Người làm truyền hình đang kể chuyện thời đại như thế nào?
(Sóng Trẻ) - Từ những ngày đầu truyền hình Việt Nam phát sóng với thiết bị thô sơ đến kỷ nguyên đa nền tảng, người làm truyền hình luôn đứng trước yêu cầu đổi mới cách kể chuyện. Hành trình của nhà báo Phan Ngọc Tiến, người gắn bó với VTV Cup và truyền hình thể thao, cho thấy truyền hình không chỉ ghi lại sự kiện mà còn góp phần tạo nên những giá trị văn hóa, xã hội.
Từ một giải đấu thể thao đến câu chuyện về sức lan tỏa
Năm 2004, Giải bóng chuyền nữ quốc tế VTV Cup lần đầu tiên được tổ chức tại Nam Định. Theo chia sẻ của nhà báo Phan Ngọc Tiến trong cuộc trò chuyện với VTV năm 2019, ý tưởng về giải đấu bắt nguồn từ trăn trở làm thế nào để đội tuyển bóng chuyền nữ Việt Nam có thêm cơ hội cọ xát quốc tế.
Từ một đề xuất ban đầu vào năm 2002, giải đấu chính thức ra đời sau quá trình chuẩn bị và phối hợp giữa Đài Truyền hình Việt Nam với Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam. Ngay mùa giải đầu tiên, nhà thi đấu tại Nam Định đã kín khán giả. Những vận động viên vốn chỉ được biết đến qua hình ảnh trên mặt báo bắt đầu trở thành gương mặt quen thuộc với người hâm mộ.
Nhìn lại hành trình ấy, điều đáng chú ý không chỉ là sự hình thành của một giải đấu truyền hình mà còn là cách một chương trình có thể tạo ra kết nối giữa vận động viên và công chúng. Tại VTV Cup, khán giả không đơn thuần theo dõi những pha bóng mà còn được chứng kiến sự trưởng thành của các tuyển thủ, cảm nhận không khí thi đấu và hình thành tình yêu với một môn thể thao.
Trong bài viết năm 2019, nhà báo Phan Ngọc Tiến kể lại những kỷ niệm về các mùa giải tại Nam Định, Vĩnh Phúc, TP.HCM và Đắk Lắk. Có những khán giả vượt hàng chục cây số để đến sân, có những nhà thi đấu không còn chỗ trống. Những chi tiết ấy cho thấy sức lan tỏa của truyền hình đôi khi được đo bằng những kết nối rất cụ thể ngoài màn hình.
Người làm truyền hình kể chuyện bằng hình ảnh và sự kết nối
Truyền hình Việt Nam đã trải qua nhiều thay đổi kể từ buổi phát sóng chương trình đầu tiên ngày 7/9/1970. Từ hai chiếc máy quay điện tử mang tên “Ngựa Trời”, những chương trình phát sóng trong điều kiện kỹ thuật còn hạn chế, truyền hình từng bước chuyển sang phát sóng màu, mở rộng hệ thống kênh và phát triển trên các nền tảng số.
Sự thay đổi về công nghệ cũng làm thay đổi cách người làm truyền hình kể chuyện. Nếu trước đây chương trình chủ yếu được truyền tải qua màn ảnh nhỏ và khung giờ phát sóng cố định, ngày nay nội dung có thể được sản xuất dưới nhiều hình thức: chương trình trực tiếp, bản tin, phóng sự, phim tài liệu, tọa đàm, video ngắn và các sản phẩm trên nền tảng số.
Tuy nhiên, dù phương thức thể hiện thay đổi, cốt lõi của một tác phẩm truyền hình vẫn nằm ở khả năng lựa chọn câu chuyện, tổ chức hình ảnh và truyền tải thông tin đến công chúng. Một khuôn hình có giá trị không chỉ bởi tính đẹp mắt mà còn bởi thông tin, cảm xúc và góc nhìn mà nó mang lại.
Quy trình sản xuất cũng đòi hỏi sự phối hợp của nhiều vị trí. Từ tìm hiểu đề tài, xây dựng kịch bản, khảo sát và ghi hình đến dựng phim, viết lời bình, biên tập và duyệt phát sóng, mỗi công đoạn đều góp phần tạo nên sản phẩm cuối cùng.
Khi truyền hình không chỉ phản ánh mà còn đồng hành cùng đời sống
Định hướng phát triển VTV6 được nhà báo Phan Ngọc Tiến chia sẻ trong cuộc trao đổi với Thời báo VTV tháng 6/2026 là một ví dụ về sự mở rộng vai trò của truyền hình. Theo ông, kênh thể thao không chỉ tập trung vào các giải đấu đỉnh cao mà còn hướng tới thể thao học đường, thể thao phong trào, thể thao dân tộc và những nội dung chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Ông cho biết VTV6 dự kiến có các chuyên mục hướng dẫn tập luyện theo từng nhóm tuổi, tư vấn dinh dưỡng, phòng tránh chấn thương và xây dựng lối sống lành mạnh với sự tham gia của chuyên gia y tế, dinh dưỡng và thể lực.
Từ câu chuyện VTV Cup đến định hướng của VTV6, có thể thấy người làm truyền hình ngày nay không chỉ đảm nhiệm việc đưa sự kiện lên sóng. Họ còn phải tìm ra những vấn đề có ý nghĩa với công chúng, kết nối thông tin với nhu cầu đời sống và tạo ra những chương trình có khả năng khuyến khích thay đổi tích cực.
Trong bối cảnh khán giả có nhiều lựa chọn tiếp nhận thông tin, truyền hình cũng phải cạnh tranh bằng chất lượng nội dung và khả năng thích ứng với thói quen xem mới. Nhưng công nghệ hay hình thức thể hiện không thể thay thế vai trò của người làm nghề: phát hiện câu chuyện, xác minh thông tin và lựa chọn cách kể có trách nhiệm.
Mỗi thời đại có một cách kể chuyện khác nhau. Từ những khuôn hình đen trắng đầu tiên đến các chương trình đa nền tảng hôm nay, hành trình của truyền hình Việt Nam vẫn được viết tiếp bởi những người đứng sau ống kính - những người không chỉ ghi lại thời đại mà còn góp phần giúp công chúng hiểu hơn về thời đại mình đang sống.


