Người đàn ông ngoài làng 10 năm giữ lửa gốm Phước Tích
(Sóng trẻ) - Không sinh ra ở Phước Tích, anh Nguyễn Thanh Bảo đã gắn bó với nghề gốm của làng hơn 10 năm. Từng phải góp nhặt vật liệu, tự xây rồi đập lò làm lại, anh vẫn quyết tâm theo nghề và mong có thêm người trẻ cùng giữ lửa.
Một tay đỡ món gốm còn thô, tay kia cầm dụng cụ nhỏ, anh Nguyễn Thanh Bảo cúi sát vào phần đất đang sửa. Đầu dụng cụ chạm vào vùng đất quanh những lỗ nhỏ trên thân sản phẩm. Để làm nên một sản phẩm gốm hoàn chỉnh, người thợ phải tính kỹ kích thước buồng đốt, ống khói, lỗ thông hơi, rồi lựa chọn củi, kiểm soát nhiệt độ và thời gian nung.
Để tiếp tục công việc ấy, có thời điểm anh Bảo phải tự xây lấy lò nung. Những chiếc lò xây lên rồi lại đập xuống đã trở thành một phần trong câu chuyện hơn 10 năm theo nghề của người thợ đến từ ngoài làng.
Những lần đập lò xây lại
Năm 2020, dịch Covid-19 khiến Phước Tích vắng khách du lịch. Anh Bảo kể, khách không còn, lò gốm cũng đóng cửa. Nhiều người quyết định chọn dừng lại, lúc ấy anh cũng trăn trở về công việc mình đã theo đuổi từ những ngày vừa học vừa làm. “Mình cũng trăn trở là mình có một cái nghề mà hoàn toàn có cơ hội phát triển, khả năng phát triển lớn, nhưng lại dừng lại”, anh nhớ lại.
Đứng trước những nỗi lo ấy, anh quyết định tiếp tục. Nhưng để làm lại, trước hết phải có một chiếc lò. Vật liệu để xây loại lò anh cần lại không có sẵn ở địa phương, dịch bệnh khiến anh cũng không thể ra Hà Nội nhập dụng cụ. Hơn nữa, nguồn kinh phí cũng không còn, vì vậy, anh đã phải đi xin, góp nhặt từng thứ rồi tự tay xây lò.
Khi chiếc lò đầu tiên được dựng lên, một khó khăn khác lại xuất hiện: anh chưa biết cách xây để nhiệt phân bố đều, để ngọn lửa đi đúng hướng. Lò không đạt nhiệt độ cần thiết, sản phẩm nung bị hỏng. Không từ bỏ, anh đập lò đi để xây lại. Lần thứ 2, thứ 3 vẫn chưa thành. Anh kể, việc đập đi, xây lại lặp lại 6-7 lần trước khi lò được hoàn thiện.
Từ chỗ thiếu vật liệu, thiếu dụng cụ đến khi phải xử lý nhiệt độ và đường đi của lửa, từng vướng mắc đều buộc anh tự mày mò. Có được vật liệu và dựng xong lò mới chỉ là bước đầu, để dùng được chiếc lò ấy, anh còn phải chấp nhận tháo bỏ công sức mình đã làm rồi bắt đầu lại.
Đến năm 2022, anh lập cơ sở riêng mang tên Gốm Phước Tích - Ô Lâu. Tấm bảng gỗ ghi tên cơ sở cũng do anh tự tay khắc chạm. Sau những lần xây lò chưa thành, anh đã có nơi để tiếp tục làm những sản phẩm gốm thủ công của mình.
Đến với Phước Tích bằng lòng yêu nghề
Trước khi tự gây dựng cơ sở, anh Bảo bén duyên với gốm qua một khóa học. Năm 2014, thời điểm mới ra trường, anh Bảo vấp phải những bấp bênh trong việc xác định nghề nghiệp. Anh vốn không phải con cháu của những dòng họ làm gốm lâu đời, cũng không có nghề được truyền sẵn trong gia đình.
Tình cờ, địa phương tổ chức chương trình học nghề truyền thống, chàng sinh viên sư phạm mỹ thuật khi ấy đã đăng ký tham gia. Trong quá trình vừa học vừa làm, anh dần nhận ra mình có đam mê với nghề gốm.
Ngôi làng anh tìm đến nằm bên sông Ô Lâu ở Huế, từng sống nhờ đất sét, củi và những lò nung. Từ nghề gốm, người dân dựng được những ngôi nhà rường bề thế. Những chiếc om đất của Phước Tích còn được đưa vào cung để nấu cơm cho vua triều Nguyễn, được gọi là om ngự.
Nhắc về lịch sử của gốm Phước Tích, ông Lê Trọng Diễn, chủ nhân bộ sưu tập gốm cổ tại làng, kể lại lệ làm om cung tiến. Theo lời ông, khi triều đình nhận đủ số lượng yêu cầu, những chiếc om cùng loại còn lại phải đập bỏ vì giữ lại sẽ bị coi là phạm thượng.
Đối với dân làng, nghề gốm từng nuôi sống nhiều thế hệ, nhưng cũng trải qua không ít lần khó khăn. Để khôi phục lại nghề, người làng từng phải ra Bắc, vào Nam học thêm nghề ở những nơi khác. Trong khi đó, những người thợ lớn tuổi dần qua đời, việc truyền lại kinh nghiệm làm gốm ở làng gặp khó.
“Làng Phước Tích tìm không ra người để làm gốm”, ông Diễn nói về khó khăn tìm người nối nghề. Bởi vậy, khi nhắc đến anh Bảo, ông ghi nhận: “Bây giờ có truyền lại được cho anh Bảo, mình thấy là giỏi”.
Từ một người đến học nghề, anh Bảo đã dành hơn 10 năm cho gốm Phước Tích. “Càng làm càng thấy yêu nghề”, anh nói. “Càng làm càng nên. Một cái nghề mà đã đi theo mình hơn 10 năm rồi đó”.
Mong thêm người giữ lửa
Có được lò nung và cơ sở riêng, anh Bảo vẫn phải đối diện với một khó khăn khác là tìm người muốn gắn bó lâu dài với gốm thủ công. Theo anh, nhiều người chưa hình dung rõ công việc làm gốm bài bản, cũng chưa nhìn thấy tương lai để lựa chọn theo nghề. “Họ khó định hướng được tương lai của nghề nên không mấy ai mặn mà theo đuổi. Cái khó của mình là ở chỗ đó”, anh chia sẻ.
Bản thân anh đã bắt đầu bằng một khóa học, rồi tiếp tục học trong lúc làm, kể cả qua những chiếc lò xây hỏng. Anh hiểu được những khó khăn khi theo đuổi nghề, vì vậy khi nói về người nối nghề, anh mong có thêm người trẻ xác định được hướng đi và giữ được sự kiên trì với dòng gốm thủ công này. Anh tin có người theo đuổi thì nghề vẫn có thể phát triển.
Nặn và sửa từng chi tiết để làm ra những chiếc ấm, chén màu nâu sẫm vẫn là công việc anh lựa chọn sau hơn 10 năm. Anh đã tìm được cách để chiếc lò của mình đỏ lửa. Điều anh còn chờ là có thêm người muốn học cách làm ra những món gốm ấy, rồi ở lại với nghề.


