng hơn, kể chuyện đa phương tiện không thể thay thế các nguyên tắc cốt lõi của báo chí: tính chính xác, kiểm chứng thông tin, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm với nhân vật. Công nghệ mô phỏng, hình ảnh dựng hoặc dữ liệu trực quan cần được chú thích rõ ràng, tránh khiến độc giả nhầm lẫn giữa tư liệu thực tế và nội dung tái hiện.

Tương lai của báo chí dài kỳ: Kể chuyện sâu hơn, không chỉ trình bày đẹp hơn

Trong môi trường mà tin tức ngắn và nội dung mạng xã hội xuất hiện liên tục, báo chí dài kỳ có lợi thế ở khả năng giải thích những vấn đề phức tạp, đặt sự kiện trong bối cảnh và cung cấp góc nhìn đa chiều. Đây cũng là không gian để các tòa soạn khẳng định năng lực điều tra, phân tích và sáng tạo nội dung có giá trị lâu dài.

Sự phát triển của AI, dữ liệu lớn, thực tế ảo và thực tế tăng cường có thể tiếp tục mở rộng cách thức sản xuất tác phẩm đa phương tiện. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là chất lượng câu chuyện, khả năng phát hiện vấn đề và sự đầu tư nghiêm túc vào quá trình tác nghiệp.

Một siêu phẩm báo chí không được quyết định bởi số lượng video, hiệu ứng hay đồ họa xuất hiện trên màn hình. Giá trị của nó nằm ở câu chuyện có ý nghĩa, thông tin được kiểm chứng, nhân vật có chiều sâu và cách thể hiện giúp độc giả hiểu vấn đề tốt hơn.

Multimedia Storytelling vì thế không chỉ là một xu hướng trình bày nội dung trên báo điện tử. Đó là sự thay đổi trong tư duy làm báo: từ việc truyền tải thông tin sang tổ chức trải nghiệm tiếp nhận thông tin; từ một bài viết đơn tuyến sang câu chuyện có nhiều lớp tiếp cận. Khi công nghệ được đặt đúng vị trí, báo chí dài kỳ không chỉ giữ được sức hút mà còn có thêm cơ hội khẳng định vai trò của mình trong hệ sinh thái truyền thông số.

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN