An yên từ những “cẩm nang” đi biển
(Sóng trẻ) - Người dân làng chài từ lâu đã truyền tai nhau những “cẩm nang” cần lưu ý trước mỗi chuyến ra khơi, họ tin rằng đó là cách để tránh vận rủi và được biển cả phù hộ.
Đối với dân chài lưới, biển cả hào phóng ban tặng nguồn lợi thủy sản, tài nguyên thiên nhiên dồi dào nhưng cũng mang đến những hiểm họa khôn lường - từ sóng to, gió lớn đến những cơn bão dữ có thể đe dọa tính mạng. Vì thế, những tín ngưỡng và tập tục kiêng kỵ khi ra khơi dần hình thành, không chỉ giúp họ an tâm hơn mà còn đảm bảo hành trình được thuận lợi và an toàn.
Những điều kiêng kỵ trong đời sống ngư dân
Điều quan trọng đầu tiên trong cuốn “cẩm nang” đi biển của dân chài lưới đó là việc chọn ngày ra khơi, người dân ở đây sẽ chỉ chọn các ngày chẵn hoặc là ngày tốt để khởi hành. Bên cạnh đó, còn có những điều tuyệt đối không được làm, chẳng hạn như không được cho con gái lên tàu hoặc chạm vào lưới đánh cá. Điều này xuất phát từ quan niệm truyền thống, khi việc đánh cá chủ yếu do nam giới đảm nhiệm, và sự xuất hiện của phụ nữ trên thuyền bị cho là điềm xấu.
Ngoài ra, dân chài lưới cũng có một số kiêng kỵ trong việc ăn uống, họ sẽ không ăn đồ màu đen trước mỗi chuyến đi vì màu đen tượng trưng cho sự xui rủi, dễ gặp chuyện không may. Những lời nói tiêu cực như “chết”, “mất”, “chìm tàu”... cũng bị cấm kỵ tuyệt đối để tránh gọi vận xui đến với đoàn thuyền. Đặc biệt, khi đã rời bến, không ai được quay đầu lại nhìn vì điều đó bị xem là điềm báo cho một hành trình trắc trở, có thể khiến thuyền phải quay về sớm do sự cố hoặc thời tiết xấu.
Không chỉ tin vào tín ngưỡng, người dân làng chài còn có một niềm tin mãnh liệt vào những điềm báo từ thiên nhiên, bởi mỗi thay đổi của biển cả đều có thể là tín hiệu của một cơn bão sắp đến hoặc một mùa cá đầy ắp, bội thu. Bác Vũ Ngọc Báu - một ngư dân có hơn 40 năm kinh nghiệm đi biển - chia sẻ:
“Xưa kia, ông cha đi biển đâu có dự báo thời tiết như bây giờ, nhưng chỉ cần nhìn biển, nhìn trời, nhìn con nước là biết ngày nào động. Nếu trời tự nhiên đẹp quá, nắng gắt, sau đó biển nóng lên, dòng nước thay đổi, xoáy nước xuất hiện - đó là dấu hiệu sắp có giông bão. Lúc đó mà còn ra khơi là nguy hiểm lắm!”
Những ngư dân lâu năm có thể hiểu rõ biển, chỉ cần quan sát màu nước, hướng gió, sóng biển là có thể đoán được biển có “hiền hòa” hay không. Khi biển lặng một cách bất thường, nước chuyển màu khác lạ hoặc có những dòng xoáy nhỏ xuất hiện dày đặc, họ biết rằng đó không phải là dấu hiệu tốt. Những tín hiệu này không chỉ giúp họ tránh bão mà còn giúp họ xác định đâu là khu vực có luồng cá lớn, nơi thuyền bè nên hướng đến để có một chuyến đi bội thu.
Hơn cả một niềm tin
Người dân đi biển thường quan niệm rằng giữa sự sống và cái chết chỉ cách nhau một ván thuyền, bởi giữa mênh mông sóng nước, con người nhỏ bé trước thiên nhiên khắc nghiệt. Bất kỳ sự bất cẩn nào cũng có thể dẫn đến tai họa, và trong hoàn cảnh ấy, niềm tin vào những điều kiêng kỵ trở thành một chỗ dựa tinh thần, giúp họ cảm thấy an tâm hơn trước mỗi chuyến đi.
Những câu chuyện như “Không cho con gái lên lưới”, “Không ăn đồ đen trước khi đánh bắt”,... tất cả đều xuất phát từ niềm tin rằng tuân thủ những điều này sẽ giúp tránh được vận xui và mang lại may mắn trong hành trình ra khơi. Chúng là kết tinh của kinh nghiệm bao đời, giúp người đi biển giữ vững tinh thần, nâng cao sự cẩn trọng và duy trì sự đoàn kết.
Mỗi điều kiêng kỵ lại mang một ý nghĩa riêng nhưng đều hướng tới một mục đích chung là giúp cho chuyến ra khơi an toàn, thắng lợi. Qua nhiều thế hệ, những tín ngưỡng và kiêng kỵ ấy được tiếp nối từ đời này sang đời khác, chúng đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống ngư dân, góp phần tạo nên nét đặc trưng của văn hóa làng chài.
“Có thờ có thiêng có kiêng có lành”. Dù xã hội ngày càng hiện đại, tín ngưỡng và những điều kiêng kị vẫn là một phần không thể thiếu trong đời sống của ngư dân. Họ tin rằng những tín hiệu từ thiên nhiên không chỉ là dự báo thời tiết mà còn là những lời nhắn nhủ từ biển cả. Những điều kiêng kị không chỉ phản ánh bản sắc văn hóa của làng chài mà còn là sợi dây kết nối giữa con người với thiên nhiên và thần linh. Mặc cho thời gian trôi qua, những tín ngưỡng này vẫn được gìn giữ và truyền lại, vừa bảo vệ sự an yên của làng chài, vừa tiếp thêm niềm tin, hy vọng cho mỗi chuyến ra khơi.


