Nhà báo thời AI - Kỳ 2: Sự thật không nằm trong những thuật toán

(Sóng Trẻ) - Trí tuệ nhân tạo có thể tổng hợp hàng triệu dữ liệu chỉ trong vài giây, nhưng các thuật toán lập trình sẵn không thể bóc tách được bản chất của sự việc. Giữa thời đại nhiễu loạn thông tin, đây là lúc những người làm báo khẳng định lại giá trị quan trọng của mình, bởi bản chất các vấn đề đời sống không nằm trong câu lệnh mà phải được phát hiện bằng thực tiễn trải nghiệm.

Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là AI tạo sinh đã tạo ra cơ hội phát triển cho nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực báo chí truyền thông. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI trong hoạt động báo chí đang ngày càng phổ biến và trở thành xu thế tất yếu của các tòa soạn trên thế giới và Việt Nam. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI trong báo chí đang đặt ra nhiều vấn đề về tính xác thực của thông tin. 

Vậy tiếng nói của hiện thực đời sống thực sự nằm trong tay ai?

Bản chất của trí tuệ nhân tạo tạo sinh là tổng hợp các dữ liệu dựa trên nguồn thông tin có sẵn trên các trang tin tức, nền tảng mạng xã hội,... Lượng thông tin khổng lồ, tràn lan trên không gian số có thể khiến AI trở thành một “hố đen” vì hấp thụ quá nhiều tin rác mà không có màng lọc phân biệt thật giả. Chia sẻ nỗi lo về thực trạng trên, nhà báo Trần Đức Nuôi nhấn mạnh: “AI làm biến hóa đi thông tin, nó làm theo cách của nó”.

Nhiều năm công tác trong lĩnh vực phát thanh, ông rất đề cao tính chân thực, chính xác của âm thanh, đặc biệt là âm thanh mang tính bản sắc và truyền thống dân tộc, thứ mà AI khó có thể sao chép và thể hiện chính xác. “Quan họ Bắc Ninh thường hát rõ lời, nền đúng, nẩy đúng, đúng cái chất của quan họ truyền thống. Cái người ta muốn là phải phát huy truyền thống đó phong phú thêm chứ không phải làm biến hóa đi. AI có thể tạo ra âm nhạc nhưng đó là sao chép, là biến hóa đi từ những giai điệu gốc của người nhạc sĩ.” - nhà báo Trần Đức Nuôi bày tỏ.

Nhà báo Trần Đức Nuôi tâm sự về những trải nghiệm suốt hơn 50 năm làm trong lĩnh vực phát thanh (Ảnh: Phương Thảo)
Nhà báo Trần Đức Nuôi tâm sự về những trải nghiệm suốt hơn 50 năm làm trong lĩnh vực phát thanh (Ảnh: Phương Thảo)

Ông cũng hài hước chia sẻ trải nghiệm khi trò chuyện với trí tuệ nhân tạo về chính tác phẩm của mình: “ Tôi hỏi AI bạn hiểu gì về chất bút ký của Vĩnh Trà? Nó nói đúng hết vì những cái đó báo chí chính thống đã đưa rồi, nó tập hợp trở lại”. “Tôi hỏi AI xem bạn thấy nét đẹp gì của nhà văn Nguyễn Đình Thi, cái gì sai của Nguyễn Đình Thi, nó nói “tuốt” một lượt. Nó chỉ trả lời chiều theo ý mình”.

Nhà báo Trần Đức Nuôi gửi gắm chiêm nghiệm về nghề báo trong tác phẩm bút ký của mình.  (Ảnh : Phương Thảo)
Nhà báo Trần Đức Nuôi gửi gắm chiêm nghiệm về nghề báo trong tác phẩm bút ký của mình.  (Ảnh : Phương Thảo)


AI không có khả năng đi thực tế, gặp gỡ nhân chứng hoặc xác minh thông tin. Nhà báo Trần Đức Nuôi nhận định cái “ghét” nhất của nghề báo là hai chữ “ bồi bút”, tức là nói sai sự thật, đi ngược lại với cộng đồng, với dân tộc mình. Công nghệ AI hiện nay rất dễ sa vào hiện tượng “bồi bút” vì thuật toán được thiết lập sẵn và xu hướng chiều theo ý muốn của người gõ câu lệnh. Hiện thực đời sống vì thế mà có nguy cơ bị cắt ghép, bóp méo, không còn là sự thật nữa.

Cùng vấn đề trên, dưới góc nhìn và đánh giá của một chuyên gia trong lĩnh vực ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất sản phẩm báo chí, TS Lương Đông Sơn - giảng viên  Học viện Báo chí và Tuyên truyền chia sẻ: “Hiện nay, do chưa có công cụ kiểm chứng 100% nội dung AI tạo ra, các cơ quan báo chí buộc phóng viên phải đi thực địa, tiếp cận hiện trường để lấy thông tin độc quyền, từ đó mới tạo ra những sản phẩm báo chí mang tính giá trị”. 

ThS Lương Đông Sơn là giảng viên tiên phong nghiên cứu về ứng dụng AI trong hoạt động báo chí - truyền thông tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền (Ảnh: NVCC)
ThS Lương Đông Sơn là giảng viên tiên phong nghiên cứu về ứng dụng AI trong hoạt động báo chí - truyền thông tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền (Ảnh: NVCC)


Ai điều hướng ai?

AI mang đến những cơ hội trước nay chưa từng có cho lĩnh vực báo chí bởi tốc độ xử lý dữ liệu nhanh chóng, nhưng đó cũng chính là mặt trái. Dữ liệu được nạp và xử lý chỉ trong vài giây là lỗ hổng cho những tin rác xâm nhập và đánh lừa người đọc nếu như không tỉnh táo xác minh, kiểm chứng với thông tin báo chí chính thống.

Sự phát triển và tham gia của trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí là một tất yếu của thời đại. Nhưng sự đi lên của công nghệ cũng đồng nghĩa đặt ra yêu cầu các nhà báo cũng phải tiến lên để thích ứng với thời đại số. Quan trọng hơn hết là chỉ đường cho AI đi đúng và phải chịu trách nhiệm pháp lý cho những thông tin báo chí có sự hỗ trợ của các công cụ AI. Về vấn đề trên, TS. Lương Đông Sơn chỉ rõ: “ Công cụ AI sẽ trở nên thông minh hơn từng ngày nhưng không thể chính xác tuyệt đối. Nếu phóng viên sử dụng AI tạo sinh nội dung, thì phải gắn nhãn cảnh báo rõ ràng ở nơi độc giả dễ nhìn thấy, công bố, khai báo minh bạch với độc giả rằng sản phẩm này có sự can thiệp của AI ở khâu nào.”

Sống trong thời đại công nghệ 4.0, độc giả hiện đại đã dần tiếp cận thông tin một cách cẩn trọng hơn. “Theo một số báo cáo, khoảng 50% công chúng vẫn e dè với các nội dung do AI tạo ra. Nếu báo chí gắn nhãn AI nhưng nội dung không có chiều sâu, công chúng sẽ bỏ qua. Do đó, báo chí phải minh bạch nhưng đồng thời phải tạo ra những sản phẩm chất lượng, có giá trị niềm tin cốt lõi để giữ chân độc giả.” - TS. Lương Đông Sơn nói.

ThS. Lương Đông Sơn tham gia thảo luận tại diễn đàn Khám phá thế mạnh của AI (Ảnh: NVCC)
ThS. Lương Đông Sơn tham gia thảo luận tại diễn đàn Khám phá thế mạnh của AI (Ảnh: NVCC)


Nhà báo phải làm gì để không bị công nghệ bỏ lại trên đường đua thông tin số?

Nửa thế kỷ từ mặt trận kháng chiến đến phòng kiểm thính của Đài Tiếng nói Việt Nam, nhà báo Trần Đức Nuôi đã chứng kiến từng bước chuyển mình của báo chí trong nước và quốc tế. Theo ông: “Trong một rừng rậm của AI như vậy, trong rừng rậm của mạng thông tin như thế, bản lĩnh cuộc sống và bản lĩnh nghề nghiệp là quan trọng nhất. Chính đạo đức của người làm báo là ở chỗ: Tôn trọng sự thật. Hai là phải sáng tạo, làm báo mà không phát hiện ra cái mới thì bài báo thật vô vị. Phải hết sức tỉnh táo để lựa chọn đi cho đúng, cần có tư duy phản biện - đặt câu hỏi, soi sáng các mặt của vấn đề để làm rõ chân dung sự thật, làm nổi bật nội hàm sâu xa của nó. Đặc biệt phải nghiêm túc tuân thủ pháp luật của Nhà nước và nói tiếng nói của dân, đó mới là nhà báo.” - nhà báo Trần Đức Nuôi nhấn mạnh.

TS. Lương Đông Sơn bày tỏ điều quan trọng nhất lúc này để những người làm báo tương lai không bị bỏ lại giữa thời đại trí tuệ nhân tạo là “sự thích nghi”. Công nghệ thay đổi liên tục và các công cụ lạc hậu theo từng giờ. Trí tuệ nhân tạo không lấy đi công việc của nhà báo và rất khó để tước đi được quyền nắm giữ tính chân thực khách quan của báo chí chính thống. Người nắm giữ công cụ không chỉ cần giỏi về chuyên môn mà còn phải thành thạo, tỉnh táo trong cách vận hành AI dưới màng lọc của những quy chuẩn đạo đức báo chí. Nhà báo và AI cần phải có một “cú bắt tay” hợp tác, để AI không còn là nỗi lo mà sẽ trở thành cộng sự đắc lực của thế hệ nhà báo tương lai.

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN