Bỏ phân tuyến tuyển sinh lớp 10: Cơ hội mở rộng, áp lực gia tăng

(Sóng trẻ) - Việc Hà Nội chính thức bỏ chia khu vực tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập từ năm học 2026 - 2027 đang tạo ra nhiều kỳ vọng về sự công bằng trong tiếp cận giáo dục. Tuy nhiên, cùng với đó là những băn khoăn không nhỏ từ phía phụ huynh và học sinh khi bài toán chọn nguyện vọng trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.

Trong nhiều năm qua, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 tại Hà Nội được tổ chức với ba môn bắt buộc: Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ. Thí sinh đăng ký nguyện vọng vào các trường THPT công lập theo khu vực tuyển sinh, thường được phân chia theo địa bàn quận, huyện hoặc cụm trường.

Cách làm này nhằm đảm bảo công bằng, tránh tình trạng dồn thí sinh vào các trường “hot”. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa các khu vực. Ở nội thành, nơi tập trung nhiều trường có điểm chuẩn cao, áp lực cạnh tranh luôn ở mức lớn. Trong khi đó, tại các khu vực ngoại thành, cơ hội trúng tuyển “dễ thở” hơn nhưng lại phụ thuộc vào số lượng trường và chỉ tiêu hạn chế.

Mở rộng cơ hội

Năm nay, Hà Nội bỏ khu vực tuyển sinh, học sinh được đăng ký tối đa ba nguyện vọng vào ba trường THPT công lập bất kỳ, không bị ràng buộc với khu vực sinh sống, tạo sự linh hoạt và mở rộng lựa chọn.

Bên cạnh đó, Hà Nội bỏ yêu cầu về hộ khẩu thường trú, thay thế bằng điều kiện cư trú. Như vậy, học sinh thường trú (nơi ở ổn định, lâu dài) hoặc tạm trú (ngắn hạn) trên địa bàn thành phố đều có thể đăng ký dự thi. Chính sách mới nhằm hướng tới tuyển sinh phi địa giới hành chính, tăng cơ hội học tập cho học sinh trên địa bàn, đồng thời thúc đẩy giáo dục bình đẳng, công bằng.

Áp lực gia tăng

Trong những năm học trước, khi đăng ký nhiều nguyện vọng, học sinh buộc phải chọn trường trong cùng khu vực cư trú. Quy định này nhằm đảm bảo phân bổ học sinh hợp lý nhưng cũng vô tình tạo ra rào cản cho những em có nguyện vọng học xa nhà. Không còn bị giới hạn bởi khu vực, học sinh có thêm nhiều cơ hội tiếp cận các trường mong muốn. Tuy nhiên, việc tuyển sinh “tràn tuyến” cũng khiến cuộc đua vào nhiều trường tốp đầu trở nên khốc liệt hơn.

Năm nay, cùng với việc bỏ phân tuyến, mức điểm chênh lệch giữa các nguyện vọng cũng được điều chỉnh giảm còn 0,5 điểm đối với nguyện vọng 2 và 1 điểm đối với nguyện vọng 3. Điều này giúp tăng cơ hội trúng tuyển cho học sinh nhưng cũng khiến việc lựa chọn trở nên "cân não" hơn.

Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã công bố chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 năm học 2026 - 2027. Theo đó, trong tổng số khoảng 147.000 học sinh lớp 9 năm nay, chỉ 81.448 em có cơ hội vào học tại các trường THPT công lập, tương ứng tỷ lệ 55,4%, chưa bao gồm hệ giáo dục thường xuyên. Đây là mức thấp nhất trong vòng 10 năm qua. Trước áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, nhiều phụ huynh buộc phải tính toán kỹ khi đăng ký nguyện vọng, ưu tiên những trường vừa sức, phù hợp năng lực và trường có thể xa nhà để tăng cơ hội trúng tuyển cho con.

Chị Nguyễn Thị Phương (43 tuổi, có con trai năm nay thi tuyển sinh vào 10, sống tại chung cư Gelexia, phường Yên Sở, Hà Nội) chia sẻ: “Năm nay vì bỏ phân tuyến nên con có thể đăng ký vào một lúc nhiều trường top đầu mà không cần phải xem xét đến khu vực. Tôi lựa chọn cho con 2 trường theo thứ tự nguyện vọng lần lượt là: THPT Yên Hòa, THPT Trần Phú. Nguyện vọng 3 thì gia đình đang cân nhắc chọn THPT Hoàng Văn Thụ hoặc THPT Trương Định để gần nhà cũng như đảm bảo an toàn”. 

Chị cũng cho biết thêm, việc bỏ phân tuyến vừa là cơ hội nhưng cũng đồng thời là thách thức. Căn chung cư gia đình chị đang sống cách trường THPT Yên Hòa 11km. Tuy nhiên vì để con có điều kiện học tốt nhất, chị thậm chí còn sẵn sàng thuê nhà cho con ở. Không chỉ mình chị Phương, nhiều phụ huynh Hà Nội sẵn sàng cho con học trường top cách nhà gần 10km nếu thi đỗ, thậm chí tính đến chuyện thuê nhà. 

Trong khi đó, một số gia đình phải chọn trường xa vì lo con khó cạnh tranh ở các trường tốt gần nhà khi Hà Nội bỏ phân tuyến thi lớp 10. Chị Dương Ngọc (45 tuổi, có con trai năm nay thi tuyển sinh vào 10, sống tại phố Hai Bà Trưng, phường Cửa Nam, Hà Nội) chia sẻ: “Nhà tôi trước kia thuộc khu vực 2 gồm quận Hoàn Kiếm và Hai Bà Trưng, gần các trường THPT Trần Phú, Việt Đức. Sức học của con tôi chỉ ở mức khá giỏi. Qua các đợt thi thử, so với điểm năm ngoái thì con đủ điểm đỗ 2 trường trên. Tuy nhiên vì bỏ phân tuyến, số lượng thí sinh đăng ký vào các trường top trên tăng cao. Tôi muốn cho con đăng ký học gần nhà nhưng lại sợ không đủ sức cạnh tranh”.

Chị Ngọc cho rằng, kỳ thi năm nay là một “ván cược”. Tỷ lệ chọi chỉ là một phần, điểm chuẩn phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng thí sinh đăng ký. Năm nay, Sở GD&ĐT Hà Nội lần đầu tổ chức đăng ký nguyện vọng online. Theo kế hoạch, việc đăng ký được diễn ra từ ngày 10-17/4. Trước đó, từ ngày 4-6/4, hệ thống thử nghiệm đăng ký trực tuyến đã cho phép phụ huynh và học sinh có thể theo dõi thống kê nguyện vọng theo thời gian thực. “Dù là đăng ký thử, biểu đồ đã phản ánh gần sát với những lựa chọn NV1, NV2 và NV3 của các thí sinh. Không chỉ riêng tôi, nhiều phụ huynh thấy choáng khi nhìn biểu đồ, bởi khu vực nào cũng thấy số thí sinh chọn các trường đông gấp nhiều lần chỉ tiêu tuyển sinh được giao”, chị Ngọc chia sẻ.

Theo TS Đặng Minh Tuấn, giảng viên Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, những nỗi lo của phụ huynh là có cơ sở. Tuy nhiên, khi phạm vi lựa chọn mở rộng không có nghĩa tất cả học sinh đều chịu áp lực như nhau.

Áp lực sẽ lớn nhất ở những nhóm gia đình đặt mục tiêu vào một số trường rất nổi bật mà không đánh giá đúng năng lực thực của con. Vì vậy, thay vì chỉ lo cạnh tranh toàn thành phố, phụ huynh nên chuyển sang tư duy chiến lược hơn.

Việc lựa chọn nguyện vọng nên bám vào các nguyên tắc là dựa vào năng lực thực, không dựa vào mong muốn chủ quan của người lớn; sắp xếp nguyện vọng theo cấu trúc hợp lý: Một nguyện vọng có tính phấn đấu, một nguyện vọng phù hợp cao và một nguyện vọng an toàn tương đối.

Ngoài ra, cần cân nhắc điều kiện đi lại, nhịp sinh hoạt và khả năng theo học lâu dài, vì đỗ vào một trường quá xa hoặc quá áp lực chưa chắc đã là lựa chọn tốt. Cuối cùng, cha mẹ cần tôn trọng tiếng nói của con. “Chọn nguyện vọng là câu chuyện của tương lai học tập, nên cần sự đồng hành chứ không phải áp đặt. Phụ huynh càng bình tĩnh thì con càng dễ đưa ra quyết định đúng”, TS Đặng Minh Tuấn nói.

Có thể thấy, việc bỏ phân tuyến tuyển sinh lớp 10 tại Hà Nội đã mở ra cánh cửa rộng hơn cho học sinh, tạo điều kiện tiếp cận đa dạng môi trường học tập. Tuy nhiên, “cánh cửa” ấy cũng đi kèm với áp lực cạnh tranh và yêu cầu lựa chọn thông minh hơn. Áp lực lớn nhất không đến từ điểm chuẩn hay do chọn sai nguyện vọng, thực tế nó đến từ số lượng thí sinh năm nay tăng cao hơn năm trước, trong khi số trường THPT xây mới chỉ đáp ứng được phần nhỏ. Chính con số hơn 60 ngàn thí phải rẽ hướng khác, từ bỏ vào trường cấp 3 công lập khiến kỳ thi tuyển sinh vào 10 có sức nóng hơn cả mùa hè.