Kỹ năng báo chí giúp sinh viên làm việc ngoài tòa soạn đến đâu?
(Sóng trẻ) - Từ tổ chức sự kiện đến sản xuất video, sinh viên báo chí đang thử sức với những công việc ngoài tòa soạn. Bộ kỹ năng phụ trợ giúp họ bắt nhịp công việc, nhưng có những nghiệp vụ họ vẫn phải học hỏi từ đầu.
Một người từng đứng ở bàn check-in, hỗ trợ hậu trường và làm việc với nghệ sĩ, người còn lại mỗi tuần hoàn thiện 5-6 video cho một trung tâm tiếng Trung. Nguyễn Thiên Ngân và Dương Thùy Minh, cùng là sinh viên năm tư Học viện Báo chí và Tuyên truyền, đang vận dụng những kỹ năng học báo vào hai môi trường công việc khác nhau.
Từ kỹ năng giao tiếp đến vận hành hậu trường
Bạn Nguyễn Thiên Ngân, sinh viên chuyên ngành Báo in, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, bắt đầu tham gia các hoạt động tổ chức sự kiện từ những năm đầu đại học. Trong khuôn khổ môn học Quan hệ công chúng, cô từng cùng nhóm bạn xây dựng kế hoạch và triển khai một chương trình. Sau đó, Ngân tiếp tục cộng tác tại nhiều sự kiện như IJC Festival 2024 và 2025, Chất Festival, The Next và Sao Nhập Ngũ Concert Hà Nội.
Ban đầu, Ngân chủ yếu hướng dẫn người tham dự và hỗ trợ các công việc tại khu vực đón tiếp. Qua từng chương trình, cô có cơ hội đảm nhận thêm những vị trí như phụ trách bàn check-in, hỗ trợ khu vực sân khấu và chăm sóc nghệ sĩ. Phần lớn các hoạt động này không có thù lao, nhưng giúp Ngân trải nghiệm nhiều khâu tổ chức, mở rộng mối quan hệ và tích lũy kinh nghiệm làm việc trong môi trường sự kiện.
Ở bàn check-in, Ngân phải đối chiếu danh sách và hỏi lại những thông tin chưa rõ để hướng dẫn người tham dự vào đúng khu vực. Sang hậu trường, cô phối hợp với người phụ trách sân khấu, nghệ sĩ cùng đội ngũ quản lý, trợ lý để nắm các yêu cầu của chương trình.
Ngân cho biết việc rèn luyện kỹ năng phỏng vấn giúp cô chủ động hơn khi bắt chuyện với người lạ, biết đặt câu hỏi, lắng nghe và chọn cách xưng hô phù hợp. “Biết mở lòng và phải biết lắng nghe” với Ngân là điểm chung giữa việc học báo chí và làm sự kiện. Theo cô, thói quen kiểm tra lại thông tin trước khi chuyển cho người khác cũng là một kỹ năng hữu ích ở cả hai môi trường.
Dù vậy, giao tiếp tốt chưa có nghĩa là nắm được mọi nghiệp vụ hậu trường. “Những việc như theo dõi kịch bản vận hành chương trình, nắm thời gian từng tiết mục, phối hợp với bộ phận kỹ thuật hay sử dụng bộ đàm đều cần được hướng dẫn riêng. Có những thứ mình phải học lại từ đầu khi bước vào môi trường này”, Ngân chia sẻ.
Ngân thừa nhận cô vẫn muốn rèn khả năng xử lý tình huống nhanh hơn, bởi mỗi chương trình lại có những yêu cầu phát sinh. Ở chiều ngược lại, kinh nghiệm sự kiện cũng giúp cô tự tin hơn khi kiến tập tại ban văn hóa của một cơ quan báo chí, nơi cô có dịp tiếp xúc, phỏng vấn nghệ sĩ, nhà văn và họa sĩ.
Từ trang viết đến bàn dựng
Nếu công việc sự kiện đòi hỏi Ngân vận dụng khả năng giao tiếp và quan sát trực tiếp, thì với bạn Dương Thùy Minh, sinh viên chuyên ngành Báo mạng điện tử, những kỹ năng chọn lọc và tổ chức thông tin được thể hiện rõ hơn trong quá trình sản xuất video. Từ sở thích tìm kiếm những chi tiết đáng chú ý trong đời sống, Minh dần quan tâm đến cách truyền tải nội dung thông qua hình ảnh và âm thanh.
Thông qua một câu lạc bộ tiếng Trung, Minh biết đến cơ hội làm việc tại một trung tâm ngoại ngữ. Thời gian đầu, cô chủ yếu phụ trách phân loại video trước khi được hướng dẫn thêm các công đoạn quay, dựng và viết chú thích. Những thao tác tưởng chừng đơn giản như lựa chọn phông chữ, điều chỉnh kích thước chữ hay căn chỉnh phụ đề cũng khiến Minh mất nhiều thời gian để làm quen.
Đến nay, Minh gần như đảm nhiệm toàn bộ quy trình sản xuất từ khâu lên ý tưởng đến hoàn thiện video. Trung tâm cung cấp chủ đề và mục tiêu nội dung, còn cô chủ động đề xuất cách thể hiện, xây dựng bố cục, quay dựng, viết chú thích và hỗ trợ quảng bá sản phẩm. Trước khi tiến hành biên tập, Minh thường xem lại nội dung bài giảng để xác định những kiến thức trọng tâm, từ đó lựa chọn thông tin phù hợp đưa vào video.
Ở một video bài giảng phân biệt cách dùng 了 (le) và 过 (guo), Minh chọn giữ phần giảng viên giải thích điểm khác nhau, cắt bớt những lần dừng hoặc nói lặp, rồi đưa hai câu ví dụ lên màn hình cùng chữ Hán, phiên âm và nghĩa tiếng Việt. Những phần quan trọng được tách thành các đoạn ngắn để người mới học dễ đối chiếu. Minh cho biết một học viên từng nhắn rằng hai câu ví dụ đặt cạnh nhau giúp bạn ấy dễ phân biệt hơn.
Theo Minh, tư duy được rèn luyện trên giảng đường giúp cô xác định thông tin nào đáng giữ, đưa ý quan trọng lên trước rồi mới bổ sung phần giải thích và ví dụ. Cách tổ chức này gần với nguyên tắc kim tự tháp ngược trong báo chí, đồng thời phù hợp với nhịp tiếp nhận của người xem video ngắn.
Khi được tự chọn góc triển khai, Minh thường tìm điểm có thể khiến người học thắc mắc hoặc muốn biết tiếp. “Để khán giả tò mò, mình phải tò mò trước đã”, cô chia sẻ.
Cùng một chủ đề, Minh không thể trình bày như nhau với mọi người xem: người mới bắt đầu cần thêm phiên âm và ví dụ cơ bản, còn người đã có nền tảng có thể quan tâm hơn đến cách dùng và lỗi dễ nhầm.
“Khi làm video cho trung tâm, mình phải nghĩ đến việc người xem là ai, họ quan tâm điều gì và thông tin nào cần đưa lên trước. Có những nội dung nếu giải thích dài như trong bài viết thì người xem khó theo dõi, nên mình phải chia nhỏ và dùng ví dụ trực quan hơn”, Minh chia sẻ.
Kỹ năng báo chí giúp Minh xây dựng nội dung dễ hiểu, nhưng cô còn phải học cách viết caption cho từng nền tảng, xây dựng thông điệp khóa học và theo dõi phản hồi người xem.
Kỹ năng nào chuyển đổi được, giới hạn nằm ở đâu?
Theo ThS. Nguyễn Văn Hào, giảng viên Viện Báo chí và Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, sinh viên báo chí có ba nhóm năng lực dễ vận dụng sang lĩnh vực khác: khai thác và xử lý thông tin; sản xuất nội dung đa phương tiện; giao tiếp, làm việc nhóm và tổ chức sản xuất. Các kỹ năng này tạo lợi thế khi xây dựng nội dung sự kiện, biên tập video hoặc tham gia dự án truyền thông.
“Tôi cho rằng giới hạn lớn nhất không nằm ở kỹ năng báo chí mà ở mức độ hiểu biết về lĩnh vực ứng dụng”, ThS. Nguyễn Văn Hào nhận định. Theo thầy, sinh viên làm sự kiện còn cần kiến thức quản trị dự án, dự toán ngân sách, điều phối nhân sự và xử lý rủi ro; người sản xuất video phải học sâu hơn về ngôn ngữ hình ảnh, âm thanh, ánh sáng, hậu kỳ và, nếu làm marketing, cả chiến lược phân phối nội dung.
Điều đó cũng cho thấy khoảng cách giữa những công việc Ngân đã làm như check-in, hỗ trợ hậu trường với việc chịu trách nhiệm vận hành cả chương trình. Tương tự, dựng được video bài giảng là một bước khác với việc thiết kế chiến lược marketing cho trung tâm.
Về ranh giới nghề nghiệp, ThS. Nguyễn Văn Hào phân biệt mục tiêu cung cấp thông tin chính xác, kiểm chứng và phục vụ công chúng của báo chí với mục tiêu thương hiệu, khách hàng của marketing. Thầy nhấn mạnh: “Có thể vận dụng kỹ năng báo chí vào marketing, nhưng không thể lấy mục tiêu thương mại thay thế nguyên tắc trung thực, minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động truyền thông”.
Theo thầy Hào, đào tạo báo chí cần tăng cơ hội thực hành các dự án liên ngành để sinh viên vừa giữ được nền tảng nghề nghiệp, vừa học giải quyết những yêu cầu cụ thể ở môi trường khác.
Ở bàn check-in, Ngân mang theo thói quen hỏi kỹ, kiểm tra thông tin; trước màn hình dựng, Minh biết chọn phần kiến thức cần giữ lại. Nhưng từ phụ trách một vị trí đến vận hành cả sự kiện, hay từ một video bài giảng đến chiến lược truyền thông, vẫn là quãng đường mỗi người phải tiếp tục học.


