Tranh Hàng Trống: Khi di sản bước ra khỏi không gian trưng bày
(Sóng trẻ) - Không chỉ được chiêm ngưỡng qua những tác phẩm trưng bày, tranh dân gian Hàng Trống đang được đưa đến gần công chúng bằng những hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Tại đình Nam Hương (Hà Nội), workshop “Tranh Hàng Trống: Cắt & Ghép” mở ra cơ hội để người tham gia trực tiếp tìm hiểu về dòng tranh truyền thống, đồng thời tự tay sáng tạo tác phẩm mang dấu ấn cá nhân cho riêng mình từ cảm hứng di sản.
Từ cảm hứng tranh dân gian đến sáng tạo cá nhân
Workshop “Tranh Hàng Trống: Cắt & Ghép” nằm trong khuôn khổ dự án “Chuyện Đình trong Phố” do nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn khởi xướng và giám tuyển. Dự án hướng đến việc tạo ra những cuộc đối thoại giữa nghệ thuật đương đại, di sản kiến trúc và tri thức nghề truyền thống đã góp phần làm nên Thăng Long - Kẻ Chợ.
Trong không gian đậm đà bản sắc văn hoá của Đình Nam Hương, tranh Hàng Trống không chỉ hiện diện thông qua những tác phẩm tranh truyền thống mà còn trở thành nguồn cảm hứng cho các hoạt động sáng tạo. Tại workshop “Tranh Hàng Trống: Cắt & Ghép”, người tham gia được trực tiếp tiếp cận với dòng tranh dân gian này thông qua việc thực hành vẽ màu nước trên giấy dó.
Lấy cảm hứng từ bốn bức tranh thuộc bộ tranh Tứ quý trong dòng tranh Hàng Trống, workshop đưa các chi tiết thực vật trong tác phẩm truyền thống trở thành chất liệu gợi mở cho người tham gia. Thay vì yêu cầu mọi người tái hiện một bức tranh theo khuôn mẫu có sẵn, hoạt động khuyến khích mỗi cá nhân tự lựa chọn màu sắc, cách thể hiện và sáng tạo hình ảnh tranh dân gian theo sở thích của mình.
Theo họa sĩ Hoài Giang, người trực tiếp hướng dẫn workshop, nội dung của hoạt động được thiết kế nhằm giúp người tham gia hiểu hơn về nội dung, lịch sử và kỹ thuật vẽ tranh Hàng Trống. “Thông qua việc tìm hiểu những chi tiết trong bộ tranh Tứ quý, người tham gia có thể tiếp cận các yếu tố tạo hình của dòng tranh dân gian, từ đó phát triển thành tác phẩm mang dấu ấn riêng của bản thân. Đội ngũ dự án mong muốn hoạt động này góp phần giúp mọi người thêm hiểu, thêm yêu hơn về dòng tranh dân gian này. Hơn thế nữa, các hoạ sĩ đều đề cao việc trân trọng nghệ thuật, đặc biệt là nghệ thuật dân gian và mong muốn truyền tải tinh thần này đến gần hơn với công chúng.”
Bên cạnh những bức tranh Hàng Trống truyền thống, Đình Nam Hương còn trưng bày nhiều sáng tác của các nghệ sĩ thuộc những thế hệ khác nhau lấy cảm hứng từ dòng tranh này. Sự hiện diện song song của tác phẩm truyền thống và những sáng tạo nghệ thuật mới cho thấy di sản có thể tiếp tục được diễn giải bằng nhiều ngôn ngữ nghệ thuật khác nhau.
Hiểu được giá trị di sản thông trải nghiệm thực hành
Một trong những điểm đáng chú ý của workshop là việc đưa người tham gia đến gần hơn với chất liệu và quá trình sáng tạo tranh. Với giấy dó và màu nước, mỗi người tham gia đều có thể tự do lựa chọn màu sắc, thể hiện các hình ảnh thực vật theo cách cảm nhận riêng.
Đối với họa sĩ Hoài Giang, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm không chỉ dừng lại ở mục đích giới thiệu một dòng tranh dân gian mà là giúp công chúng hiểu được giá trị của nghệ thuật truyền thống thông qua chính quá trình thực hành. Theo họa sĩ, khi trực tiếp bắt tay vào vẽ, người tham gia mới có thể cảm nhận rõ hơn sự vất vả, những yêu cầu kỹ thuật và độ khó trong quá trình tạo nên một tác phẩm. Từ trải nghiệm đó, công chúng có thêm cơ sở để trân trọng công sức của những người làm nghề cũng như giá trị được tích lũy trong từng bức tranh truyền thống.
Tham gia buổi workshop, Lê Ngọc Huyền, 22 tuổi, sinh sống tại Hà Nội cho biết: “Ban đầu mình cảm thấy khá tò mò về workshop bởi trước đó chưa có nhiều cơ hội trực tiếp trải nghiệm vẽ trên giấy dó. Trong quá trình thực hiện, việc được tự do lựa chọn màu sắc và thể hiện hình ảnh theo sở thích cá nhân dựa trên những giá trị truyền thống mang lại cho mình cảm giác thoải mái và giúp mình chủ động hơn trong quá trình sáng tạo. Chất liệu giấy dó cũng để lại cho mình những ấn tượng thú vị so với những loại giấy vẽ thông thường, bề mặt giấy có kết cấu và cảm giác tiếp xúc khác biệt, khiến mình cảm nhận rõ hơn được nét mộc mạc, gần gũi của một chất liệu gắn với nghệ thuật truyền thống”
Từ một trải nghiệm ban đầu xuất phát bởi sự tò mò, việc trực tiếp làm việc với giấy dó và tìm hiểu các họa tiết lấy cảm hứng từ tranh Hàng Trống đã mở ra một cách tiếp cận khác từ người tham gia đối với di sản. Người tham gia không chỉ quan sát tác phẩm hoàn chỉnh mà còn được tự mình khám phá chất liệu, màu sắc và trực tiếp tham gia quá trình sáng tạo.
Để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay
Workshop “Tranh Hàng Trống: Cắt & Ghép” là một trong những hoạt động thuộc dự án “Chuyện Đình trong Phố”. Bên cạnh các triển lãm tại 12 ngôi đình cổ trong khu phố cổ Hà Nội, dự án tổ chức 9 workshop, đưa nhiều loại hình nghệ thuật và tri thức nghề truyền thống đến gần công chúng thông qua hoạt động trải nghiệm. Các nội dung được triển khai đa dạng, từ sơn mài, tranh lụa, nhuộm khăn lụa tơ tằm đến in tranh mộc bản 12 con giáp và các hoạt động gắn với nghề làm quạt truyền thống. Mỗi workshop mở ra một cách tiếp cận riêng, song cùng hướng đến việc tạo cơ hội để công chúng trực tiếp gặp gỡ, tìm hiểu và thực hành những giá trị văn hóa được lưu giữ qua nhiều thế hệ.
Với tranh Hàng Trống, việc đưa các yếu tố tạo hình truyền thống vào hoạt động sáng tạo không đồng nghĩa với việc thay thế hay làm mất đi những giá trị nguyên bản. Ngược lại, đây có thể là một cách khơi gợi sự quan tâm, giúp công chúng hiểu thêm về lịch sử, kỹ thuật và giá trị thẩm mỹ của dòng tranh dân gian này.
Bảo tồn di sản không chỉ là lưu giữ những tác phẩm trong không gian trưng bày mà còn là tìm cách để các giá trị ấy tiếp tục được biết đến, được thực hành và được sáng tạo. Khi công chúng có cơ hội trực tiếp trải nghiệm, sáng tạo từ những cảm hứng truyền thống, khoảng cách giữa di sản và đời sống đương đại cũng được thu hẹp lại. Từ những cuộc gặp gỡ như vậy, tranh Hàng Trống đã có thêm cơ hội bước ra khỏi không gian trưng bày để tiếp tục hiện diện trong đời sống văn hóa hôm nay.


