Sinh viên thận trọng khi dùng AI hỗ trợ tác nghiệp

(Sóng trẻ) - Sự bùng nổ của các công cụ trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều cơ hội bứt phá cho sinh viên báo chí trong quá trình tác nghiệp. Tuy nhiên, nếu phụ thuộc quá mức vào các “trợ lý ảo” mà thiếu đi sự kiểm chứng sát sao có thể dẫn đến những sai lệch về thông tin và làm mất đi linh hồn của tác phẩm.

Rủi ro từ “trợ lý ảo”

Với Nguyễn Thị Uyên (sinh viên chuyên ngành Báo mạng điện tử (CLC) - Học viện Báo chí và Tuyên truyền), trí tuệ nhân tạo AI được coi như một trợ lý mỗi khi thực hiện các bài phỏng vấn có thời lượng kéo dài. Thay vì phải tốn hàng giờ đồng hồ ngồi nghe lại từng đoạn băng và gõ từng câu chữ, Uyên chỉ cần tải tệp âm thanh lên công cụ AI. Trong 5 phút, một bản chép lời đã hoàn thành. “Việc này tiết kiệm đáng kể thời gian để tập trung cho khâu xử lý tư liệu trước khi viết bài”, cô chia sẻ.

Sinh viên tham khảo hướng biên tập nội dung từ công cụ trí tuệ nhân tạo. (Ảnh: Mẫn Tuệ) 
Sinh viên tham khảo hướng biên tập nội dung từ công cụ trí tuệ nhân tạo. (Ảnh: Mẫn Tuệ) 

Khi xử lý tư liệu, Uyên nhận thấy bản chép lời của AI không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác những gì nhân vật đã chia sẻ. Có lúc, công cụ này tự thêm các chi tiết không xuất hiện trong tệp âm thanh gốc. 

Giải mã hiện tượng này dưới góc độ kỹ thuật, ThS. Đinh Ngọc Sơn, nguyên Phó trưởng Khoa Phát thanh - Truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền chỉ ra rằng nguyên nhân bắt nguồn từ bản chất vận hành của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và thuật toán nhận dạng giọng nói. Thực chất, AI không hề nghe hiểu hay cảm nhận được ngữ cảnh như con người, mà chỉ đưa ra kết quả dựa trên cơ chế xác suất thống kê để đoán từ tiếp theo.

Khi gặp những đoạn ghi âm chất lượng kém, lẫn tạp âm, hoặc khi nhân vật nói ngọng, nói nhịu và ngắt câu đứt quãng, AI sẽ tự động kích hoạt cơ chế bù đắp dữ liệu, hay còn gọi là hiện tượng “ảo giác”. Nó sẽ tự ý điền thêm những từ ngữ mà nó đánh giá là “hợp logic ngữ pháp nhất” theo dữ liệu được huấn luyện, dẫn đến việc thông tin bị bịa đặt một cách vô thức.

Chưa dừng lại ở đó, nếu sử dụng để biên tập nội dung, xu hướng chuẩn hóa văn bản của các phần mềm cũng vô tình xóa sạch các yếu tố phi ngôn ngữ. Khi người viết tiếp tục nhờ AI tóm tắt hoặc trau chuốt lại bài viết, cỗ máy sẽ biến những lời giãi bày tự nhiên, giàu cá tính thành văn phong hành chính khuôn mẫu, làm biến mất cảm xúc nguyên bản của cuộc phỏng vấn.

Xây dựng hàng rào kiểm chứng

Để AI trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, ThS. Đinh Ngọc Sơn cho biết nếu dùng AI xử lý băng ghi âm, sinh viên không được tin tưởng toàn bộ bản xuất chữ mà phải tập trung kiểm tra trọng tâm vào 4 nhóm nội dung rủi ro cao nhất: danh từ riêng/số liệu, thuật ngữ chuyên ngành/phương ngữ, các từ phủ định ngắn “không”, “chưa”, “chẳng” và ngữ cảnh cảm xúc của nhân vật.

ThS. Đinh Ngọc Sơn - nguyên Phó trưởng Khoa Phát thanh - Truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền. (Ảnh: NVCC)
ThS. Đinh Ngọc Sơn - nguyên Phó trưởng Khoa Phát thanh - Truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền. (Ảnh: NVCC)

Theo ThS. Đinh Ngọc Sơn, để kiểm soát các rủi ro này, sinh viên báo chí nên áp dụng quy trình đối chiếu gồm 3 bước. Trước hết, sinh viên phải thiết lập chế độ hiển thị mốc thời gian trong bản gỡ băng của AI. Người viết mở đồng thời tệp âm thanh và văn bản, nghe lại với tốc độ 1.25x hoặc 1.5x để rà quét song song.

Kế đến, với những phát ngôn dự kiến trích dẫn trực tiếp trong ngoặc kép, sinh viên phải tua lại đúng đoạn băng gốc để nghe với tốc độ chuẩn, ghi nhận chính xác từng từ, từng khoảng ngắt câu của nhân vật.

Cuối cùng, đánh dấu toàn bộ các đoạn nghi vấn hoặc các con số do nhân vật nêu ra để đối chiếu chéo với tài liệu thực tế, kiểm chứng nguồn thứ cấp trước khi đưa vào bài viết hoàn chỉnh.

Trong quá trình biên tập, sinh viên chỉ nên dùng AI hỗ trợ sửa lỗi chính tả hoặc tái cấu trúc đoạn văn cho mạch lạc. Không để AI viết hộ hay gọt giũa làm mất đi bản sắc cá nhân và cái tình trong câu chuyện của nhân vật. Bởi một người nông dân, một tiểu thương hay một chuyên gia đều có vốn từ, nhịp điệu và cảm xúc riêng biệt.

“Hãy xem AI là một trợ lý kỹ thuật, còn vai trò người kể chuyện, linh hồn tác phẩm và trách nhiệm pháp lý phải thuộc về chính nhà báo. Đạo đức báo chí và danh dự của người làm nghề gắn liền với tên tác giả trên bài viết, không thể đổ lỗi cho công nghệ khi xảy ra sai sót”, ThS. Đinh Ngọc Sơn chia sẻ.

Suy cho cùng, công nghệ có thể phát triển vượt bậc để thay thế con người trong nhiều công đoạn cơ học, nhưng trái tim cảm thông, đôi mắt quan sát sắc sảo và bản lĩnh kiểm chứng sự thật sẽ luôn là giá trị cốt lõi làm nên tên tuổi của một người làm báo chính thống.

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật2 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật2 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN