Hành trình trăm năm của những sợi mây tre đan Việt

(Sóng trẻ) - Từ những vật dụng mộc mạc nơi gian bếp quê nhà, vật liệu mây tre đan Việt Nam đã đi qua nhiều thế kỷ để bước vào không gian kiến trúc và thời trang đương đại như một biểu tượng của lối sống xanh.

Hơn cả những vật dụng thuần nông

Nhắc đến ký ức làng quê Việt, trong nhiều người dân khó có thể thiếu hình bóng của chiếc thúng, chiếc nia, đôi quang gánh hay cái lờ bắt cá. Những món đồ được tạo nên từ tre, nứa, song, mây ấy đã hiện diện trong đời sống của người Việt từ hàng trăm năm trước, đặc biệt phát triển rực rỡ ở vùng đồng bằng Bắc Bộ và dải đất miền Trung.

Nghề đan lát ra đời hoàn toàn xuất phát từ nhu cầu mưu sinh. Sống giữa vùng nông nghiệp lúa nước, ông cha ta tận dụng ngay những lũy tre quanh nhà, dây mây trên rừng để chế tác công cụ lao động. Tre nhẹ, dễ uốn, chịu được nắng mưa, mây dẻo dai, bền chắc - sự kết hợp tự nhiên này tạo ra những vật dụng vừa bền bỉ ngoài đồng ruộng, vừa gọn nhẹ trong sinh hoạt.

Để đối phó với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm dễ sinh mối mọt, người thợ xưa đã nghĩ ra cách ngâm tre dưới bùn ao nhiều tháng trời rồi đem hun khói bếp cho lên màu nâu bóng tự nhiên. Nhờ vậy, một chiếc rổ hay chiếc thúng có thể dùng bền bỉ qua hàng chục năm. Dần dần, mây tre đan không còn dừng lại ở câu chuyện “cơm áo gạo tiền” mà thấm sâu vào nếp sống, trở thành một phần của bản sắc văn hóa của các làng nghề truyền thống.

Nghệ thuật ẩn sau những đường đan thủ công

Nhìn qua, một chiếc giỏ mây hay cái rổ tre có vẻ đơn giản, nhưng để hoàn thiện nó là cả một quy trình đòi hỏi sự kiên nhẫn và đôi bàn tay tài hoa của người nghệ nhân. Sức hấp dẫn của mây tre đan nằm ở kỹ thuật xử lý nguyên liệu và biến hóa các kiểu đan. 

Từ những ống tre thô ráp, người thợ phải chẻ thành từng nan mỏng đều tăm tắp, vót nhẵn mịn đến mức không còn một xơ dăm. Tùy vào công năng và độ thẩm mỹ, họ áp dụng các lối đan khác nhau như đan lóng mốt, lóng đôi, đan mắt cáo hay đan hoa thị, tạo nên những bề mặt vừa chắc chắn vừa có hoa văn bắt mắt.

Đặc biệt, kỹ thuật cạp miệng (viền mép) cho các sản phẩm như thúng, mủng được xem là thước đo tay nghề của người thợ. Dây mây dẻo được luồn khéo léo, siết chặt vào vành tre cứng giúp khung sản phẩm chịu được sức nặng lớn mà không bị biến dạng. Sự tính toán chuẩn xác về lực giúp món đồ thủ công vừa có độ cứng cáp cần thiết, vừa giữ được đường cong mềm mại, thanh thoát.

Đưa chất liệu truyền thống bước vào không gian sống hiện đại

Khi đồ nhựa và các vật liệu công nghiệp lên ngôi, nghề mây tre đan từng có giai đoạn chật vật tìm chỗ đứng. Tuy nhiên, làn sóng tiêu dùng bền vững và kiến trúc xanh bùng nổ trong năm 2026 đã mở ra một chương mới đầy sức sống cho chất liệu truyền thống này.

Minh chứng rõ nét nhất là ngay trong những ngày giữa tháng 11/2026 (từ 11/11 đến 14/11), tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC, Đông Anh, Hà Nội), các thiết kế ứng dụng từ mây tre đan và vật liệu tự nhiên đang thu hút sự chú ý lớn trong khuôn khổ Hanoi Living Design Fair 2026 (Hội chợ thiết kế, nội thất và không gian sống đương đại) diễn ra song song cùng Triển lãm Quốc tế VIETBUILD Hà Nội 2026 - Lần III. 

Tại không gian quy tụ hàng trăm thương hiệu kiến trúc và trang trí nội ngoại thất, những sợi mây, nan tre quen thuộc không còn mang dáng dấp của đồ gia dụng thuần nông mà xuất hiện đầy tinh tế qua các mẫu đèn thả trần nghệ thuật, vách ngăn tạo hình, ghế thư giãn hay phụ kiện trang trí mang đậm hơi thở tối giản.

Sự tham gia của các xưởng thiết kế nội thất cùng thế hệ kiến trúc sư, nhà thiết kế trẻ tại chuỗi triển lãm lần này cho thấy bước chuyển mình mạnh mẽ của chất liệu bản địa. Thay vì giữ nguyên màu sắc và kiểu dáng cũ, mây tre được xử lý kỹ thuật cao, kết hợp linh hoạt với ánh sáng, gốm, gỗ và kim loại để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của không gian sống hiện đại và xuất khẩu.

Đến tham quan triển lãm, bạn Trần Quốc Đạt (21 tuổi, Hà Nội) chia sẻ: "Xưa giờ mình thấy những vật liệu này khá quen thuộc và không nghĩ rằng những đồ dùng ấy lại trở thành biểu tượng của không gian làng quê Việt Nam. Mình mong rằng người Việt sẽ tiếp tục quảng bá và gìn giữ được những nét đẹp này".

Từ vật dụng bình dân nơi góc bếp, mây tre đan đã vươn mình thành những tác phẩm nghệ thuật mang đậm dấu ấn Việt. Giữa thời đại công nghệ và vật liệu nhân tạo bủa vây, sự hiện diện của những đường nan mộc mạc vẫn mang lại cảm giác ấm áp, nhắc nhớ về sự khéo léo và tâm hồn gắn bó với thiên nhiên của người Việt qua bao thế hệ.