Sinh viên thời 4.0: Đọc ít đi hay đọc khác đi?
(Sóng trẻ) - Trong nhịp sống hiện đại, khi điện thoại thông minh và mạng xã hội trở thành “vật bất ly thân” của giới trẻ, thói quen đọc sách - đặc biệt là ở sinh viên - đang có nhiều thay đổi. Liệu văn hoá đọc của sinh viên ngày nay có đang dần mai một trước sức hút của công nghệ, hay đang được làm mới theo cách riêng của thế hệ số?
Khi trang giấy nhường chỗ cho màn hình điện tử
Văn hoá đọc không chỉ là việc mở một cuốn sách và đọc, mà còn là cách con người tiếp cận, suy ngẫm và ứng dụng tri thức vào đời sống. Với sinh viên - nhóm người trẻ năng động và học hỏi nhiều nhất - văn hoá đọc từng là một phần không thể thiếu trong hành trình hoàn thiện bản thân.
Thế nhưng hiện nay, tại các trường đại học ở Hà Nội, nhiều bạn trẻ không còn thường xuyên đến thư viện, mượn sách hay đọc báo in. Việc học tập, tra cứu tài liệu, đọc truyện hay sách chuyên ngành phần lớn được thực hiện qua màn hình điện thoại, máy tính bảng hoặc laptop.
Theo số liệu thống kê do ba trường đại học lớn tại Hà Nội - Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội - công bố, trong 5 năm qua, lượng sinh viên truy cập vào thư viện số đã tăng lên đáng kể.
Công nghệ mở ra “hệ sinh thái đọc” mới
Bạn Như Quỳnh, sinh viên năm ba Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, chia sẻ: “Mỗi năm mình chỉ đọc khoảng 3 quyển sách vì đã có iPad giúp mình đọc tài liệu, ghi chú trực tiếp, tìm kiếm thông tin rất nhanh và tiện lợi. Mình có thể đọc ở bất cứ đâu, thậm chí đọc cùng lúc nhiều tài liệu mà không cần mang theo sách vở cồng kềnh.”
Mặc dù chỉ đọc vài cuốn sách giấy mỗi năm, Quỳnh cho biết cô vẫn thường xuyên nghiên cứu hơn 20 tài liệu học thuật dạng PDF và đọc các bài chuyên ngành. Điều đó cho thấy, thay vì “đánh mất thói quen đọc”, nhiều sinh viên đang chuyển hệ đọc - từ hình thức truyền thống sang kỹ thuật số, nhanh hơn và tiện lợi hơn.
Thói quen ấy không còn hiếm thấy. Quỳnh kể, bạn bè vẫn thường đùa rằng: “Sinh viên Sư phạm mà một năm chưa chắc đã đọc nổi 5 quyển sách giấy”. Câu nói bông đùa nhưng phản ánh phần nào thực tế: sự bùng nổ của công nghệ thông tin đang khiến cách đọc thay đổi nhiều hơn là mất đi.
Khi thói quen đọc bị “phân tán” bởi mạng xã hội
Sự tiện lợi của Internet đôi khi cũng là “con dao hai lưỡi”. Thay vì tập trung đọc sâu, nhiều sinh viên chỉ đọc lướt, đọc tiêu đề hoặc tóm tắt ngắn. Mạng xã hội, video ngắn và các nền tảng giải trí khiến việc duy trì sự tập trung trở nên khó khăn hơn.
Bạn Hải Long, sinh viên một trường đại học ở Cầu Giấy (Hà Nội), cũng thừa nhận: “Mình định vào mạng tìm tài liệu, nhưng rồi lại bị cuốn vào xem clip, đọc bình luận… Đến khi nhớ ra thì hết cả buổi. Giờ mình đọc ít hẳn đi, mà đọc cũng không sâu như trước”.
Ngoài ra, không ít sinh viên coi việc đọc sách giấy là “lỗi thời”. Một số khác gặp trở ngại về thời gian, chi phí mua sách hay đơn giản là không còn đủ kiên nhẫn để ngồi đọc lâu. Dần dần, những thói quen ấy khiến văn hoá đọc truyền thống bị thay thế bằng cách tiếp nhận thông tin nhanh - lướt qua tiêu đề, tóm tắt hay những bài viết ngắn gọn trên mạng.
Thay đổi để thích nghi
Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng sinh viên ngày nay đang tạo ra một hình thức văn hoá đọc mới - linh hoạt hơn, hiện đại hơn. Nếu trước đây việc đọc gắn liền với những cuốn sách giấy dày cộp, thì nay, một chiếc điện thoại thông minh cũng có thể trở thành “thư viện bỏ túi”.
Theo thống kê của Thư viện Trường Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN), trong giai đoạn 2021 - 2023, hệ thống thư viện số của trường ghi nhận hơn 77,6 triệu lượt truy cập, tăng gấp hơn ba lần so với năm 2020 (23,6 triệu lượt). Tính đến 2025, Thư viện Trường Đại học Quốc gia Hà Nội đã phục vụ hơn 142 triệu lượt tương tác và sử dụng. Con số này cho thấy sinh viên ngày càng chủ động tiếp cận kho học liệu điện tử để phục vụ học tập và nghiên cứu.
Bên cạnh việc mở rộng dữ liệu số, thư viện còn thường xuyên tổ chức các hoạt động như “Ngày hội đọc sách”, “Mỗi tuần một cuốn sách hay” nhằm khuyến khích sinh viên quay lại với sách giấy và rèn luyện khả năng đọc sâu trong thời đại công nghệ.
Không chỉ đọc online, nhiều sinh viên còn kết hợp cả hai hình thức. Họ tận dụng nền tảng như Google Books, Wattpad hay Kindle để đọc nhanh, nhưng vẫn tìm mua những cuốn sách yêu thích để lưu giữ, đánh dấu và chiêm nghiệm.
Đọc chậm để hiểu sâu
Theo Hương Huyền, sinh viên Trường Đại học Thương mại (Hà Nội), người có niềm yêu thích đặc biệt với sách, việc duy trì văn hoá đọc trong thời đại số không chỉ nằm ở việc “đọc nhiều”, mà quan trọng hơn là đọc có chọn lọc, đọc để hiểu và biết vận dụng. Huyền chia sẻ, giữa vô vàn cám dỗ từ công nghệ, mỗi người có thể bắt đầu từ những hành động nhỏ như dành 15-30 phút mỗi ngày cho một nội dung dài mà không bị gián đoạn, giới hạn thời gian lướt mạng xã hội, hoặc tham gia các câu lạc bộ đọc sách để cùng trao đổi, lan tỏa tinh thần học hỏi và tình yêu tri thức.
Tại Trường Đại học Hà Nội, Câu lạc bộ Sách HANU thường xuyên tổ chức chuỗi hoạt động “Book Talk” - nơi sinh viên cùng đọc, cùng thảo luận và chia sẻ cảm nhận về những cuốn sách ý nghĩa. Mỗi buổi trò chuyện không chỉ khơi dậy niềm hứng thú với việc đọc, mà còn tạo ra một không gian kết nối, giúp sinh viên học được cách lắng nghe, phản biện và nhìn nhận vấn đề đa chiều hơn.
Những thay đổi nhỏ ấy, nếu được duy trì thường xuyên, sẽ giúp việc đọc trở thành một phần tự nhiên trong đời sống tinh thần - không chỉ để phục vụ học tập, mà còn để nuôi dưỡng tâm hồn và mở rộng tri thức. Bởi công nghệ không làm văn hoá đọc biến mất, mà đang giúp nó chuyển mình sang một hình thức mới. Điều quan trọng là mỗi sinh viên biết cân bằng giữa tiện ích và chiều sâu, giữa tốc độ tiếp nhận và khả năng tư duy - để dù ở thời đại nào, thói quen đọc vẫn luôn là nền tảng của sự trưởng thành.


